× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Μια Παναγιά στο Μοσχονήσι

Η θαυματουργή Μοσχονησιώτισσα Παναγιά «πέρασε και πάει» στην καταστροφή του 1922 μαζί με την μεγάλη εκκλησιά της

Γράφει ο ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ Δημοσίευση 14/8/2023

Μια Παναγιά στο Μοσχονήσι

Μοσχονήσι 1907. Μπροστά δεξιά, ο Ναός των Ταξιαρχών. Επάνω αριστερά ο ναός της Αγίας Τριάδας και δεξιά με το μεγάλο καμπαναριό ο ναός της Παναγίας της Μοχονησιώτισσας. Φωτο Γ. Λαμπάκης 1907

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Μια Παναγιά σαν και σε κάθε χωριό ή πολιτεία της Μικρασιατικής Αιολίδας. Μια Παναγιά που γιόρταζε τέτοιες μέρες, με τους προσκυνητές να συρρέουν στις αυλές και να «δεκαπεντίζουν» φορώντας μαύρα ρούχα προς τιμή της γυναίκας που γέννησε το Θεάνθρωπο. Για να τα «ξεφορέσουν» παραμονή της Κοιμήσεως, για να γιορτάσουν το συνάντημα της Παναγιάς με το Γιό Της...

Μια Παναγιά σαν τις άλλες, μόνο που ετούτη ήταν τρανή, γνωστή σε όλη τη βορειοδυτική Μικρασία, θαυματουργή λέγαν τόσο, όσο κι η καρσινή της η Αγιασώτισσα. Ήταν η Παναγιά η Μοσχονησιώτισσα. Η σκαλωμένη στα αψηλά του νησιού εκεί στο Αϊβαλιώτικο ταλιάνι. Στην αρχαία Νάσο της αιολικής Πορδοσελήνης.



Ο δρόμος προς το Ναό της Παναγίας το 1919, μετά την επιστροφή στο Μοσχονήσι των κατοίκων του που το είχαν εγκαταλείψει στο λεγόμενο Α Διωγμό του 1914. Φανερές οι ζημιές στα σπίτια. Αρχείο Α. Μαϊλη 1919

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ


Την απαντάμε κάπου στα μέσα του 18ου αιώνα σαν το Μοσχονήσι μεγαλώνει πέρα από τις παλιές ενορίες του Αγίου Δημητρίου και της Αγίας Τριάδας. Τότε και στα αψηλά, πέρα από την ενορία της Αγίας Τριάδας και πάνω από αυτήν του Αγίου Δημητρίου, δημιουργείται μια τρίτη ενορία, αυτή της Παναγιάς. Στη θέση του παλιού παρεκκλησιού με τη γνωστή θαυματουργή εικόνα στήνεται μια μεγάλη εκκλησιά που άμεσα γίνεται και ο Μητροπολιτικός Ναός. Στην αυλή του λειτουργούσε και ένα από τα δυο «γραμματοδιδασκαλεία», ενώ χτίζεται και το Επισκοπείο!

Όλα αυτά μέχρι τις 3 Ιουνίου του 1821 που το Μοσχονήσι πληρώνει ακριβά τη συμμετοχή του στην επανάσταση. Ερημώνει, οι κάτοικοι του σκορπάν στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα για να σωθούν από τα Σουλτανικά στρατεύματα η δε πόλη καταστρέφεται.


Σαν στα μέσα της δεκαετίας του 1830 οι Μοσχονησιώτες μαζί και οι γείτονες τους και ρημαγμένοι κι αυτοί οι Αιβαλιώτες επιστρέφουν στον τόπο τους βρίσκουν ερειπωμένη την εκκλησιά της Παναγιάς, που πρόχειρα την επισκευάζουν και την ξαναλειτουργούν. Μέχρι που στα 1860 αποφασίζουν να την ξαναχτίσουν. Με πέτρα από το λατομείο του Σαρμουσάκ χτίζεται ως το 1883 μια λαμπρή τρίκλιτη αιολική (αυτή που λένε και λεσβιακή) βασιλική με ενιαία δίριχτη στέγη χωρίς υπερυψωμένο το μεσαίο κλίτος, με μεγάλο καμπαναριό κι αυτό από κόκκινη σαρμουσακόπετρα να υψώνεται πάνω από τη νησιώτικη μικρασιάτικη πολιτεία. Κι οι γλυκόηχες λέει καμπάνες ακουγόταν όχι μοναχά στο νησί μα και στο Αϊβαλί, ακόμα και στις παραλίες του Μανταμάδου στη Λέσβο!

Το μαρμάρινο τέμπλο, το δεσποτικό θρόνο και τον άμβωνα τους είχαν σμιλέψει ο τηνιακός γλύπτης Χαλεπάς που τότες γύριζε στη γειτονιά. Στα Αλάτσατα, στην Πέργαμο κι ύστερα στα Πάμφυλα κι αλλού. Με τους ζωγράφους Περγαμηνέλη και Αντωνιάδη να στολίζουν τα μάρμαρα με φύλλα χρυσού. Ενώ ο Αϊβαλιώτης ζωγράφος Γεώργιος Αγραφιώτης (που έργα του έχουν σωθεί στην εκκλησιά του Αϊβαλιώτη Ταξιάρχη) αγιογράφησε το εσωτερικό του Ναού.

