Οι Μοντέρνοι Καιροί είναι μία από τις πιο εμβληματικές ταινίες του Τσάρλι Τσάπλιν και μία από τις σπουδαιότερες του παγκόσμιου κινηματογράφου. Γυρίστηκε το 1935, με φόντο το οικονομικό και χρηματιστηριακό κραχ του 1929, και αποτελεί μια καταγγελία για την απεγνωσμένη προσπάθεια ενός ανέργου να βρει δουλειά σε μια κοινωνία που ρημάζεται από την ανεργία, καθώς και για την οικτρή οικονομική κατάσταση των εργαζομένων. Παράλληλα, καυτηριάζει τους εξοντωτικούς ρυθμούς εργασίας, την απίστευτη πίεση και το διαρκές στρες, με τον εργαζόμενο να τρώει ακόμα και το φαγητό του πάνω στη μηχανή την ώρα που δουλεύει, καταλήγοντας να γίνεται ο ίδιος εξάρτημά της. Και όλα αυτά το 1935...

Σήμερα, ενενήντα χρόνια μετά την πρώτη προβολή της ταινίας, μπαίνω στον πειρασμό να ρωτήσω: Αλήθεια, ποια είναι σήμερα η κατάσταση των εργαζομένων; Ποιες είναι οι ομοιότητες και ποιες οι διαφορές σε σχέση με τότε; Ας τα πάρουμε ένα ένα.

Η ταινία γυρίστηκε έχοντας ολοζώντανες τις μνήμες του κραχ του ’29, με τις συνέπειές του να αποτελούν καυτή πραγματικότητα: ανεργία, απάνθρωπες συνθήκες δουλειάς, φτώχεια, εξαντλητικά ωράρια από το πρωί ως το βράδυ, αστυνομοκρατία και όλα τα συναφή. Σήμερα εμείς κουβαλάμε στις πλάτες μας την οικονομική κρίση και την κρίση του Covid, με τις επιπτώσεις τους να αποτελούν κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Ακρίβεια, μεροκάματα, μισθοί και συντάξεις στα τάρταρα, εξοντωτικές συνθήκες εργασίας με το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης να σαρώνει, και δουλειά από το πρωί μέχρι το βράδυ – μάλιστα πλέον νομοθετημένη.

Τότε, μετά το κραχ, οι μηχανές της αστικής τάξης δούλευαν στο φουλ για να εκμεταλλευτούν τον “χώρο” που άνοιξε η κρίση, με θύματα την εργατική τάξη και όχι μόνο, ενώ οι ΗΠΑ προετοιμάζονταν για τον πόλεμο που ερχόταν, με ό,τι αυτό σήμαινε για την κερδοφορία της πολεμικής βιομηχανίας. Σήμερα, μιλάμε για μια ανάπτυξη που μετριέται αποκλειστικά με τα κέρδη των επιχειρηματικών ομίλων και τη φτώχεια των εργαζομένων, για τη θεοποίηση της “ανταγωνιστικότητας” και για μια πολεμική οικονομία πάνω απ’ όλα.

Τότε, στις παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο κόσμος οδηγούνταν σε σύγκρουση για το ξαναμοίρασμα των πλουτοπαραγωγικών πηγών, το χτύπημα της Σοβιετικής Ένωσης και τη διαμόρφωση μιας νέας παγκόσμιας τάξης. Σήμερα, βρισκόμαστε στα πρόθυρα – ή μάλλον στο μέσο – ενός πολέμου που ήδη εξελίσσεται, για τον έλεγχο νέων εμπορικών και ενεργειακών δρόμων, για το ξαναμοίρασμα των αγορών και για την πρωτοκαθεδρία στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα.

Τότε, στις ΗΠΑ – αλλά όχι μόνο – ο “κομμουνιστικός κίνδυνος” ήταν η μόνιμη επωδός κάθε αντιλαϊκού μέτρου. Σήμερα, στην “δημοκρατική” Ευρώπη, το κομμουνιστικό κόμμα είναι παράνομο σε μια σειρά χωρών, η κομμουνιστική ιδεολογία απαγορεύεται και ο αντικομμουνισμός έχει αναχθεί σε επίσημη ιδεολογία της Ε.Ε.

Υπάρχουν όμως και διαφορές. Γιατί τίποτα δεν γεννιέται από παρθενογένεση και, όπως λέει το ρητό, «όλβιος όστις της ιστορίας έσχεν μάθησιν». Εμείς, αλλά και άλλοι λαοί – οι Γάλλοι, οι Σέρβοι, οι περισσότεροι – έχουμε διδαχθεί από την ιστορία. Γι’ αυτό ας βάλουν νερό στο κρασί τους όσοι ετοιμάζονται για πολέμους. Γιατί, όπως είπαμε, η ιστορία μάς έχει διδάξει και έχουμε βάλει μυαλό. Και το πρώτο προειδοποιητικό καμπανάκι θα χτυπήσει την 1η Οκτώβρη. Όμως γι’ αυτό θα τα ξαναπούμε.

*Ο Παναγιώτης Κλαδίτης είναι Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ειρήνης Λέσβου