× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Σπάζοντας τη Στάμνα στο ξόδι της Έλλης Πρωτογερέλλη

Γράφει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΑΛΕΤΣΑΣ συγγραφέας

Δημοσίευση 19/4/2026

Σπάζοντας τη Στάμνα στο ξόδι της Έλλης Πρωτογερέλλη
' χρόνος ανάγνωσης

Προσθέστε το Νησί στις αναζητήσεις σας

Add stonisi.gr on Google ↗

Εκδρομή της ΕΠΟΝιτικής ομάδας Καλλιθέας Μυτιλήνης τον Αύγουστο του
1945. Όρθια πρώτη αριστερά, η Έλλη Σβώρου. Καθιστός, τρίτος από
αριστερά ο Φρίξος Πρωτογερέλλης. Ανάμεσα στις εικονιζόμενες και η
αδερφή του Φρίξου, Έλλη Πρωτογερέλλη-Λάζου.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Την Έλλη τη συνάντησα τρεις φορές-2010, 2016, 2018- σε αντίστοιχες εκδηλώσεις Τιμής και Μνήμης στους συμπατριώτες μας θύματα του Ναζισμού, στα Τσαμάκια, όπου παρουσίασα τα βιβλία μου.

Μια παρουσία διακριτική που για μένα όμως άμεσα διακριτή αφού πάντα τη ξεχώριζα ανάμεσα σε αυτούς που είχαν προσέλθει στις εκδηλώσεις αυτές. Και πάντα στο τέλος τον καλό της λόγο για τις εκδηλώσεις αυτές.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Μέχρι τότε ήξερα λίγα πράγματα για την Έλλη και τον αδελφό της Φρίξο, που μετά την επιστροφή του από τα σύρματα, το ΄45, γνωρίστηκε και αγαπήθηκε με την συνονόματη στενή της φίλη Σβώρου. Και οι τρεις τους ανάμεσα σε εκατοντάδες μέλη και στελέχη της ΕΠΟΝ θα τολμήσουν το ταξίδι στο όνειρο…(φωτο 1)
Μετά ήρθε ο χειμώνας ο κακός με τους Στρατοδίκες και σκόρπισε τη τρελή παρέα…

Τέλος Απρίλη του ’49 η Ασφάλεια Μυτιλήνης έχει συλλάβει και προφυλακίσει είκοσι πέντε νέες και νέους του ΚΚΕ που ζουν και εργάζονται στη Μυτιλήνη. Κατηγορούνται για εκτύπωση και διανομή παράνομων προκηρύξεων. Η απόφαση της στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας στο Νησί είναι η επιβολή αυστηρών ποινών στην ομάδα αυτή των νεολαίων που διαμαρτύρονταν για τις θανατικές καταδίκες και τις εκτελέσεις που επιβάλλονται σε κομμουνιστές.

Μερικοί από τους κήνσορες της άτεγκτης στάσης των «Αρχών» ζητούν όχι μόνο νέες θανατικές καταδίκες αλλά και νέες εκτελέσεις. Οι ίδιοι βέβαια γνωρίζουν ότι μια δίκη πολιτικής σκοπιμότητας χωρίς τεκμήρια, χωρίς μάρτυρες κατηγορίας, απλά με ένα διαβιβαστικό της Ασφάλειας και ένα εισηγητικό του Βασιλικού Επιτρόπου μπορεί να γίνει και στη Μυτιλήνη, δεν θάναι και για πρώτη φορά… Μα όλοι τους αναγνωρίζουν ότι μια συνεδρία με προειλημμένες θανατικές καταδίκες και εκτελέσεις δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί στη Μυτιλήνη από το μεταβατικό Στρατοδικείο

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

. Δεν το άντεχε το ιστορικό κτίριο της Θέμιδας-όπου συνεδρίαζε- και πολύ περισσότερο δεν θα το υπέμενε η κοινωνία της Μυτιλήνης, που γνώριζε τους νεολαίους αυτούς και, όταν ανάμεσα τους υπήρχαν επτά κορίτσια κάτω των 26 ετών-με τη μικρότερη νάχει συμπληρώσει , μόλις, τα 17 της χρόνια. Γι’ αυτό αποφασίζετε τα επτά κορίτσια-ανάμεσά τους και η Έλλη Πρωτογερέλλη- μαζί με τους πιο σεσημασμένους κατηγορούμενους να παραδοθούν στους ανελέητους στρατοδίκες του Α’ Αθηνών, για δικαστούν εκεί… κοντά στο τόπο της εκτέλεσης. Οι υπόλοιποι οκτώ θα δικαστούν εδώ από, το Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών(Γ’ Τμήμα). Οι συνεδριάσεις των δυο Στρατοδικείων θα ξεκινήσουν την ίδια μέρα.