Γύρω τριγύρω από το Ναό στρώνεται μια βοτσαλωτή αυλή και στήνεται ένα πραγματικό προσκυνηματικό και ταυτόχρονα διοικητικό θρησκευτικό συγκρότημα. Ανήμερα της Κοίμησης της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου στο Μοσχονήσι συνέρεαν πιστοί από όλη τη βορειοδυτική Μικρασία. Να προσκυνήσουν τη θαυματουργή εικόνα. Και να μείνουν στους ξενώνες της εκκλησιάς μέχρι τα νιάμερα της Παναγιάς που η εικόνα μεταφέρονταν από το Ναό στο μικρό παρεκκλήσι στην αυλή. Το παρεκκλήσι που λένε πως ήταν στη θέση της Αγίας Τράπεζας του παλιού παρεκκλησιού πριν τον πρώτο Ναό του 17ου αιώνα.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ο Ναός της Παναγιάς της Μοσχονησιώτισσας ερειπωμένος στις αρχές τις δεκαετίας του 1950. Αρχείο Στρατή Μπαλάσκα


Ο Ναός μετά την καταστροφή του 1922 λεηλατήθηκε ως «αποθήκη» δωρεάν οικοδομικού υλικού. Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 κατεδαφίστηκε.

Σωρός από μπάζα πια, ότι απέμεινε, καλυμμένος από χορτάρια κι ένα πάρκινγκ για τα αυτοκίνητα της γειτονιάς υποδέχεται σήμερα τον υποψιασμένο ερευνητή. Που ψάχνει, γιατί ψάχνει αλήθεια;- σημάδια της Παναγιάς του Ρωμαίικου, της Μοσχονησιώτισσας; Παναγιάς.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ



Ο χώρος του Ναού της παναγιάς της Μοσχονησιώτισσας στα τέλη του περασμένου Ιουλίου (2023). Σωρός από μπάζα κι ένα πάρκινγκ αυτοκινήτων

ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΑΣ
Tο stonisi.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΟΙ ΑΠΕΝΑΝΤΙ

Η Αϊβαλιώτισσα Αγία Τριάδα

Γράφει ο ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

28 χρόνια από το θάνατο του Ανδρέα

Στις 23 Ιουνίου 1996 ο ηγέτης της δημοκρατικής παράταξης και πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ άφησε την τελευταία του πνοή μετά από οξύ ισχαιμικό επεισόδιο στο σπίτι του στην Εκάλη
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

30 χρόνια «Σαμ» στην πλατεία Ερεσού

Από τις αγαπημένες γευστικές επιλογές, το εστιατόριο του Λιβανέζου που παντρεύτηκε Ερέσια και φημίζεται για το φαλάφελ και το μπαμπά γκανούς
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η ιστορία της «Εργάνης» και ο εφευρέτης της, Μίτσας Κουρτζής

Πώς δημιουργήθηκε το πρώτο ελαιοραβδιστικό
ΝΙΚΟΣ ΜΑΝΑΒΗΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Οι άγνωστοι ήρωες της Μυτιλήνης

Οι Λιμενικοί Ηλίας Καζάκος και Γιώργος Κωτούλας εκτελέστηκαν για την αντιστασιακή τους δράση μια μέρα σαν τη σημερινή
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

O Θεόφιλος «μπαίνει» με τους πίνακές του στο Μουσείο του Λούβρου

Ήταν ο θρίαμβος του φουστανελά που κάποτε τον έλεγαν "σοβατζή"
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η πανούκλα και το θαύμα του Αγίου Θεοδώρου. Πού βρίσκεται ο χώρος της ομαδικής ταφής που ανασκάπτουν οι αρχαιολόγοι;

Όταν οι συνεχιζόμενες ανασκαφές της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου έφεραν στο φως ομαδικές ταφές μουσουλμάνων θυμάτων επιδημίας, στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η Λέσβος, το χρυσό νησί της ελιάς

Η «ελαιο-αυτοκρατορία» της οικογένειας Κουρτζή, οι εξαγωγές και η πτώχευση
ΜΕΤΑΞΥ ΜΑΣ

Το εργατικό κίνημα στη Λέσβο την περίοδο του μεσοπολέμου

Προσκεκλημένη του Δημήτρη Μάντζαρη στην εκπομπή «Ιστορίες στο ΝΗΣΙ», ήταν η εκπαιδευτικός Πηγή Καραβία
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η ιστορία των Λαδάδικων της Μυτιλήνης

Μια ιστορία για το πράσινο χρυσάφι της Λέσβου
ΝΙΚΟΣ ΜΑΝΑΒΗΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

9 Μαΐου 1945: Μια σημαντική επέτειος που επιβάλλεται να θυμόμαστε!

Γιατί «ο δήμιος σκοτώνει πάντα δυο φορές, τη δεύτερη με τη λήθη»!
ΘΡΑΣΟΣ ΑΒΡΑΑΜ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Πάσχα 1913 ‑ Το Πάσχα της λεφτεριάς

Γράφει η ΜΑΡΙΑ ΓΡΗΓΟΡΑ