× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Ελεύθερο Πάσχα και 25η Μαρτίου στη Μικρά Ασία του 1920

Γράφει ο ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΚΑΛΑΡΓΑΛΗΣ*

Δημοσίευση 25/3/2026

Ελεύθερο Πάσχα και 25η Μαρτίου στη Μικρά Ασία του 1920
' χρόνος ανάγνωσης

Προσθέστε το Νησί στις αναζητήσεις σας

Add stonisi.gr on Google ↗

Μερικές φορές οι γιορτές κι οι σχόλες είναι μοναδικές, ανεπανάληπτες, ιστορικές. Ένα τέτοιο σημαντικό, ιστορικό γεγονός ήταν ο γιορτασμός του Πάσχα πριν εκατό δύο χρόνια, το 1920, στη Μικρά Ασία. Από τον Μάιο του 1919 εγκαταστάθηκαν ελληνικές δυνάμεις και αρχές στη Μικρά Ασία.

Οι ελληνικής καταγωγής χριστιανοί κάτοικοι των παραλίων τους δέχτηκαν ως απελευθερωτές. Έτσι την επόμενη χρονιά οι Έλληνες της Μικράς Ασίας γιόρτασαν το Πάσχα ως ελεύθερη περιοχή της Ελλάδας.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Οι εφημερίδες της Λέσβου είχαν συνδρομητές στα απέναντι παράλια, καθώς και ανταποκριτές.Ο ανταποκριτής της εφημερίδας Σάλπιγξ γράφει από το Αϊβαλί για τον γιορτασμό του Πάσχα του 1920:

«Με την πλέον ζωηρότητα και εις μίαν πλημμύραν ενθουσιασμού εορτάσθησαν εφέτος αι ημέραι του Πάσχα. Είναι τα πρώτα αναστάσιμα του Θεανθρώπου τα οποία οι μάρτυρες Κυδωνιάται εόρτασαν με την ανάστασιν του έθνους και της πατρίδος των […] Εφέτος, ελεύθεροι πλέον μετ’ ελευθέρων, εορτάσαμεν την Ανάστασιν!». Καταγράφει τους επίσημους που βρέθηκαν στην πόλη από την Ελλάδα και συνεχίζει την ανταπόκρισή του για τη Μεγάλη εβδομάδα. «Την Μ. Παρασκευή τα επιτάφια των εκκλησιών με μίαν πρωτοφανή διακόσμισιν, κυριολεκτικώς γαλανόλευκον. Η κίνησις καθ’ όλην την ημέραν και των δύο φύλλων καταπληκτική. Όλη η πόλις σημαιοστολισμένη με τας σημαίας μεσιστείους εις ένδειξιν πένθους. Το αντιτορπιλικόν “Νίκη” συμβολίζων τον φρουρόν της ελευθερίας μας, με τα τηλεβόλα εστραμμένα προς τα κάτω». Αγήματα του αντιτορπιλικού συνόδευαν τον επιτάφιο, σαλπιγκτές εσάλπιζαν πένθιμα εμβατήρια και χορωδία ναυτών της “Νίκης” έψαλε τα εγκώμια. Από το μεσημέρι του Μ. Σαββάτου σαλπιγκτές περιφέρονταν στο Αϊβαλί σαλπίζοντας χαρμόσυνα.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Παρόμοια γιορτάστηκε το Πάσχα του 1920 και στο γειτονικό Δικελί. Ο ανταποκριτής της εφημερίδας Ελεύθερος Λόγος γράφει ότι το βράδυ του Μ. Σαββάτου «την 12ην δ’ ακριβώς ελάμβανε χώραν η εορτή της Αναστάσεως έξωθι του Ναού και υπό τα χαρμόσυνα εμβατήρια των στρατιωτικών σαλπίγγων της φρουράς και τους εκκωφαντικούς ήχους των σειρήνων των ορμούντων εις τον λιμένα μας ατμοπλοίων “Ισμήνη” και “Κανελόπουλος” ο ιερεύς έψαλλε το ’’Χριστός Ανέστη’’, ενώ ουλαμός της συζυγαρχίας παρουσίαζεν όπλα». Την επόμενη μέρα «όλα τα στρατιωτικά τμήματα της πόλεώς μας ήτοι αι δύο Συζυγαρχίαι, το Νοσοκομείον και ο λόχος μετόπισθεν εόρτασε το Πάσχα εις τον εκτεταμένον κήπον, τον κείμενον έναντι του Φρουραρχείου, όπου είχον κατασκευασθεί υπόστεγα σκεπασμένα με μύρτα και στολισμένα με άνθη και σημαίας».
Επειδή η εθνική γιορτή της 25ης Μαρτίου συνέπεσε με την Μ. Τετάρτη γιορτάστηκε τη Δευτέρα του Πάσχα. Και στις δύο πόλεις ο γιορτασμός ήταν λαμπρός. Για τον ελληνισμό της Μικράς Ασίας τα γεγονότα που έζησε ήταν πρωτόγνωρα. Επίσημοι, λαός και στρατιώτες έζησαν ανεπανάληπτες μέρες χαράς και ευφροσύνης.

