Με κομβική γεωγραφική θέση, τεράστια κοιτάσματα ορυκτού πλούτου και σπάνιων γαιών, αποθέματα υδρογονανθράκων και ως σιτοβολώνας της Ευρώπης...

Κι όμως, από τον Φεβρουάριο του 2022 έχει μετατραπεί σε θέατρο πολέμου. Θέατρο μαχών που, υποτίθεται, αφορά αποκλειστικά τη Ρωσία και την Ουκρανία, αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για αντιπαράθεση ανάμεσα στο ΝΑΤΟ και την Ε.Ε. από τη μία πλευρά και στη Ρωσία, κυρίως, από την άλλη.

Αν σηκώσει κανείς το «μπερντέ» των προφάσεων – όπως «η νίκη του δημοκρατικού και ελεύθερου κόσμου έναντι του αυταρχικού καθεστώτος της Ρωσίας», «η νίκη του ουκρανικού λαού έναντι των εισβολέων Ρώσων» από τη μία και, από την άλλη, «η προστασία του ρωσόφωνου πληθυσμού της Ανατολικής Ουκρανίας από το ναζιστικό καθεστώς του Κιέβου» ή «τα πατροπαράδοτα δίκαια της Ρωσίας» – και αναζητήσει τα πραγματικά αίτια αυτού του πολέμου, θα διαπιστώσει γρήγορα ότι αλλού βρίσκεται ο πυρήνας της σύγκρουσης.

Ρίχνοντας μια ματιά στον χάρτη, γίνεται σαφές ότι η γεωστρατηγική θέση της Ουκρανίας είναι καθοριστική στον ανταγωνισμό ΝΑΤΟ – Ρωσίας για τον συσχετισμό δυνάμεων στην Ανατολική Ευρώπη και τη Μαύρη Θάλασσα, καθώς και για τους δρόμους μεταφοράς ενέργειας και εμπορευμάτων από την Ασία προς την Ευρώπη. (Αν αυτό σας φέρνει στο νου την πολύπαθη Παλαιστίνη, δεν κάνετε λάθος.)

Ο χάρτης αποκαλύπτει επίσης ότι οι περιοχές που έχει καταλάβει η Ρωσία και εκείνες όπου μαίνονται οι μάχες στα ανατολικά και στα νότια της χώρας, συμπίπτουν με τον χάρτη των φυσικών πόρων της Ουκρανίας και των κομβικών λιμανιών μεταφοράς τους.

Αν η Ρωσία κατορθώσει να προσαρτήσει τις κατεχόμενες ουκρανικές περιοχές, το Κίεβο και τα δυτικά μονοπώλια θα χάσουν τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου, πετρελαίου, τιτανίου, λιθίου και σπάνιων γαιών. Αυτό θα αποτελέσει σοβαρό πλήγμα στον στρατηγικό στόχο της Ε.Ε. για εναλλακτικές εισαγωγές και μείωση της εξάρτησης από Ρωσία και Κίνα.

Υπολογίζεται ότι τα ενεργειακά κοιτάσματα, τα μέταλλα και τα ορυκτά της Ουκρανίας που βρίσκονται σήμερα υπό ρωσικό έλεγχο έχουν αξία τουλάχιστον 12,4 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Πέρα όμως από την οικονομική τους σημασία, η στρατηγική αξία αυτού του πλούτου είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Εντελώς επιγραμματικά, να αναφέρουμε ότι μια σειρά από σπάνιες γαίες – όπως δημήτριο, ύττριο, λανθάνιο και νεοδύμιο – αλλά και κράματα, χρησιμοποιούνται σε νέες και «πράσινες» τεχνολογίες, σε σκληρούς δίσκους, επαναφορτιζόμενες μπαταρίες, smartphones και σε πλήθος άλλων κρίσιμων εφαρμογών.

Λίγο πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών του 2014, η Ουκρανία βρισκόταν σε συνομιλίες με τη Shell και τη Chevron για την ανάπτυξη αποθεμάτων υδρογονανθράκων στη Μαύρη Θάλασσα και ετοιμαζόταν να εκδώσει και άλλες διερευνητικές άδειες.

Αξίζει να σταθούμε ιδιαίτερα στο τιτάνιο. Πρόκειται για μέταλλο απολύτως απαραίτητο σε προηγμένες στρατιωτικές εφαρμογές, όπως μαχητικά αεροσκάφη, ελικόπτερα, πολεμικά πλοία, τανκς και πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, το τιτάνιο είναι ένα από τα 35 ορυκτά προϊόντα ζωτικής σημασίας για την οικονομική και εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ, οι οποίες ωστόσο εξακολουθούν να εισάγουν περισσότερο από το 90% των αναγκών τους, συχνά από «μη φίλιες χώρες».

Το περασμένο έτος, η Κίνα παρήγαγε το 58% της παγκόσμιας παραγωγής, η Ιαπωνία το 18%, η Ρωσία το 14%, ενώ Καζακστάν και Ουκρανία πολύ λιγότερα.

Όπως δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος, οι ουκρανικές σπάνιες γαίες και το ουκρανικό τιτάνιο μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη σύγκρουση ΗΠΑ – Κίνας: «Καθώς αυξάνονται οι συζητήσεις στη Δύση σχετικά με το γιατί μας συμφέρει να συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε την Ουκρανία, νομίζω ότι αυτό είναι ένα από τα επιχειρήματα που θα ακούγονται όλο και περισσότερο».

«Σε μια ρώγα από σταφύλι
έπεσαν οχτώ σπουργίτια,
κι έτρωγαν κι έπιναν οι φίλοι
τσιρι-τίρι, τσιριτρό, τσιριτρό...»

*Ο Παναγιώτης Κλαδίτης είναι πρώην Διευθυντής της ΔΕΥΑΛ και Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ειρήνης Λέσβου