Η ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ εισηγήθηκε προχθές περικοπές 159 δισεκατομμυρίων ευρώ στον προτεινόμενο από την Επιτροπή προϋπολογισμό της Ένωσης για την περίοδο 2028-2034 (ύψους περίπου 2 τρισ. ευρώ). Παρότι ξεπέρασε κατά πολύ την αρχική πρόταση της Κυπριακής Προεδρίας για περικοπή 32 δισ. ευρώ —η οποία διαμορφώθηκε υπό την πίεση των «φειδωλών» χωρών υπό τη Γερμανία— η ιρλανδική πρόταση δεν κατάφερε να εξασφαλίσει θετική ανταπόκριση.

Συγκεκριμένα:

• Η Ιρλανδία εισηγήθηκε μειώσεις στην ανταγωνιστικότητα, την εξωτερική βοήθεια και τα κονδύλια έκτακτης ανάγκης, αφήνοντας ανέγγιχτες τις παραδοσιακές πολιτικές (Αγροτική Πολιτική και Πολιτική Συνοχής).

• Κάτω από την πίεση της συμμαχίας των 17 χωρών «Φίλων της Συνοχής» (στην οποία συμμετέχει και η Ελλάδα), οι περισσότερες κυβερνήσεις προτίμησαν να μειώσουν την «ευελιξία/EU Facility» του προϋπολογισμού προκειμένου να διατηρήσουν τις πολιτικά ευαίσθητες πληρωμές προς τις περιφέρειες και τους αγρότες.

• Λίγο πριν τη Σύνοδο Κορυφής, η Επιτροπή τάχθηκε κατά των περικοπών, προειδοποιώντας ότι η πρόταση της Ιρλανδίας καθιστά τον προϋπολογισμό πιο άκαμπτο. Ανησυχεί ιδιαίτερα για την αδυναμία αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών (π.χ. κρίσεις λόγω κλιματικής αλλαγής ή γεωπολιτικών εντάσεων), τονίζοντας ότι μπορεί να απαιτηθεί ενδιάμεση αναθεώρηση.

Πολιτικό «χάος» και οι πραγματικοί χαμένοι

Ενόψει των ερχόμενων εκλογικών αναμετρήσεων σε Γαλλία, Ιταλία, Πολωνία και άλλες χώρες, η πίεση για την επίτευξη συμφωνίας εντείνεται.

Ένα όμως είναι σίγουρο: τόσο η Γεωργία όσο και η Συνοχή θα «πληρώσουν το μάρμαρο». Η μετατόπιση αυτή οφείλεται στην απόφαση της ΕΕ να δώσει προτεραιότητα στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας, ασφάλειας και ανταγωνιστικότητας.

Στην τρέχουσα πρόταση της Επιτροπής:

• Η Γεωργία υφίσταται μείωση των δεσμευμένων (ring-fenced) πόρων της που ξεπερνά το 20% (από 386 δισ. ευρώ στην τρέχουσα περίοδο, σε 300 δισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034).

• Για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική Συνοχή προβλέπονται 453–455 δισ. ευρώ από τον συνολικό προϋπολογισμό των σχεδόν 2 τρισ. ευρώ.

• Συνολικά, η Συνοχή και η ΚΑΠ αφορούν πλέον περίπου το 47% του υπό διαπραγμάτευση προϋπολογισμού της ΕΕ, όταν την περίοδο 2021-2027 το ποσοστό αυτό ανερχόταν στο 67,2%. Τότε, κάθε πολιτική από τις δύο ξεχωριστά κάλυπτε σχεδόν το 1/3 του προϋπολογισμού και διέθετε το δικό της διακριτό και δεσμευμένο μέγεθος χρηματοδότησης.

• Τα κονδύλια της Συνοχής στη νέα πρόταση δεν θα λειτουργούν πλέον ως αυτόνομα, ξεχωριστά τομεακά ταμεία (όπως το ΕΤΠΑ ή το Ταμείο Συνοχής). Αντίθετα, συγχωνεύονται σε ένα κοινό εθνικό εργαλείο ανά κράτος-μέλος: τα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης (ΕΠΕΣ). Αυτά θα λειτουργούν στη λογική του Ταμείου Ανάκαμψης (εκταμίευση βάσει επίτευξης συγκεκριμένων στόχων και οροσήμων).

• Οι διάφορες πολιτικές θα ανταγωνίζονται πλέον άμεσα μεταξύ τους για πόρους, εντός μιας πολύπλοκης αρχιτεκτονικής διακυβέρνησης.

Η αντίφαση της ελληνικής κυβέρνησης: ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, η ελληνική κυβέρνηση στο «εσωτερικό» μας διαβεβαιώνει ότι οι πόροι για τη χώρα, τη Γεωργία και τη Συνοχή αυξάνονται, ενώ στο «εξωτερικό» διεκδικεί αύξηση του προϋπολογισμού, παραδεχόμενη ότι οι πόροι δεν επαρκούν!

Ο Χαράλαμπος Κασίμης είναι ομότιμος καθηγητής Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και  πρώην Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων επί των κυβερνήσεων του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.