Από το Σάββατο είχε γνωστοποιηθεί το πρόγραμμα του εορτασμού. Πραγματοποιήθηκαν δοξολογίες, παρελάσεις εκδηλώσεις. Στο Αϊβαλί «η Εθνική Εορτή της Αναστάσεως του Έθνους επανηγυρίσθη χθες με όλην την επιβλητικότητα την οποίαν επιβάλλει. […] Η πόλις από το πρωί χωμένη στο καταγάλανο». Ποιητικό λόγο εκφώνησε ο λοχαγός Ανδρικόπουλος κατά τη διάρκεια του οποίου «ο κόσμος ευρίσκετο σε απερίγραπτον συγκίνησιν». Η δεξίωση δόθηκε στο κτίριο του αντιπροσώπου της ελληνικής Αρμοστείας. Η «Αδελφότης των Κυριών Κυδωνιών» διοργάνωσε φιλανθρωπική αγορά, την Κυριακή του Θωμά και διάθεσε τα έσοδα σε άπορες οικογένειες επίστρατων της πόλης.

Και στο Δικελί «μετά περισσής λαμπρότητος εορτάσθη την δευτέραν ημέραν του Πάσχα και η διά πρώτην φοράν πανηγυρισθείσα Εθνική εορτή». Τον πανηγυρικό λόγο της ημέρας εκφώνησε ο Στράτης Μυριβήλης, ο οποίος υπηρετούσε ως έφεδρος ανθυπολοχαγός, «δεχθείς τα συγχαρητήρια των παρισταμένων». «Μετά την δοξολογίαν έμπροσθεν του Φρουραρχείου εγένετο προ του κ. Φρουράρχου παρέλασις των συζυγαρχιών υπό τους ήχους των σαλπίγγων». Ο γιορτασμός στο Δικελί ολοκληρώθηκε με δεξίωση στον κήπο του Φρουραρχείου, όπου εκφωνήθηκαν λόγοι, απαγγέλθηκαν ποιήματα. Ακολούθησε «χορός μέχρις εσπέρας και ούτω μαζί με την Εθνικήν μας εορτήν έληξε και το Άγιον Πάσχα».

Όμως αυτή η διπλή Άνοιξη της Μικράς Ασίας δεν συνεχίστηκε…

*Ο Αριστείδης Καλάργαλης είναι Συγγραφέας, διδάκτορας Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας

Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης

Add stonisi.gr on Google ↗
ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η χούντα, ο φόβος και οι χιλιάδες που αντιστάθηκαν

Ο πρόεδρος του ΣΦΕΑ Βαγγέλης Γκιουγκής μιλά στον Θράσο Αβραάμ για τις 237 αντιστασιακές οργανώσεις, τους χιλιάδες εξόριστους και φυλακισμένους, την αμφισβήτηση των νεκρών του Πολυτεχνείου και τις μαρτυρίες
Η χούντα, ο φόβος και οι χιλιάδες που αντιστάθηκαν
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

«53 χρόνια δεν μιλούσα για το Πολυτεχνείο. Δεν ήθελα να θυμάμαι...»

