Είναι γνωστό ότι το νησί της Λέσβου βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του κεντρικού Αιγαίου Πελάγους.

Το μεγαλύτερο μέρος του καταλαμβάνεται από ηφαιστειακά πετρώματα, που κυρίως αποτελούνται από ανδεσίτες, δακίτες και ρυόλιθους.

Τέσσερις γεωλογικές μονάδες αποτελούν τη δομή της Λέσβου: α) η αυτόχθονη σειρά Παλαιοζωικής ηλικίας, η παλαιότερη, β) η ηφαιστειοϊζηματογενής σειρά, γ) το τεκτονικό κάλυμμα των οφιολίθων, δ) οι μεταλπικοί σχηματισμοί, οι νεότεροι.

Όσον αφορά τη γεωλογία της περιοχής του Αγίου Φωκά και της ευρύτερης περιοχής Βρίσας, αναφέρουμε τα παρακάτω. Συναντάμε μικρό τμήμα μεταμορφωμένων πετρωμάτων Παλαιοζωικής ηλικίας, Λιθανθρακοφόρου, βασικά-υπερβασικά πετρώματα με τα οποία συνδέονται κόκκινοι σχηματισμοί πλούσιοι σε σίδηρο και νικέλιο, ηφαιστειακά πετρώματα ηλικίας Μειοκαίνου-Τεταρτογενούς και Νεογενή λιμναία ιζήματα που καταλαμβάνουν αρκετά μεγάλη έκταση, η ηλικία των οποίων είναι Πλειοκαινική (2 εκατομμύρια χρόνια πριν).

Μέσα στα τελευταία αυτά ιζήματα βρέθηκαν τα απολιθώματα τα οποία φιλοξενούνται στο μικρό Παλαιοντολογικό Μουσείο Βρίσας.

Ο συνδυασμός γεωλογικών, ορυκτολογικών και γεωχημικών δεδομένων από την περιοχή Βατερών - Βρίσας κατόπιν ερευνών του συγγραφέα, παρέχουν ένα κλειδί για να καταλάβουμε τις συνθήκες του περιβάλλοντος κάτω από τις οποίες αποτέθηκαν Πλειοκαινικά και Πλειστοκαινικά ιζήματα σε μια λίμνη πριν 2 εκατομμύρια χρόνια.

Στην περιοχή Προφήτης Ηλίας και Κουκουβιές Βρίσας υπάρχουν πετρώματα πλούσια σε μαγνήσιο, σίδηρο, νικέλιο και χρώμιο πρασινωπού χρώματος. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα υπαίθριας εργασίας μου στις ανωτέρω περιοχές Βατερών, οι ακόλουθοι γεωλογικοί σχηματισμοί απαντούν από κάτω προς τα πάνω:

α) βασικά-υπερβασικά πετρώματα,

β) νικελιούχος λατερίτης που έχει και ενδιαφέρον ως μετάλλευμα νικελίου προς εκμετάλλευση και γ) λιμναία Νεογενή ιζήματα έντονα πυριτιωμένα.

Κατά τη διάρκεια χημικής αποσάθρωσης κάτω από τροπικές συνθήκες που επικρατούσαν από το τέλος του Μειοκαίνου έως το Πλειόκαινο, τα ανωτέρω πετρώματα υπέστησαν εξαλλοίωση από όξινα διαλύματα βροχής πλούσια σε διοξείδιο του άνθρακα.

Αποτέλεσμα αυτού του φαινομένου ήταν η απελευθέρωση μαγνησίου και πυριτικού οξέος στα νερά ηπειρωτικής προέλευσης.

Αντίθετα, σχηματίσθηκαν οξείδια και υδροξείδια του σιδήρου λόγω οξείδωσης του σιδήρου από το οξυγόνο της ατμόσφαιρας.

Επίσης αποτέθηκαν άμορφα πυριτικά ορυκτά του νικελίου στα επιφανειακά εδάφη καθώς επίσης και άμορφο διοξείδιο του πυριτίου και χαλαζίας. Ο σχηματισμός αυτός του εδάφους που τελικά σχηματίσθηκε, είναι πλούσιος σε σίδηρο και νικέλιο, ονομάζεται λατερίτης και απαντά στην περιοχή Προφήτης Ηλίας και Κόκκινα Βατερών.

