Και να που η ώρα όπου θα «[…] αναμετρηθούμε με στερεότυπα, πολώσεις, ρηχές αναλύσεις, πολιτικές σκοπιμότητες και ερμηνευτικές υπεραπλουστεύσεις», δεν άργησε να ’ρθει. Αμέσως μετά το φιάσκο της κατασταλτικής επέμβασης των ΜΑΤ σε Λέσβο και Χίο, χιλιάδες προσφύγων-μεταναστών συγκεντρώθηκαν στα σύνορα του Έβρου, ενώ οι προσφυγικές ροές προς τα νησιά αυξήθηκαν δραματικά, στο πλαίσιο μιας διαδικασίας γεωπολιτικής εργαλειοποίησης των εν λόγω πληθυσμών από το καθεστώς Erdoğan.

Θα επικεντρωθώ αποκλειστικά στα όσα διημείφθησαν στη Λέσβο, όπου αλγεινή εντύπωση προκάλεσαν γεγονότα όπως, η προσπάθεια αποτροπής προσπέλασης στο λιμανάκι της Θερμής μεταναστών εν μέσω χυδαίων, ρατσιστικών και σεξιστικών ύβρεων, ο ξυλοδαρμός ξένου δημοσιογράφου, ο προπηλακισμός της  αντιπροσώπου της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, η πυρπόληση του Stage 2 στη Συκαμνιά, τα μπλόκα στο δρόμο με στόχο μέλη ΜΚΟ, οι ζημιές σε αμάξια που δεν έφεραν ντόπιες πινακίδες, κά. Το γεγονός όμως το οποίο προκαλεί μεγαλύτερη εντύπωση κι από τα συμβάντα αυτά καθαυτά, είναι η μέσω κοινωνικών δικτύων επιδοκιμασία των παραπάνω πρακτικών σε συνδυασμό με ένα ακραίο ρατσιστικό-εθνικιστικό παραλήρημα.

Μήπως οι πρωταγωνιστές των γεγονότων αποτελούν μια ακραία μεν, αλλά μικρή πληθυσμιακά-περιθωριακή μερίδα; Μήπως όλα αυτά μπορούν να δικαιολογηθούν ως μια ανεξέλεγκτη διάχυση του θυμικού ανθρώπων που έχουν υποστεί μεγάλη πίεση; Μήπως πρόκειται πραγματικά για ομάδες ακροδεξιών που εμπνέονται από εθνικιστικά ιδεολογήματα; Κατά τη γνώμη μου όλες οι παραπάνω εκδοχές είναι πιθανά ανιχνεύσιμες, όπως επίσης και ο συνδυασμός αυτών.

Αρχικά κάποιος θα μπορούσε να έχει την αίσθηση πως οι αντιδράσεις αυτές αποτελούν τη συνέχεια του παλλαϊκού αγώνα κατά της κρατικής καταστολής των προηγούμενων ημερών. Όμως, μια προσεκτικότερη παρατήρηση των ρόλων και του τρόπου πραγμάτωσης των διαθέσεων της εκάστοτε πλευράς οδηγεί στην αίσθηση πως οι «αγανακτισμένοι» της Λέσβου μιμούνται τον ακραία κατασταλτικό τρόπο των δυνάμεων Ασφαλείας, τις οποίες μέχρι πριν λίγες μέρες προσπαθούσαν να αντικρούσουν. Έχουμε να κάνουμε ουσιαστικά με ένα game ισχυρών εναντίων ευάλωτων, στο οποίο ανάλογα με τις περιστάσεις αλλάζουν οι ρόλοι! 

Για οποιονδήποτε γνώριζε πρόσωπα και καταστάσεις στη Λέσβο -έστω και στοιχειωδώς- ήταν εύκολο να διακρίνει την ετερόκλητη σύσταση του κινήματος διαμαρτυρίας ενάντια στην κρατική καταστολή. Κάτι τέτοιο ήταν απολύτως λογικό καθώς στην προκειμένη στιγμή εκείνο που προείχε ήταν η απόκρουση της κυβερνητικής επέμβασης. Οι διαφοροποιήσεις αναφορικά με το κίνητρο-πολιτικό, ιδεολογικό, ψυχολογικό, κοινωνικό- των συμμετεχόντων στα γεγονότα ήταν εξαιρετικά μεγάλες, γεγονός που αποδεικνύεται από τα γεγονότα τα οποία ακολούθησαν στη συνέχεια.