Ο Βασίλης Τεντόμας μετάφέρει για πρώτη φορά την μαρτυρία του στο «Ν» με βαθιά συγκίνηση για όσα έζησε τη νύχτα της εισβολής στο Πολυτεχνείο και τα όσα προηγήθηκαν -Η γνωριμία του με τη Μαρία Ζερβού που έγινε σύντροφος της ζωής του
«53 χρόνια δεν μιλούσα για το Πολυτεχνείο. Δεν ήθελα να θυμάμαι...»
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Το ιστορικό της προτομής του Μιχάλη Μυρογιάννη

Στις 17 Νοεμβρίου 1982, η προτομή του Μιχάλη Μυρογιάννη αποκαλύφθηκε στο Πάρκο Αγίας Ειρήνης, με την οικογένειά του παρούσα και τον Δήμαρχο Απόστολο Αποστόλου δακρυσμένο!
Το ιστορικό της προτομής του Μιχάλη Μυρογιάννη
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Μιχάλης Μυρογιάννης, ετών 20!

«Διαμπερές τραύμα στο κεφάλι, βληθείς δια πυροβόλου όπλου, έξοδος εγκεφαλικής ουσίας» -Η ιστορία της εν ψυχρώ δολοφονίας του 20χρονου από τη Μυτιλήνη και η μαρτυρία που αποκάλυψε το έγκλημα της χούντας
Μιχάλης Μυρογιάννης, ετών 20!
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Δέκα ζωές από τη Λέσβο στη σκιά της χούντας

Δολοφονίες και ύποπτοι θάνατοι συντοπιτών μας στο βιβλίο του Δημήτρη Βεριώνη – Αφιέρωμα των Φίλων Ιστορικής Μνήμης & Πολιτιστικής Δημιουργίας για την επέτειο του Πολυτεχνείου
Δέκα ζωές από τη Λέσβο στη σκιά της χούντας
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η μέρα που η Μυτιλήνη αντίκρισε τη λευτεριά

Η 8η Νοεμβρίου 1912 μέσα από τη ματιά του Ασημάκη Πανσέληνου – Τα καράβια στο φως της αυγής, οι πλημμυρισμένοι δρόμοι και η ανθρωπιά μέσα στην ανατροπή του παλιού κόσμου
Η μέρα που η Μυτιλήνη αντίκρισε τη λευτεριά
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η Λέσβος των Βαλκανικών Πολέμων βρίσκει τη φωνή της

Πώς τα τραγούδια της χαράς και της ελπίδας αποτύπωσαν τον ενθουσιασμό της απελευθέρωσης μέσα από γερμανικές μελωδίες, προσωμιακά και τα περίφημα Επίστρατα
Η Λέσβος των Βαλκανικών Πολέμων βρίσκει τη φωνή της
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ για την Απελευθέρωση της Μυτιλήνης

Ο Ιστορικός Στρατής Αναγνώστου εξιστορεί τα γεγονότα της 8ης Νοεμβρίου 1912
Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ για την Απελευθέρωση της Μυτιλήνης
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Πολεμικές ανταποκρίσεις 1940‑1941

Σατυρικές επιστολές Αγιασωτών από το μέτωπο του πολέμου στην Ήπειρο, που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Τρίβολος» -Επιμέλεια: Φίλοι ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Πολεμικές ανταποκρίσεις 1940‑1941
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Η 28η Οκτώβρη 1945, στις πολιτικές φυλακές Μυτιλήνης

Γράφει ο ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΚΑΛΑΡΓΑΛΗΣ
Η 28η Οκτώβρη 1945, στις πολιτικές φυλακές Μυτιλήνης
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Οι 296 σημαίες της Λέσβου

Τα ονόματα όλων των νεκρών Λέσβιων στα μέτωπα της Αλβανίας και της Μακεδονίας από τις 28 Οκτωβρίου 1940 μέχρι τις 22 Απριλίου 1941
Οι 296 σημαίες της Λέσβου
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

10 Σεπτέμβρη 1944: Η Λέσβος ελευθέρα!

82 χρόνια από την απελευθέρωση της Λέσβου από τις Ναζιστικές δυνάμεις κατοχής
10 Σεπτέμβρη 1944: Η Λέσβος ελευθέρα!