× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Μια Παναγιά στο Μοσχονήσι

Η θαυματουργή Μοσχονησιώτισσα Παναγιά «πέρασε και πάει» στην καταστροφή του 1922 μαζί με την μεγάλη εκκλησιά της

Γράφει ο ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ Δημοσίευση 14/8/2023

Μια Παναγιά στο Μοσχονήσι

Μοσχονήσι 1907. Μπροστά δεξιά, ο Ναός των Ταξιαρχών. Επάνω αριστερά ο ναός της Αγίας Τριάδας και δεξιά με το μεγάλο καμπαναριό ο ναός της Παναγίας της Μοχονησιώτισσας. Φωτο Γ. Λαμπάκης 1907

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Μια Παναγιά σαν και σε κάθε χωριό ή πολιτεία της Μικρασιατικής Αιολίδας. Μια Παναγιά που γιόρταζε τέτοιες μέρες, με τους προσκυνητές να συρρέουν στις αυλές και να «δεκαπεντίζουν» φορώντας μαύρα ρούχα προς τιμή της γυναίκας που γέννησε το Θεάνθρωπο. Για να τα «ξεφορέσουν» παραμονή της Κοιμήσεως, για να γιορτάσουν το συνάντημα της Παναγιάς με το Γιό Της...

Μια Παναγιά σαν τις άλλες, μόνο που ετούτη ήταν τρανή, γνωστή σε όλη τη βορειοδυτική Μικρασία, θαυματουργή λέγαν τόσο, όσο κι η καρσινή της η Αγιασώτισσα. Ήταν η Παναγιά η Μοσχονησιώτισσα. Η σκαλωμένη στα αψηλά του νησιού εκεί στο Αϊβαλιώτικο ταλιάνι. Στην αρχαία Νάσο της αιολικής Πορδοσελήνης.



Ο δρόμος προς το Ναό της Παναγίας το 1919, μετά την επιστροφή στο Μοσχονήσι των κατοίκων του που το είχαν εγκαταλείψει στο λεγόμενο Α Διωγμό του 1914. Φανερές οι ζημιές στα σπίτια. Αρχείο Α. Μαϊλη 1919

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ


Την απαντάμε κάπου στα μέσα του 18ου αιώνα σαν το Μοσχονήσι μεγαλώνει πέρα από τις παλιές ενορίες του Αγίου Δημητρίου και της Αγίας Τριάδας. Τότε και στα αψηλά, πέρα από την ενορία της Αγίας Τριάδας και πάνω από αυτήν του Αγίου Δημητρίου, δημιουργείται μια τρίτη ενορία, αυτή της Παναγιάς. Στη θέση του παλιού παρεκκλησιού με τη γνωστή θαυματουργή εικόνα στήνεται μια μεγάλη εκκλησιά που άμεσα γίνεται και ο Μητροπολιτικός Ναός. Στην αυλή του λειτουργούσε και ένα από τα δυο «γραμματοδιδασκαλεία», ενώ χτίζεται και το Επισκοπείο!

Όλα αυτά μέχρι τις 3 Ιουνίου του 1821 που το Μοσχονήσι πληρώνει ακριβά τη συμμετοχή του στην επανάσταση. Ερημώνει, οι κάτοικοι του σκορπάν στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα για να σωθούν από τα Σουλτανικά στρατεύματα η δε πόλη καταστρέφεται.


Σαν στα μέσα της δεκαετίας του 1830 οι Μοσχονησιώτες μαζί και οι γείτονες τους και ρημαγμένοι κι αυτοί οι Αιβαλιώτες επιστρέφουν στον τόπο τους βρίσκουν ερειπωμένη την εκκλησιά της Παναγιάς, που πρόχειρα την επισκευάζουν και την ξαναλειτουργούν. Μέχρι που στα 1860 αποφασίζουν να την ξαναχτίσουν. Με πέτρα από το λατομείο του Σαρμουσάκ χτίζεται ως το 1883 μια λαμπρή τρίκλιτη αιολική (αυτή που λένε και λεσβιακή) βασιλική με ενιαία δίριχτη στέγη χωρίς υπερυψωμένο το μεσαίο κλίτος, με μεγάλο καμπαναριό κι αυτό από κόκκινη σαρμουσακόπετρα να υψώνεται πάνω από τη νησιώτικη μικρασιάτικη πολιτεία. Κι οι γλυκόηχες λέει καμπάνες ακουγόταν όχι μοναχά στο νησί μα και στο Αϊβαλί, ακόμα και στις παραλίες του Μανταμάδου στη Λέσβο!

Το μαρμάρινο τέμπλο, το δεσποτικό θρόνο και τον άμβωνα τους είχαν σμιλέψει ο τηνιακός γλύπτης Χαλεπάς που τότες γύριζε στη γειτονιά. Στα Αλάτσατα, στην Πέργαμο κι ύστερα στα Πάμφυλα κι αλλού. Με τους ζωγράφους Περγαμηνέλη και Αντωνιάδη να στολίζουν τα μάρμαρα με φύλλα χρυσού. Ενώ ο Αϊβαλιώτης ζωγράφος Γεώργιος Αγραφιώτης (που έργα του έχουν σωθεί στην εκκλησιά του Αϊβαλιώτη Ταξιάρχη) αγιογράφησε το εσωτερικό του Ναού.

