Στην απόλυτη χαυνότητα που επί μήνες φέρνει η προεκλογική περίοδος – ετούτη με απαράμιλλο λογοτεχνικό ύφος την καυτηρίαζε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, όταν προς το τέλος του 19ου αιώνα έγραφε: «Α! Αι εκλογαί, αυτή είναι η μόνη επί εβδομήκοντα έτη ασχολία μας, αφότου ελευθεροθήκαμεν, αφότου δηλαδή μετηλλάξαμεν τυράννους, τους οποίους δια των εκλογών φανταζόμεθα, ότι αντικαθιστώμεν τάχα συχνότερον, όπως μη αποδειχθή ψευδές το δημώδες λόγιον: “Άλλαξεν ο Μανολιός κι έβαλλε τα ρούχ’ αλλοιώς”» - ουδείς ομιλεί και δεν ενδιαφέρεται γιατί μια μεγάλη μερίδα των νέων παιδιών, που για πρώτη φορά βρίσκονται μπροστά στην κάλπη είναι απολιτίκ (apolitique). Και ουδείς, βέβαια, δεν αναλαμβάνει την ευθύνη, για το ποιοι είναι εκείνοι που πρόδωσαν και συνεχίζουν να προδίνουν τη νέα γενιά.

Γι’ αυτήν την κοινωνική αποσύνθεση, την εκπαιδευτική διάβρωση, την πολιτική διάλυση και την εθνική αποχαύνωση, που χαρακτηρίζουν την εποχή μας και παντοιοτρόπως εισπράττουν οι νέοι, δεν ευθύνεται μόνο η οικογένεια, όπως συχνά υποστηρίζουν πολλοί. Αυτής το μερτικό ευθύνης ας το σκεφτούμε καλά εμείς οι γονείς. Για άλλο μερτικό ευθύνης εδώ ομιλώ. Κι αυτό αφορά εμάς τους εκπαιδευτικούς. «Σπείρε ιδέες, κάποτε μπορεί να γίνουν έργα», έλεγε παλαιοτέρα ένας πανεπιστημιακός δάσκαλος. Σοφός λόγος! Ο σωστός σπόρος, με τον κατάλληλο σπορέα του και την κατάλληλη γη, είναι η πρώτιστη ανάγκη. Αν λείπουν - και πράγματι σήμερα λείπουν οι ιδέες και ο σωστός σπόρος - μην περιμένουμε από τους νέους μας, τους αυριανούς πολίτες, να έχουν κοινωνική και πολιτική ευθύνη.

Αγέλες θα είναι, που θα σέρνονται ανάμεσα σε συνθήματα δημοκόπων πολιτικάντηδων και λαθρεμπόρων της απελπισίας, οι οποίοι πάντα θα καταγγέλλουν τους πρώτους, δίχως να μπορούν να δώσουν λύσεις στο βασικότερο όνειρο που έχει σήμερα ένας νέος: να οραματίζετε ελεύθερα το μέλλον του. «Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία», έλεγε ο Ανδρέας Κάλβος. Δυστυχώς, όμως, στερούμε και την αρετή και την τόλμη από τους νέους. Τι πρέπει να γίνει για να κάμουν οι νέοι πράξη την αρετή και την τόλμη προς την ελευθερία; Στο χώρο της εκπαίδευσης επιβάλλεται η πραγμάτωση εσωτερικής κίνησης της ψυχής τους, με μια νέα πνευματική κίνηση – motospiritual την έλεγε ο Δάντης – όπου αξίες ζωής (πίστη, ομορφιά, αλληλεγγύη, σεβασμός, διάλογος, ανεκτικότητα, δημιουργικότητα, φιλία, δικαιοσύνη, ειρήνη, γενναιοδωρία, έρωτας, κ.λπ.), συνεχώς θα αναδημιουργούνται.

Κοντολογίς, αν εμείς οι δάσκαλοι δεν κοιταχθούμε στον καθρέφτη, αν δεν δώσουμε ένα τέλος στο θανάσιμο παραισθησιογόνο της κουτοπονηριάς, που θέλει τον νέο να βολεύεται σε μια θεσούλα από ένα πολιτικάντη, αν δεν εμπνεύσουμε στους νέους, τον τρόπο να μάθει πως καθετί στη βιοτή του και, προπάντων, η ελευθερία κατακτάται με κόπους και αγώνες, τότε κακά τα ψέματα, οι νέοι θα είναι έρμαια τζογαδόρων πολιτικών που θα τους καθηλώνουν κάθε λίγο και λιγάκι στον καναπέ να μυξοκλαίνε για το αβέβαιο μέλλον τους, αυτοκτονώντας όλο και περισσότερο στα ψιλά του κινητού τηλεφώνου και του Διαδικτύου, αφού δεν θα ‘χουν άλλο τίποτα, όπως οι ίδιοι λένε, να κάμουν.

