Διαβάζω πως στο πλαίσιο του θεσμού «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός» του υπουργείου Πολιτισμού, και με αφορμή τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή, οργανώνεται τον Σεπτέμβριο μια καλλιτεχνική παρέμβαση στον ιστορικό τόπο του Ορφανοτροφείου Αρρένων Ισλαχανέ της Θεσσαλονίκης. Περιλαμβάνει θεατρική παράσταση, εικαστική εγκατάσταση, ανοιχτή συζήτηση και ανοιχτό κάλεσμα, με τη συμμετοχή 10 συγγραφέων, 10 ηθοποιών, τριών εικαστικών καλλιτεχνών και 11 συνομιλητών από ένα ευρύ φάσμα των τεχνών και των επιστημών.

Με αφετηρία λέει το σκεπτικό των διοργανωτών την ετυμολογία της λέξης Ισλαχανέ (islā που σήμαινε τακτοποίηση, αποκατάσταση και hane που σήμαινε σπίτι/εστία – ένα «Σπίτι Αποκατάστασης» για ορφανά και άπορα παιδιά), τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή και τις πραγματικές αντιδράσεις που δημιούργησε η ανταλλαγή πληθυσμών, τους μύθους και τις αλήθειες, η παράσταση και η εικαστική έκθεση θα φωτίσουν ως έναν ενιαίο Τόπο, στο Ισλαχανέ, σύγχρονες ιστορικές διαδρομές. Τέτοιες που σχετίζονται με την άφιξη στη Θεσσαλονίκη από τον Αύγουστο του 1922 ως τον Μάρτιο του 1923, περίπου 120.000 προσφύγων από τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη. Με ότι αυτή η προσφυγιά σηματοδότησε την πόλη. Και πώς ετούτη η σηματοδότηση εκφράστηκε στον ιστορικό τόπο του Ισλαχανέ.
Σκέφτομαι μια αντίστοιχη δράση στη Μυτιλήνη. Όπου το εμβληματικό κτήριο της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου θα αναδεικνύονταν σε ιστορικό τόπο και με σειρά δράσεων θα μετατρέπονταν σε ένα ζωντανό μνημείο τιμής στον τόπο και τους ανθρώπους του.

Θα μάθαιναν όλοι πως στις ρίζες του συγκροτήματος περπάτησε η Σαπφώ κι ακούστηκε αυτό το «ότι ποθεί ο καθένας» που άλλαξε τη ροή της ανθρώπινης ιστορίας.

Θα γνώριζαν την ιστορία της πόλης έτσι όπως αυτή διαδραματίσθηκε μέχρι που το 1893 ο μουτεσαρίφης (διοικητικός οθωμανικός τίτλος) της Μυτιλήνης, Χιφζή πασάς, έχτισε το Οθωμανικό Διοικητήριο. Κτήριο με λιτά νεοκλασσικά στοιχεία, έδρα της Οθωμανικής Διοίκησης του νησιού και μετά του βιλαετιού των νησιών του Αρχιπελάγους. Το κτήριο όπου στις 8 Νοεμβρίου τού 1912 ο βαλής Εκρέμ Μπέης, ο μουτεσαρίφης Εράμ Μπέης και ο ταγματάρχης του Οθωμανικού Στρατού Αβδούλ Γκανή υποδέχθηκαν στο Διοικητήριο την αντιπροσωπεία του Ελληνικού Στρατού, που με το «Αβέρωφ» και τα άλλα καράβια του απελευθερωτικού Ελληνικού Στόλου πολιορκούσαν την πόλη, και την αντιπροσωπεία των δυο εθνικά σύνοικων στοιχείων που είχαν συγκροτήσει «φιλειρηνική επιτροπή».

Εκεί όπου το μεσημέρι της 8ης Νοεμβρίου ο πρώτος πολιτικός και στρατιωτικός διοικητής της Λέσβου, Κωνσταντίνος Μελάς, αδελφός του ήρωα Μακεδονομάχου Παύλου Μελά, αφού συνόδευσε κατά την έξοδο τους, τους αποχωρούντες Οθωμανούς διοικούντες, ύψωσε την Ελληνική σημαία .

Σε περίοπτη θέση θα αναδεικνύονταν η ιστορία της 9ης Μαΐου τού 1920, όταν ενώπιον του συμβολαιογράφου Ευστρατίου Π. Μολίνου και με μάρτυρες το γενικό διοικητή Αιγαίου Χρυσοβελώνη Ιωάννη, το Γεώργιο Μαλλίδη και το Θεόδωρο Θεοδωρίδη εμφανίστηκαν: Από τη μια μεριά, το διοικητικό συμβούλιο του «εν Λέσβω Ασύλου Παιδός».