Γύρω τριγύρω από το Ναό στρώνεται μια βοτσαλωτή αυλή και στήνεται ένα πραγματικό προσκυνηματικό και ταυτόχρονα διοικητικό θρησκευτικό συγκρότημα. Ανήμερα της Κοίμησης της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου στο Μοσχονήσι συνέρεαν πιστοί από όλη τη βορειοδυτική Μικρασία. Να προσκυνήσουν τη θαυματουργή εικόνα. Και να μείνουν στους ξενώνες της εκκλησιάς μέχρι τα νιάμερα της Παναγιάς που η εικόνα μεταφέρονταν από το Ναό στο μικρό παρεκκλήσι στην αυλή. Το παρεκκλήσι που λένε πως ήταν στη θέση της Αγίας Τράπεζας του παλιού παρεκκλησιού πριν τον πρώτο Ναό του 17ου αιώνα.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ο Ναός της Παναγιάς της Μοσχονησιώτισσας ερειπωμένος στις αρχές τις δεκαετίας του 1950. Αρχείο Στρατή Μπαλάσκα


Ο Ναός μετά την καταστροφή του 1922 λεηλατήθηκε ως «αποθήκη» δωρεάν οικοδομικού υλικού. Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 κατεδαφίστηκε.

Σωρός από μπάζα πια, ότι απέμεινε, καλυμμένος από χορτάρια κι ένα πάρκινγκ για τα αυτοκίνητα της γειτονιάς υποδέχεται σήμερα τον υποψιασμένο ερευνητή. Που ψάχνει, γιατί ψάχνει αλήθεια;- σημάδια της Παναγιάς του Ρωμαίικου, της Μοσχονησιώτισσας; Παναγιάς.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ



Ο χώρος του Ναού της παναγιάς της Μοσχονησιώτισσας στα τέλη του περασμένου Ιουλίου (2023). Σωρός από μπάζα κι ένα πάρκινγκ αυτοκινήτων

ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΑΣ
Tο stonisi.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΜΕΤΑΞΥ ΜΑΣ

«Ανοιξε την πύλη να τους δείρουμε»

4 χρόνια από την «Καράβα», μια αδημοσίευτη μαρτυρία του τότε διοικητή του Στρατοπέδου της Παγανής όπου βρίσκονταν τα ΜΑΤ, Δ. Χατζηχαραλάμπους, Ταξίαρχο ε.α.- Τι έγινε με τον Μουτζούρη και τον πρωθυπουργό;
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Μια εκδήλωση με πολλά σύγχρονα διδάγματα

Η ζωή και η δράση του Μητροπολίτη Μηθύμνης Διονύσιου την περίοδο του Μεσοπολέμου και της Κατοχής παρουσιάστηκε στο Δημοτικό Θέατρο Καλλονής
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Φωτογραφίες ντοκουμέντα της παρουσίας του αγγλογαλλικού στόλου και στρατού στη Λέσβο

Στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕΤΑΞΥ ΜΑΣ

Ο Κωστής Καρπόζηλος λέει «Ιστορίες στο Νησί»

Οι πληθυσμιακές μετακινήσεις του 20ου αιώνα και οι διαδρομές του ελληνικού κομμουνισμού μέσα σ’ αυτές
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η περιπέτεια του Αγίου Βαλεντίνου στη Λέσβο

Το άρθρο στην «Ελευθεροτυπία» της 14ης Ιανουαρίου 2009 που αποκάλυψε τη ύπαρξη των λειψάνων του Αγίου Βαλεντίνου και οδήγησε στην επιστροφή τους
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Φεβρουάριος 1936: Η ξεχασμένη εξέγερση των πεινασμένων της Μυτιλήνης

88 χρόνια συμπληρώνονται φέτος από μια όχι και τόσο ιδιαίτερα γνωστή εξέγερση που έγινε τον Φλεβάρη του 1936 από τον λαό της Μυτιλήνης
ΘΡΑΣΟΣ ΑΒΡΑΑΜ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Το φαινόμενο της Λεσβιακής Ανοιξης

Ο Δημήτρης Μάντζαρης, στην εκπομπή του «Ιστορίες στο Νησί» συζητά με τον Αριστείδη Καλάργαλη
ΜΕΤΑΞΥ ΜΑΣ

Ιστορίες «στο Ν» για την οικιστική εξέλιξη της Λέσβου

Ο Δημήτρης Μάντζαρης συζητά με τον ιστορικό Στρατή Αναγνώστου την μετάβαση της κοινωνίας του νησιού στον αστικό εκσυγχρονισμό του 18ου και του 19ου αιώνα
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Ιστορίες Στο Νησί: Συζητώντας με τον Χρήστο Χατζηλία

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Οι πετράδες της Λέσβου. Κοινωνικά Δίκτυα, τεχνικές και τοπική ιστορία»
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Μικρασιάτες πρόσφυγες στο Σκαλοχώρι, Σκαλοχωρίτες μουσουλμάνοι στο Αϊβαλί

Ομιλία διοργανώνει η Συνύπαρξη και Επικοινωνία στο Αιγαίο την Παρασκευή 12 Ιανουαρίου
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Ένας χρόνος χωρίς τον Γιάννη Καραγεωργίου

Οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας παρουσιάζουν ένα μικρό απόσπασμα από τις διηγήσεις του που αφορούν την επιστροφή του στη Λέσβο και το χωριό του το Σκαλοχώρι