Στις 3 Ιούνη-στη Μυτιλήνη- το Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών(Γ’ Τμήμα) καταδικάζει σε ισόβια έξη νέους για διακίνηση προκυρήξεων στην πόλη της Μυτιλήνης, Βοναπάρτης Μιχ. Ναπολέων, Δουκάκης Βασίλειος, Λινάκης ή Λίνας Κυριάκος, Μικές Γεώργιος, Πέππας Κων Δημήτριος, Πρωτογερέλλης Φρίξος. (Φωτο 2 )

Στις 3 Ιούνη -στην Αθήνα- στο Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών ξεκινά η πολύκροτη δίκη δεκαέξι νεολαίων του ΚΚΕ στη Λέσβο που κατηγορούνται για συγκρότηση ομάδας, παράνομη εκτύπωση-διανομή προκηρύξεων και κατοχή όπλων.

Η δίκη αυτή θα κρατήσει τρεις μέρες και στις 5 Ιούνη του ‘49 το Στρατοδικείο, με την αρ. 507 απόφασή του, κηρύσσει παμψηφεί ενόχους τους κατηγορουμένους και επιβάλλει: α) στους Ανδρέα Σαρ. Χαραλαμπίδη-Φίλια και Έλλη Τηλ. Σβώρου-Μυτιλήνη 2 φορές θάνατο και ισόβια-θα εκτελεστούν στις 16 Ιούνη του ’49 στο Γουδί-, β) την Μένη Σαρ. Χαραλαμπίδου-Φίλια θάνατος(αναστολή εκτέλεσης της ποινής) και ισόβια, γ)στον Συμεών Λεοκρ. Αδαμίδη-Χάλικας ισόβια και 5 χρόνια, δ) στην Έλλη Μιλτ. Πρωτογερέλλη ισόβια, ε)στους Ασημάκη Ευστρ. Σαρηγιάννη-Μυτιλήνη, Αργύριο Στ. Γαλάνη-Μυτιλήνη, Γεώργιο Στεργ. Νίκα-Καβάλα, Γεώργιο Ιωάν. Διαμαντίδη-Μυτιλήνη, Παναγιώτη Σωκρ. Ευαγγελινό-Χάλικας, Γεώργιο Κων. Τουλουμτζή-Μυτιλήνη και Σταύρο Παν. Φωτίου-Χάλικας σε 5 χρόνια φυλάκιση, στ) στις Δέσποινα Γεωργ. Αδαλή-Μυτιλήνη, Μαρία Ιωάν. Καρατζά-Μυτιλήνη, Ελένη συζ Κύριλλου Παυλίδη-Τσέγκου-Αγιάσος, Δανάη Παρ. Αρβανιτάκη-Μυτιλήνη σε φυλάκιση 2 χρόνια.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Καγιάνι, Απρίλης 2026
Γιώργος Γαλέτσας

Υ.Γ. ‘Όλα αυτά δεν τα γνώριζα μέχρι τον περσινό χειμώνα, όταν μελετώντας τα αρχεία του εμφυλίου πολέμου στο νησί μας διαπίστωσα με έκπληξη τη μεθόδευση που ακολουθήθηκε για να διεξαχθεί η δίκη αυτή. Θέλοντας να φωτίσω αθέατες και σκοτεινές πλευρές τις εμφυλιοπολεμικής τοπικής μας ιστορίας τόσο την υπόθεση αυτή όπως και δεκάδες άλλες τις έχω συμπεριλάβει στο νέο μου βιβλίο «Τα χρόνια της ανακατωσούρας»

Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης

Add stonisi.gr on Google ↗
ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η χούντα, ο φόβος και οι χιλιάδες που αντιστάθηκαν

Ο πρόεδρος του ΣΦΕΑ Βαγγέλης Γκιουγκής μιλά στον Θράσο Αβραάμ για τις 237 αντιστασιακές οργανώσεις, τους χιλιάδες εξόριστους και φυλακισμένους, την αμφισβήτηση των νεκρών του Πολυτεχνείου και τις μαρτυρίες
Η χούντα, ο φόβος και οι χιλιάδες που αντιστάθηκαν
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

«53 χρόνια δεν μιλούσα για το Πολυτεχνείο. Δεν ήθελα να θυμάμαι...»