Είναι σχεδόν ουτοπικό να προσδοκά κανείς από μια «παραδοσιακή»-κλειστή κοινωνία όπως είναι εκείνη των χωριών της Λέσβου -αλλά και γενικότερα της Ελλάδας- να εφαρμόσει μεθοδολογικά μοντέλα αναλυτικής σκέψης τα οποία θα την θωρακίσουν μπροστά στο άγνωστο του ξένου και στον φόβο της αλλαγής. Ο στοχασμός αυτός θα συνεισέφερε στην πλέον ολιστική και ψύχραιμη ερμηνεία των γεγονότων καθώς και στην  παράλληλη αναχαίτιση κάθε προσπάθειας για «[…] καπήλευση της δικαιολογημένης κόπωσης και αίσθησης αδιεξόδου των πολιτών, στο πλαίσιο ενός ρηχού λαϊκιστικού αφηγήματος με περίσσια δόση ανέρειστης συνωμοσιολογίας». Από το επίπεδο όμως της, έστω υπεραπλουστευμένης, τοποθέτησης απέναντι στα γεγονότα -και ό,τι αυτό συνεπάγεται- έως τις εικόνες ντροπής των τελευταίων ημερών αναμφίβολα υπάρχει τεράστια απόσταση.

Είναι όμως όλοι οι «αγανακτισμένοι» Φασίστες; Σίγουρα όχι! Και ακριβώς αυτό είναι το πιο ανησυχητικό! Αν είχαμε να κάνουμε με μια ομάδα στραμμένη στην φασιστική ρητορική, τα πράγματα θα ήταν περισσότερο ελεγχόμενα, αν και σίγουρα καθόλου ευχάριστα. Άλλωστε, η καθιέρωση του ακροδεξιού χώρου στο πολιτικό τοπίο της Ευρώπης αποτελεί πλέον -θλιβερή μεν, αναμφισβήτητη δε- πραγματικότητα. Στην προκειμένη περίπτωση, έχουμε να κάνουμε με μαζική αποδοχή και υλοποίηση φασιζουσών ρητορικών και πρακτικών αντίστοιχα, ακόμα κι από πρόσωπα χωρίς κάποια πολιτική αναγωγή στον εν λόγω ακραίο χώρο! Η κοινωνία μας, δυστυχώς, οδηγείται σε εκφασισμό σε όλα τα επίπεδα του δημόσιου και ιδιωτικού βίου, καθώς η αδυναμία αντίληψης και σεβασμού της διαφορετικότητας οδηγεί σε αντιλήψεις, αλλά πλέον και πράξεις, οι οποίες στερούνται κάθε ίχνος στοιχειώδους ανθρωπισμού. Η ευρύτατη πλέον «απολιτίκ» συνείδηση των νεοελλήνων έχει καταστεί ο κατάλληλος «καμβάς» αποτύπωσης ακραίων φασιζουσών αντιλήψεων.

Πολιτική στάση δύναται και πρέπει να έχει ο κάθε πολίτης στο πλαίσιο του πεδίου στο οποίο δραστηριοποιείται ως κοινωνική οντότητα. Η ενσυνείδητη πολιτική -και δεν εννοώ φυσικά κομματική- τοποθέτηση, αποτελεί παράλληλα έκφανση της πολιτισμικής και πνευματικής υπόστασης του καθενός. Απαραίτητης μάλιστα αναφορικά με την οχύρωση του κοινωνικού ιστού από κάθε είδους φασίζουσα νοοτροπία και πρακτική.  

Υ.Γ Οι παρεμβολές εντός του κειμένου προέρχονται από αντίστοιχο-πρόσφατο δημοσίευμα του συντάκτη του παρόντος άρθρου https://www.stonisi.gr/post/7232/ayto-poy-zoyn-oi-nhsiwtes-ayrio-pithano-na-to-zhsei-o-kathenas-apo-emas

Νίκος Ανδρίκος

Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Μουσικών Σπουδών

Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων