Το παρακάτω κείμενο αποτελεί το πρώτο μέρος από μια σειρά τεσσάρων συνολικά μικρών κειμένων που εξετάζουν το Πολυτεχνείο ’73 από την πλευρά των πολιτικών γραμμών που συγκρούστηκαν για να του δώσουν πολιτική κατεύθυνση, στόχους και μεθόδους πάλης. Είναι μια οπτική που δεν συνηθίζεται σε επετειακά αφιερώματα και μάλλον αποφεύγεται συνειδητά από τα επίσημα κόμματα και τους θεσμούς. Κι όμως είναι αυτή ακριβώς η οπτική που δίνει νόημα και κάνει κατανοητή την κίνηση της ιστορίας, ιδιαίτερα όταν αφορά τα μεγάλα γεγονότα που σημάδεψαν μια ολόκληρη εποχή.

Ποιες ήταν οι ιδεολογικές και πολιτικές διεργασίες που οδήγησαν στην κορύφωση της αντιδικτατορικής πάλης στο Πολυτεχνείο; Γιατί η εξέγερση δεν αποτέλεσε μόνο την αρχή του τέλους της δικτατορίας αλλά έδειξε και την προοπτική για τη συνολική για τη συνολική αλλαγή της κοινωνίας; Αυτά είναι τα πραγματικά ερωτήματα που παραμερίζουν τα επετειακά αφιερώματα μιας μελοδραματικής ηρωοποίησης της εξέγερσης, εξαφανίζοντας έτσι το κοινωνικό και πολιτικό υπόβαθρό της.

Συνήθως το Πολυτεχνείο παρουσιάζεται σαν μια ηρωική εξέγερση των φοιτητών που καταπνίγηκε μεν αλλά τελικά ανέτρεψε τη χούντα κι έφερε τη Δημοκρατία. Απουσιάζει το πώς και το γιατί, το πολιτικό και κοινωνικό υπόβαθρο, η δυναμική. Το Πολυτεχνείο ήταν προϊόν των βαθιών διεργασιών μέσα στην εργατική τάξη και έκφραση της ριζοσπαστικοποίησής της. Εκτός από το ότι γκρέμισε τη χούντα, ζωντάνεψε επίσης την προοπτική για τη συνολική αλλαγή της κοινωνίας.

Διεργασίες

Τα χρόνια της δικτατορίας συνέπεσαν με μια εποχή οικονομικής ανόδου για τον παγκόσμιο καπιταλισμό. Την οικονομική άνοδο όμως ακολούθησαν απεργίες και κινητοποιήσεις.

Τα διεθνή μηνύματα ενέτειναν τις ζυμώσεις όπως ο Γαλλικός Μάης του 1968 και οι απεργίες του καυτού φθινοπώρου του 1969 στην Ιταλία. Οι Μαύροι Πάνθηρες και το αντιπολεμικό κίνημα στις ΗΠΑ έδειχναν ότι φουσκώνει ένα κύμα ριζοσπαστικοποίησης και αμφισβήτησης. Η χούντα αντίθετα, ήταν σε απομόνωση και προσπαθούσε με τα μέτρα φιλελευθεροποίησης να οικοδομήσει γέφυρες με τους παλιούς αστούς πολιτικούς για μια «ομαλή μετάβαση».

Τα πρώτα σκιρτήματα

Η πρώτη μαζική, μετωπική αναμέτρηση με την κατάληψη της Νομικής έγινε το Φλεβάρη του 1973. Η αντιπαράθεση άρχισε μήνες πριν, με τις εκλογές στους φοιτητικούς συλλόγους. Στις συζητήσεις μέσα στις σχολές σχετικά με τις φοιτητικές εκλογές που εξάγγειλε η χούντα συγκρούστηκαν για πρώτη φορά δυο αντιλήψεις.

Το ερώτημα τέθηκε ωμά: «να συμμετέχουμε ή να μη συμμετέχουμε στις νόθες εκλογές;» Οι ρεφορμιστές (μεταρρυθμιστές) της αριστεράς(ΑΝΤΙ-ΕΦΕΕ και Ρήγας Φεραίος, φοιτητικές παρατάξεις των δυο ΚΚ) ήταν υπέρ της συμμετοχής. Η ριζοσπάστες της αριστεράς ήταν υπέρ της «δυναμικής αποχής». Η σύγκρουση ήταν σκληρή, αλλά οι ριζοσπάστες νίκησαν κατά κράτος. Οι ρεφορμιστές δεν μπόρεσαν να πείσουν ούτε τα μέλη των οργανώσεών τους και στο τέλος αναγκάστηκαν να αποσύρουν τους υποψηφίους τους. Η χούντα έκανε τις εκλογές, οι χαφιέδες «εκλέχτηκαν», αλλά επρόκειτο για πύρρειο νίκη.

Στις 21 Φλεβάρη συγκεντρώθηκαν φοιτητές στο κτίριο της Νομικής, συνολικά 4.500 άτομα. Επειδή η Νομική είναι ένα δημόσιο κτίριο στο κέντρο της Αθήνας αυτό έκανε την κατάληψη ένα πολιτικό γεγονός. Χιλιάδες κόσμος μαζεύτηκε απέξω φωνάζοντας αντιδικτατορικά συνθήματα.

Οι ρεφορμιστές που είχαν το πάνω χέρι στην επιτροπή κατάληψης αποφάσισαν, χωρίς να ρωτήσουν κανέναν, χωρίς απόφαση της γενικής συνέλευσης, να αποδεχτούν την απαίτηση της πρυτανείας να σταματήσει η κατάληψη και να επιβάλουν την υποχώρηση με μια οργανωμένη «έξοδο» των μελών τους από τη Νομική. Στην επιτροπή κατάληψης κυριαρχούσαν οι δυνάμεις της Αντι ΕΦΕΕ (ΚΚΕ) και του Ρήγα Φεραίου (ΚΚΕ εσωτερικού). Ήθελαν να περιορίσουν το κίνημα σε στενά φοιτητικά πλαίσια και αιτήματα.

Το ΚΚΕ είχε διασπαστεί το 1968. Και τα δυο κομμάτια του μοιράζονταν την αντίληψη ότι ο τρόπος να φύγει η χούντα ήταν μέσα από συνεργασίες με κομμάτια του παλιού αστικού κόσμου. Τίποτα δεν έπρεπε να τρομάξει τους συντηρητικούς πολιτικούς με «ακραίες ενέργειες» όπως καταλήψεις , απεργίες, συνθήματα και αιτήματα. Η παραδοσιακή αριστερά κουβαλούσε το φορτίο της ήττας του 1967. Για μεγάλο κομμάτι της βάσης της η επιβολή της δικτατορίας ήταν η απόδειξη της χρεοκοπίας της παραδοσιακής αριστεράς.

(συνεχίζεται)