Ο Βασίλης Τεντόμας μετάφέρει για πρώτη φορά την μαρτυρία του στο «Ν» με βαθιά συγκίνηση για όσα έζησε τη νύχτα της εισβολής στο Πολυτεχνείο και τα όσα προηγήθηκαν -Η γνωριμία του με τη Μαρία Ζερβού που έγινε σύντροφος της ζωής του
«53 χρόνια δεν μιλούσα για το Πολυτεχνείο. Δεν ήθελα να θυμάμαι...»
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Το ιστορικό της προτομής του Μιχάλη Μυρογιάννη

Στις 17 Νοεμβρίου 1982, η προτομή του Μιχάλη Μυρογιάννη αποκαλύφθηκε στο Πάρκο Αγίας Ειρήνης, με την οικογένειά του παρούσα και τον Δήμαρχο Απόστολο Αποστόλου δακρυσμένο!
Το ιστορικό της προτομής του Μιχάλη Μυρογιάννη
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Μιχάλης Μυρογιάννης, ετών 20!

«Διαμπερές τραύμα στο κεφάλι, βληθείς δια πυροβόλου όπλου, έξοδος εγκεφαλικής ουσίας» -Η ιστορία της εν ψυχρώ δολοφονίας του 20χρονου από τη Μυτιλήνη και η μαρτυρία που αποκάλυψε το έγκλημα της χούντας
Μιχάλης Μυρογιάννης, ετών 20!
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Δέκα ζωές από τη Λέσβο στη σκιά της χούντας

Δολοφονίες και ύποπτοι θάνατοι συντοπιτών μας στο βιβλίο του Δημήτρη Βεριώνη – Αφιέρωμα των Φίλων Ιστορικής Μνήμης & Πολιτιστικής Δημιουργίας για την επέτειο του Πολυτεχνείου
Δέκα ζωές από τη Λέσβο στη σκιά της χούντας
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η μέρα που η Μυτιλήνη αντίκρισε τη λευτεριά

Η 8η Νοεμβρίου 1912 μέσα από τη ματιά του Ασημάκη Πανσέληνου – Τα καράβια στο φως της αυγής, οι πλημμυρισμένοι δρόμοι και η ανθρωπιά μέσα στην ανατροπή του παλιού κόσμου
Η μέρα που η Μυτιλήνη αντίκρισε τη λευτεριά
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η Λέσβος των Βαλκανικών Πολέμων βρίσκει τη φωνή της

Πώς τα τραγούδια της χαράς και της ελπίδας αποτύπωσαν τον ενθουσιασμό της απελευθέρωσης μέσα από γερμανικές μελωδίες, προσωμιακά και τα περίφημα Επίστρατα
Η Λέσβος των Βαλκανικών Πολέμων βρίσκει τη φωνή της
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ για την Απελευθέρωση της Μυτιλήνης

Ο Ιστορικός Στρατής Αναγνώστου εξιστορεί τα γεγονότα της 8ης Νοεμβρίου 1912
Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ για την Απελευθέρωση της Μυτιλήνης
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Πολεμικές ανταποκρίσεις 1940‑1941

Σατυρικές επιστολές Αγιασωτών από το μέτωπο του πολέμου στην Ήπειρο, που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Τρίβολος» -Επιμέλεια: Φίλοι ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Πολεμικές ανταποκρίσεις 1940‑1941
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Η 28η Οκτώβρη 1945, στις πολιτικές φυλακές Μυτιλήνης

Γράφει ο ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΚΑΛΑΡΓΑΛΗΣ
Η 28η Οκτώβρη 1945, στις πολιτικές φυλακές Μυτιλήνης
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Οι 296 σημαίες της Λέσβου

Τα ονόματα όλων των νεκρών Λέσβιων στα μέτωπα της Αλβανίας και της Μακεδονίας από τις 28 Οκτωβρίου 1940 μέχρι τις 22 Απριλίου 1941
Οι 296 σημαίες της Λέσβου
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

10 Σεπτέμβρη 1944: Η Λέσβος ελευθέρα!

82 χρόνια από την απελευθέρωση της Λέσβου από τις Ναζιστικές δυνάμεις κατοχής
10 Σεπτέμβρη 1944: Η Λέσβος ελευθέρα!