Κι από την άλλη, ο Ατά Εφένδης μουφτής (ιεροδικαστής) της Μυτιλήνης, πρόεδρος της Μουσουλμανικής Κοινότητας Μυτιλήνης. Στο συμβόλαιο που υπογράφτηκε εκείνη τη μέρα, το «εκ νομίμου κατοχής προ αμνημονεύτων ετών» κτήριο της τουρκικής διοίκησης «δωρείται διαδωρεάς μεταξύ ζώντων ισχυράς και αμετακλήτου οικειοθελώς και ευχαρίστως και παραχωρεί και μεταβιβάζει εις την κατοχήν και κυριότητα του εν Λέσβω Ασύλου των Παίδων προωρισμένου να χρησιμεύση διά την στέγασιν και ανατροφήν των ορφανών ασχέτως θρησκευτικής διακρίσεως».

Και μετά στα δύσκολα. Το ίδρυμα στεγάζει τον πόνο της μικρασιατικής καταστροφής, ορφανά παιδιά που φτάνουν στο νησί πεινασμένα και μοναχά… Ως ορφανοτροφείο, με τον επίσημο τίτλο Κέντρο Παιδικής Μέριμνας Αρρένων Μυτιλήνης (με εξαίρεση τα χρόνια της γερμανικής κατοχής) λειτούργησε μέχρις ότου στις 20 Ιανουαρίου 1987 η υφυπουργός του Υπουργείου Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικής Ασφάλισης Σύλβα Ακρίτα απαντώντας σε σχετικό αίτημα του νεοσύστατου Υπουργείου Αιγαίου ενέκρινε τη μεταστέγαση του Ορφανοτροφείου στο πρώην Ίδρυμα Ανιάτων Παίδων, το κτήριο όπου σήμερα στεγάζεται το 6ο Γυμνάσιο Μυτιλήνης, στην οδό Δικελί της Επάνω Σκάλας.

Αντί όλων αυτών, η σιωπή!

Σε μια πόλη που παλεύει θαρρείς μέσα σε συνθήκες παρακμής να ξεχάσει την ιστορία της. Το εμβληματικό κτήριο της γενικής γραμματείας Αιγαίου βουβό. Σκοτεινό. Άλαλο.

Αλλά τι άλλο να περιμένει κανείς;

Χθες Δευτέρα 5 Σεπτεμβρίου, στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης ξεκίνησε ένα σημαντικό τριήμερο συνέδριο για τη Μικρασία, την καταστροφή και την εγκατάσταση των προσφύγων στον τόπο μας. Παρόντες και παρούσες μόνο οι εκπρόσωποι των Ενόπλων Δυνάμεων. Απαξάπασα η πολιτική ηγεσία απούσα. Ο Δήμαρχος Μυτιλήνης ο Δήμος του οποίου ήταν συνδιοργανωτής έλαμψε δια της απουσίας του. Τα λοιπά στελέχη της δημοτικής αρχής που εξελέγησαν και ως «πατριώτες» τρομάρα τους, στα σπίτια τους. Με εξαίρεση τον Αντιδήμαρχο Πολιτισμού Παναγιώτη Τσακύρη (τον Τσακύρη λέω που δεν είναι «της γούνας μου μανίκι» ε;) που τίμησε τη θέση του, τους πολίτες που τον ψήφισαν και τις ρίζες του και συμμετείχε στο συνέδριο. Άλλος κανένας.

Μόνο ο Γιάννης Μπουρνούς από τους τρεις βουλευτές, ο Χαράλαμπος Αθανασίου έστειλε ένα σημείωμα περί.... «ανειλλημένων υποχρεώσεων» από κοντά και ο Γενικός Γραμματέας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής ο και «άφαντος» επονομαζόμενος κ. Κουτουλάκης. Απούσα απαξάπασα και η Περιφέρεια βορείου Αιγαίου. Αυτή είχε άλλες δουλειές. Ασχολιόταν με το μεσαιωνικό φεστιβάλ Χίου, είχε και συναυλία η Αρβανιτάκη...

Ευτυχώς η κοινωνία των πολιτών παρούσα. Παρόντες οι πολίτες, όλοι όσοι που λένε, οι πολίτες που πήραν στην πλάτη την υπόθεση της μνήμης και της ιστορίας και την πανε παρακάτω.

Οσονούπω και όλα τα υπόλοιπα...
Ποιος ξέρει. Το φθινόπωρο του 2023 ίσως τα πράγματα θα είναι αλλιώς. Σε ένα τόπο χωρίς όλους ετούτους τους «δήθεν» που μας έχουν κατακλύσει.