Ο λατερίτης είναι ένα υπολειμματικό έδαφος κόκκινου χρώματος στις τροπικές-υποτροπικές περιοχές της γης.

Τα κατώτερα τμήματα των ιζημάτων είναι έντονα πυριτιωμένα, ενώ τα ανώτερα περιέχουν λιγότερο πυρίτιο. Η πυριτίωση αυτή δείχνει ότι η χημική διάλυση των πυριτικών ορυκτών στις ηπειρωτικές περιοχές συνεχίσθηκε κατά τη διάρκεια απόθεσης των ιζημάτων του Πλειοκαίνου και αντανακλά την απελευθέρωση του πυριτίου στα ηπειρωτικά νερά.

Η ανεύρεση μεμονωμένων απολιθωμένων κορμών δένδρων αποτελουμένων από διοξείδιο του πυριτίου, αποδεικνύει επιπρόσθετα τη δράση των ηπειρωτικών νερών πλούσιων σε διαλυμένο πυρίτιο. Στην περιοχή Γαβάθα της Άντισσας περιγράψαμε ένα όμοιο φαινόμενο πυριτίωσης στα νεογενή ιζήματα και στους λιγνίτες.

Παρόμοια φαινόμενα υδροθερμικής εξαλλοίωσης ηφαιστειακών πετρωμάτων και απελευθέρωσης πυριτικού οξέος πριν 20 εκατομμύρια χρόνια στην περιοχή Σίγρι, όπου υπήρχε άφθονη δασώδης βλάστηση, προκάλεσαν την απολίθωση αυτής και τη δημιουργία του απολιθωμένου δάσους Λέσβου.

Το όριο που διαχωρίζει τα πυριτιωμένα ιζήματα από τα υπερκείμενα μη πυριτιωμένα ιζήματα πιθανώς να δείχνει μια μεταβολή στην κλιματική κατάσταση στην ξηρά προς πιο ξηρές συνθήκες. Η έλλειψη του πυριτίου στα ανώτερα ιζήματα αντανακλά επίσης μια πτώση της θερμοκρασίας και βροχόπτωσης και έτσι μερική απελευθέρωση πυριτίου στη λεκάνη ιζηματογένεσης.

Ο εμπλουτισμός των λατεριτών Βατερών σε σίδηρο είναι μια ένδειξη έντονης βροχόπτωσης και ταπείνωσης του ανάγλυφου.

Τελικά ο σχηματισμός του λατερίτη δείχνει υγρές τροπικές και οξειδωτικές συνθήκες που επικρατούσαν στα Βατερά πριν 2 εκατομμύρια χρόνια. Η ελάττωση της περιεκτικότητας του διοξειδίου του πυριτίου στα ανωτέρα μέρη των λιμναίων ιζημάτων δείχνει μια πτώση της θερμοκρασίας και ελάττωση των βροχοπτώσεων μετά το τέλος του Πλειοκαίνου στην περιοχή Βατερών.

Τελευταία το ΕΚΠΑ εγκαινίασε το νέο εκθετήριο απολιθωμάτων με στόχο τη δημιουργία ενός κέντρου πολιτισμού, έρευνας και εκπαίδευσης. Τα παλαιοντολογικά αυτά ευρήματα ανακαλύφθηκαν στο πλαίσιο ερευνών του τομέα ιστορικής γεωλογίας
και παλαιοντολογίας του τμήματος Γεωλογίας του ΕΚΠΑ. 

Για την αξιοποίηση των θερμοπηγών Πολιχνιτου, ο Δήμος Δυτικής Λέσβου, ανέθεσε πριν τρία χρόνια  κατόπιν προκήρυξης διαγωνισμού στον κ. Κούσκο, την ανακαίνιση των παλαιών από τουρκοκρατίας εγκαταστάσεων - λουτροδεξαμενών.
Ο κ. Κούσκος προέβη σε άμεσες ενέργειες για την αδειοδότηση  κατασκευής νέων σύγχρονων  και υπαίθριων  λουτρό-δεξαμενών και λειτουργεία των θερμοπηγών.