Εκδρομή της ΕΠΟΝιτικής ομάδας Καλλιθέας Μυτιλήνης τον Αύγουστο του
1945. Όρθια πρώτη αριστερά, η Έλλη Σβώρου. Καθιστός, τρίτος από
αριστερά ο Φρίξος Πρωτογερέλλης. Ανάμεσα στις εικονιζόμενες και η
αδερφή του Φρίξου, Έλλη Πρωτογερέλλη-Λάζου.

Την Έλλη τη συνάντησα τρεις φορές-2010, 2016, 2018- σε αντίστοιχες εκδηλώσεις Τιμής και Μνήμης στους συμπατριώτες μας θύματα του Ναζισμού, στα Τσαμάκια, όπου παρουσίασα τα βιβλία μου.

Μια παρουσία διακριτική που για μένα όμως άμεσα διακριτή αφού πάντα τη ξεχώριζα ανάμεσα σε αυτούς που είχαν προσέλθει στις εκδηλώσεις αυτές. Και πάντα στο τέλος τον καλό της λόγο για τις εκδηλώσεις αυτές.

Μέχρι τότε ήξερα λίγα πράγματα για την Έλλη και τον αδελφό της Φρίξο, που μετά την επιστροφή του από τα σύρματα, το ΄45, γνωρίστηκε και αγαπήθηκε με την συνονόματη στενή της φίλη Σβώρου. Και οι τρεις τους ανάμεσα σε εκατοντάδες μέλη και στελέχη της ΕΠΟΝ θα τολμήσουν το ταξίδι στο όνειρο…(φωτο 1)
Μετά ήρθε ο χειμώνας ο κακός με τους Στρατοδίκες και σκόρπισε τη τρελή παρέα…

Τέλος Απρίλη του ’49 η Ασφάλεια Μυτιλήνης έχει συλλάβει και προφυλακίσει είκοσι πέντε νέες και νέους του ΚΚΕ που ζουν και εργάζονται στη Μυτιλήνη. Κατηγορούνται για εκτύπωση και διανομή παράνομων προκηρύξεων. Η απόφαση της στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας στο Νησί είναι η επιβολή αυστηρών ποινών στην ομάδα αυτή των νεολαίων που διαμαρτύρονταν για τις θανατικές καταδίκες και τις εκτελέσεις που επιβάλλονται σε κομμουνιστές.

Μερικοί από τους κήνσορες της άτεγκτης στάσης των «Αρχών» ζητούν όχι μόνο νέες θανατικές καταδίκες αλλά και νέες εκτελέσεις. Οι ίδιοι βέβαια γνωρίζουν ότι μια δίκη πολιτικής σκοπιμότητας χωρίς τεκμήρια, χωρίς μάρτυρες κατηγορίας, απλά με ένα διαβιβαστικό της Ασφάλειας και ένα εισηγητικό του Βασιλικού Επιτρόπου μπορεί να γίνει και στη Μυτιλήνη, δεν θάναι και για πρώτη φορά… Μα όλοι τους αναγνωρίζουν ότι μια συνεδρία με προειλημμένες θανατικές καταδίκες και εκτελέσεις δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί στη Μυτιλήνη από το μεταβατικό Στρατοδικείο

. Δεν το άντεχε το ιστορικό κτίριο της Θέμιδας-όπου συνεδρίαζε- και πολύ περισσότερο δεν θα το υπέμενε η κοινωνία της Μυτιλήνης, που γνώριζε τους νεολαίους αυτούς και, όταν ανάμεσα τους υπήρχαν επτά κορίτσια κάτω των 26 ετών-με τη μικρότερη νάχει συμπληρώσει , μόλις, τα 17 της χρόνια. Γι’ αυτό αποφασίζετε τα επτά κορίτσια-ανάμεσά τους και η Έλλη Πρωτογερέλλη- μαζί με τους πιο σεσημασμένους κατηγορούμενους να παραδοθούν στους ανελέητους στρατοδίκες του Α’ Αθηνών, για δικαστούν εκεί… κοντά στο τόπο της εκτέλεσης. Οι υπόλοιποι οκτώ θα δικαστούν εδώ από, το Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών(Γ’ Τμήμα). Οι συνεδριάσεις των δυο Στρατοδικείων θα ξεκινήσουν την ίδια μέρα.

