× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Στον Αι Γιάννη της Αιβαλιώτικης αγοράς

Στο μεγάλο Αυγουστιάτικο πανηγύρι «στ΄ Άι-Γιαννιού το παζάρι»

Γράφει ο ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ Δημοσίευση 29/8/2023

Στον Αι Γιάννη της Αιβαλιώτικης αγοράς
Ο Άι Γιάννης της αγοράς, σαατλί τζαμί, με το κουτσουρεμένο καμπαναριό με το ρολόι

Τι ώρα να’ ναι; Στρέφεις το κεφάλι κατά το κουτσουρεμένο καμπαναριό στην εκκλησιά που ‘γινε τζαμί… Αυγουστιάτικια ζέστα στο Αϊβαλί…. Είναι ώρα για «τ’ Αγιού Γιαννιού του παναγύρ’». Στη γιορτή της εκκλησιάς της γειτονιάς των ανθρώπων της αγοράς. 

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Στη μοναδική Αιβαλιώτικη εκκλησιά με καμπαναριό που χε ρολόι… Αυτό το ρολόι έσωσε το καμπαναριό, σαν η εκκλησιά «τούρκεψε» μετά το 1922. Κουτσουρεύτηκε βέβαια για να μην είναι πιο αψηλό από το μιναρέ που χτίστηκε δίπλα, αλλά κάτι απέμεινε. «Σαατλί τζαμί» βαφτίστηκε χάρη σε ετούτο το ρολόι το τζαμί. Που πάει να πει «το τζαμί με το ρολόϊ».

Ο Αι Γιάννης δεσπόζει στο κέντρο της Αιβαλιώτικιας αγοράς

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ο Αι Γιάννης «στο Τσαρσί» είναι η δεύτερη πιο παλιά Αιβαλιώτικη εκκλησιά μετά τον Ταξιάρχη. Ήταν πάντα η εκκλησιά της Αγοράς, ο Αι Γιάννης της αγοράς, στο «τσαρσί». Και το παζάρι που στηνόταν κάθε Κυριακή μόλις σχολούσε η εκκλησιά, εκεί μπροστά στηνόταν για τούτο κι ήταν «τ΄ Αι Γιαννιού του παζάρ’».
Ο Δημητρός Ψαρρός λέει πως το αρχικό κτίσμα ήταν των αρχών του 17ου αιώνα. «Πρέπει να ήταν κάποιο ταπεινό μονόχωρο παρεκκλήσι. Βρισκόταν λίγο πιο πέρα από τα χαμηλότερα σπίτια του τότε οικισμού στην πλαγιά του λόφου με τις αγριοκυδωνιές, στον επίπεδο χώρο που αργότερα έγινε το κέντρο της πολιτείας. Ο χώρος αυτός εκτεινόταν ανοιχτός μέχρι την παραλία, που βρισκόταν τότε κάπου εκατό μέτρα ανατολικότερα από τη σημερινή, η οποία δημιουργήθηκε από προσχώσεις των χειμάρρων και από μπαζώματα μετά την καταστροφή του 1821. Εδώ βρισκόταν η σκάλα για τα πλεούμενα των θαλασσινών, κι από δω άρχιζε ο δρόμος των λαθρεμπόρων για το εσωτερικό της Ανατολής, που ακολουθούσε την κοίτη του ‘ποταμού’».

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Φωτογραφία της δεκαετίες του 1930. Δεξιά σε πρώτο πλάνο ο Αι Γιώργης. Στο κέντρο μπροστά στη θάλασσα ο Αι Γιάννης της Αγοράς. Με το καμπαναριό πριν το κουτσουρέψουν. Αριστερά φαίνονται τα ερείπια της Μητροπολιτικής εκκλησιάς της παναγίας. Εκεί όπου σήμερα στο Αιβαλί είναι το παζάρι των φρούτων.

Ετούτη το λοιπόν η μεγάλη αλάνα χρησιμοποιούτανε πάντα για τα αλισβερίσια των Αιβαλιωτών. Κάπως έτσι φτιαχτήκαν εδώ και τα μαγαζιά τους. Κάποιοι φτιάξαν και τα σπίτια τους. Ή κατοίκησαν στο πάνω πάτωμα των ισόγειων που ‘τανε μαγαζιά. Να ναι κοντά μην τύχει τίποτα… Τι να τύχαινε;