Επειδή ετούτες τις σκέψεις τις γράφω με την ιδιότητα του δασκάλου θεολόγου, οφείλω να θέσω προ των ευθυνών της για τους νέους και την Εκκλησία. Σ’ ένα από τα πολλά διηγήματά του, «Τα πτερόεντα δώρα», ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, κάπου στα 1907, περιγράφει πως ο Άγγελος της πρωτοχρονιάς, που φέρνει τα δώρα του Θεού σε κάθε άνθρωπο αυτού του κόσμου, δώρα αγάπης και ειρήνης, όταν επισκέπτεται μιαν Εκκλησία κι αντικρίζει «ένα άνθρωπον χρυσοστόλιστον και μιτροφορούντα ως Μήδονσατράπην της εποχής του Δαρείου, ποιούντα ακκισμούς και επιτηδευμένας κινήσεις» και «δεξιά και αριστερά άλλοι μερικοί» ψάλλουν «με πεπλασμέναςφωνάς: Τον Δεσπότην και αρχιερέα!», φεύγει δρομαίως, δίχως να βρει παρηγοριά, παίρνοντας μαζί του τα πτερόεντα δώρα.

Ετούτο το παράδειγμα, από τη γραφίδα του Παπαδιαμάντη, έχω τη γνώμη πως είναι ατόφια περιγραφή του γεγονότος που θέλει την Εκκλησία έναντι των νέων, να ζει ακόμη την ποιμαντική της αφασία. Σε προχθεσινό τευχίδιο εκκλησιαστικού περιοδικού, το οποίο κυκλοφορεί και στο Διαδίκτυο, αντί η γραφίδα του αρχισυντάκτη να κινείται σε επίπεδο θεολογικής και εκκλησιαστικής πνευματικότητας, με ιδιαίτερα προκλητικό τρόπο κάμει πολιτική προπαγάνδα ενόψει εθνικών εκλογών.

Δυστυχώς, αυτή είναι η εικόνα μέρους εκπροσώπων της Εκκλησίας. Αυτήν βλέπουν οι νέοι και αρνούνται να περάσουν το κατώφλι ενός ναού. Εκεί που κάθε εκκλησιαστικός εκπρόσωπος θα ‘πρεπε να διδάσκει το Ευαγγέλιο της συγνώμης, που συγχωρεί κάτω από το ουράνιο φως της αγάπης, αρκετοί εκκλησιαστικοί λειτουργοί αποκεφαλίζουν τους νέους, τους αχρηστεύουν πνευματικές λειτουργίες, τους κατεδαφίζουν αξίες ζωής και τους ξαμολούν μέσα σ’ έναν κόσμο ασύδοτο. Κι ας λένε πολλοί πως η Εκκλησία νοιάζεται για τους νέους. Δεν λέγω, υπάρχουν οι εξαιρέσεις, αλλά είναι ολίγες. Εδώ και χρόνια η Εκκλησία έχει μουγκαθεί και δεν λαλεί λόγο ελπίδας για τους νέους.

Η άσβεστη ψυχή του λαού μας, που είναι η Εκκλησία, σε αρκετές περιπτώσεις καταδυναστεύει, αντί να φωτίζει τις ψυχές των νέων μας, γιατί ο λόγος της, ενώ θέλει να λέγει ότι είναι σωστικός και πράος, δυστυχώς είναι ξένος προς την σημερινή πραγματικότητα. Ανάσταση, φως και ελπίδα ζητούν οι νέοι από την Εκκλησία. Εδώ, η επικαιρότητα των στίχων ενός άλλου λογοτέχνη μας, του Νικηφόρου Βρεττάκου, είναι προφανής: «Ουκ εάλω η ρίζα! Ουκ εάλω το φως! / Ενυπάρχει στο φως η ψυχή σου, / στη ρίζα το σώμα σου», γράφει στη Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη. Και ως τέτοιο φως οφείλουμε να βλέπουμε τους νέους μας.