Στις 3 Ιούνη-στη Μυτιλήνη- το Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών(Γ’ Τμήμα) καταδικάζει σε ισόβια έξη νέους για διακίνηση προκυρήξεων στην πόλη της Μυτιλήνης, Βοναπάρτης Μιχ. Ναπολέων, Δουκάκης Βασίλειος, Λινάκης ή Λίνας Κυριάκος, Μικές Γεώργιος, Πέππας Κων Δημήτριος, Πρωτογερέλλης Φρίξος. (Φωτο 2 )

Στις 3 Ιούνη -στην Αθήνα- στο Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών ξεκινά η πολύκροτη δίκη δεκαέξι νεολαίων του ΚΚΕ στη Λέσβο που κατηγορούνται για συγκρότηση ομάδας, παράνομη εκτύπωση-διανομή προκηρύξεων και κατοχή όπλων.

Η δίκη αυτή θα κρατήσει τρεις μέρες και στις 5 Ιούνη του ‘49 το Στρατοδικείο, με την αρ. 507 απόφασή του, κηρύσσει παμψηφεί ενόχους τους κατηγορουμένους και επιβάλλει: α) στους Ανδρέα Σαρ. Χαραλαμπίδη-Φίλια και Έλλη Τηλ. Σβώρου-Μυτιλήνη 2 φορές θάνατο και ισόβια-θα εκτελεστούν στις 16 Ιούνη του ’49 στο Γουδί-, β) την Μένη Σαρ. Χαραλαμπίδου-Φίλια θάνατος(αναστολή εκτέλεσης της ποινής) και ισόβια, γ)στον Συμεών Λεοκρ. Αδαμίδη-Χάλικας ισόβια και 5 χρόνια, δ) στην Έλλη Μιλτ. Πρωτογερέλλη ισόβια, ε)στους Ασημάκη Ευστρ. Σαρηγιάννη-Μυτιλήνη, Αργύριο Στ. Γαλάνη-Μυτιλήνη, Γεώργιο Στεργ. Νίκα-Καβάλα, Γεώργιο Ιωάν. Διαμαντίδη-Μυτιλήνη, Παναγιώτη Σωκρ. Ευαγγελινό-Χάλικας, Γεώργιο Κων. Τουλουμτζή-Μυτιλήνη και Σταύρο Παν. Φωτίου-Χάλικας σε 5 χρόνια φυλάκιση, στ) στις Δέσποινα Γεωργ. Αδαλή-Μυτιλήνη, Μαρία Ιωάν. Καρατζά-Μυτιλήνη, Ελένη συζ Κύριλλου Παυλίδη-Τσέγκου-Αγιάσος, Δανάη Παρ. Αρβανιτάκη-Μυτιλήνη σε φυλάκιση 2 χρόνια.

Καγιάνι, Απρίλης 2026
Γιώργος Γαλέτσας

Υ.Γ. ‘Όλα αυτά δεν τα γνώριζα μέχρι τον περσινό χειμώνα, όταν μελετώντας τα αρχεία του εμφυλίου πολέμου στο νησί μας διαπίστωσα με έκπληξη τη μεθόδευση που ακολουθήθηκε για να διεξαχθεί η δίκη αυτή. Θέλοντας να φωτίσω αθέατες και σκοτεινές πλευρές τις εμφυλιοπολεμικής τοπικής μας ιστορίας τόσο την υπόθεση αυτή όπως και δεκάδες άλλες τις έχω συμπεριλάβει στο νέο μου βιβλίο «Τα χρόνια της ανακατωσούρας»