Πάντα όμως τα σπίτια ήταν λιγότερα από τα μαγαζιά. Για ετούτο κι η ενορία ήταν μικρή κι έβγαζε λιγότερους αντιπροσώπους στη δημογεροντία. Λίγους αναλογικά με τους παράδες που γεννούσαν οι κάτοικοι της.
Η ενορία του Αγίου Ιωάννη αν και δεύτερη παλιότερη εκκλησιά της πόλης μετά τον Ταξιάρχη, δημιουργήθηκε κάπου στα μέσα του 17ου αιώνα, λίγο μετά την ενορία του Αγίου Δημητρίου, η οποία αναφέρεται ως δεύτερη σε αρχαιότητα.
Γύρω στα 1750 χάρη στους παράδες που μαζευτήκαν στη γειτονιά η παλιά εκκλησιά γκρεμίστηκε και ξαναχτίστηκε σε ρυθμό λεσβιακής βασιλικής, σαν την εκκλησιά των Ταξιαρχών που ‘ναι του 1753.
Ετούτος ο ναός κάηκε στο «τζουλούσι» του 1821, μα επισκευάστηκε σαν επέστρεψαν οι Αιβαλιώτες 10 χρόνια κοντά μετά. Στην εκκλησιά, στις πολιτικές έριδες της δεκαετίας του 1850 είχε την έδρα της και μαζευόταν η «φατρία των Σαλταίων», η «πάνω φατρία» ή «φατρία των πλούσιων» με επικεφαλής το Χατζημαλή Σαλτέλλη. Κι ήρθε ο σεισμός του 1867. Η εκκλησιά έπαθε μεγάλες ζημιές. Λεφτά όμως πια υπήρχαν και μάλιστα πολλά Έτσι ο Αι Γιάννης φτιάχτηκε σε νεοκλασικό ρυθμό, με βαριά διακόσμηση στο εσωτερικό του κι εικονογράφηση του μεγάλου αγιογράφου Αγραφιώτη.
Από την πέτρα από το γειτονικό νταμάρι στήθηκε και το γοτθικό καμπαναριό «Τ’ Ανδρόν(ι)κου του ρουλόγ’» το λέγαν δωρεά κάποιου άγνωστου μας Ανδρόνικου.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Και στις 29 Αυγούστου, κάθε 29 Αυγούστου το καλοκαιρινό πανηγύρι. Αποβραδίς εσπερινός, λειτουργία το πρωί με κόλλυβα των εμπόρων και των σιναφιών της αγοράς και στην άκρη ένας δίσκος «τ’ Αγιού» του πολιούχου και προστάτη Αϊ Γιώργη του Χιοπολίτη που μαρτύρησε κάπου εδώ μπροστά στα μαγαζιά…
Και σαν σχολούσε η εκκλησιά στην αυλή μεγάλοι δίσκοι με καρπούζια για όλους. Μπερεκέτια Αιβαλιώτικα την εποχή της άνθησης της πολιτείας.
Και το βράδυ «φανάρια». Κλειστοί κύλινδροι ή σφαίρες που αφήνονταν στον ουρανό της Πολιτείας, να τον φωτίσουν. Και τρώγαν «ντοντουρμάδες» και καρπούζια ξανά που όπως και το πρωί δε τα κόβαν στο «κεφάλι» γιατί ήταν η μέρα της «αποτομής της τιμίας κεφαλής του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή». Και κάτω στους Αγγελή το γιαλό, στα «Ηνωμένα καφενεία» οι μερακλήδες πίναν και ρακιά.

Τι ψάχνεις πάλι αλαφροΐσκιωτε θα ρωτήσει κανείς. Τίποτα δεν ψάχνω. Περπατώ στους δρόμους και τραγουδάω χαμηλόφωνα σκοπούς της Ανατολής.
Και του χρόνου…

ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΑΣ
Tο stonisi.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Μονάχα αηδία για αυτούς τους διάσημους

Γράφει ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΤΖΗΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Ταξίαρχος ε.α, συγγραφέας
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Χατζιδάκις και Δημοκρατία

Γράφει ο ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΚΑΛΑΡΓΑΛΗΣ
ΑΧΙΝΟΣ

Πάτησε τον Αχινό, 17/6/2024

Το καυστικό σχόλιο της ημέρας
ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΑ ΜΠΛΟΥΖ

Η Μυτιλήνη... αλλιώς!

Με αφορμή την παράσταση των «Αιολέων» και της «muhabbet orchestra» με τραγούδια και σκοπούς της Λέσβου
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

«Ο κουφός, ό,τι θέλει ακούει»

Γράφει ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΛΑΔΙΤΗΣ*
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Δέσμιοι της γεωγραφίας

Ο ρόλος της τουρκικής αγοράς στην ανάπτυξη των νησιών του ΒΑ Αιγαίου. Η περίπτωση της Λέσβου. -Γράφει ο ΔΡΟΣΟΣ ΤΑΡΝΑΡΑΣ*
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

«Πιστοποιημένη» κακομεταχείριση ζώων συντροφιάς

Γράφει η ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΚΙΤΣΙΟΥ, Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕΤΑΞΥ ΜΑΣ

«Αλλο οι δημοσιογράφοι, άλλο οι δημοσιολογούντες»

«Ο δημοσιογράφος λειτουργεί προς όφελος της κοινωνίας και όχι προς ίδιον όφελος», τόνισε ο Πρόεδρος της ΕΣΗΕΠΗΝ, Κυριάκος Κορτέσης μιλώντας στο «Ν» με αφορμή την επίσκεψη της Ενωσης στη Λέσβο
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Kαι μετά τις ευρωεκλογές τι;

Γράφει ο ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΙΚ.ΚΑΡΛΑΣ*
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Ψήφος αναγέννησης της ελπίδας

Άρθρο του Γιάννη Μπουρνού, Μέλους του Εκτελεστικού Γραφείου και σύμβουλος Προέδρου ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Η κλιματική κρίση απαιτεί έργα και όχι λόγια υποκριτικά

Γράφει ο ΠΕΤΡΟΣ ΚΟΚΚΑΛΗΣ*