Έναν αξιόλογο ιστορικό με ειδίκευση στα ζητήματα που αφορούν το Μικρασιατικό Ελληνισμό, την ιστορία του, την παράδοση, τον πολιτισμό και τα λαογραφικά του στοιχεία, φιλοξένησε το «Ν» 99 fm και η εκπομπή «Πρωινοί Διάλογοι».

Πρόκειται για τον Θεόδωρο Κοντάρα ο οποίος βρίσκεται τις ημέρες αυτές στη Λέσβο προκειμένου να συμμετέχει ως ομιλητής στην εκδήλωση που θα πραγματοποιήσει ο Σύλλογος «Αιολείς» στο κάτω Κάστρο στη Μυτιλήνη την Κυριακή, με θέμα τα 100 χρόνια από την Μικρασιατική Καταστροφή.

Ο Θεόδωρος Κοντάρας, κατάγεται από το Σιβρισάρι της Ερυθραίας Μ. Ασίας, από όπου η οικογένεια του ήρθε κυνηγημένη το 1922 στο μεγάλο διωγμό των Ελλήνων της Σμύρνης. Ο ίδιος όπως είπε μεγάλωσε στη Νέα Ερυθραία στην Αττική, μία προσφυγική περιοχή όπου ζυμώθηκε με τις ιστορίες και τις εμπειρίες που μετέφεραν στα παιδιά και τα εγγόνια τους οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής γης.

Οι ιστορίες αυτές και οι εμπειρίες των ανθρώπων από την περίοδο εκείνη, αποτέλεσαν για τον κ. Κοντάρα το έναυσμα να ασχοληθεί συστηματικά με την ιστορία του Μικρασιατικού ελληνισμού, αφού όπως είπε πριν την καταστροφή υπήρχε εκεί ένας κόσμος ολόκληρος, ελληνικός, ο οποίος με την εξυπνάδα και την εργατικότητά του, μεγαλούργησε και δημιούργησε μια τεράστια πολιτιστική παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.

«Εσείς εδώ στη Λέσβο, αναφέρει ο Θεόδωρος Κοντάρας, είστε στην Αιολίδα. Τι είναι η Αιολίδα; Ένας κόσμος ολόφωτος, πασίχαρος, δημιουργικός και εργατικός.

Η Λέσβος δεν ξεχωρίζει από την απέναντι αιολική ακτή. Εξάλλου απέναντι είναι ο αιγιαλός των Μυτιληναίων όπως έλεγαν οι αρχαίοι. Η  Άσος, ο Καβομπαμπάς, το Αδραμύττι, το Κουτσούκουγιου, το Αϊβαλί, η Πέργαμος  και τόσες άλλες περιοχές συνδέονται άρρηκτα με τη Μυτιλήνη από τα αρχαία χρόνια αλλά και το με  νέο ελληνισμό.

Αυτά τα απέναντι μέρη, οι Έλληνες της Μυτιλήνης τα επανοίκησαν και τα ξαναέκαναν ελληνικά. Είναι γνωστό ιστορικά ότι στις περιοχές αυτές, παλαιότερα κοντά στο 1500 ζούσαν αποκλειστικά τουρκικοί πληθυσμοί.

Στα χρόνια που ακολούθησαν όλοι οι φτωχοί του νησιού αλλά και άλλων περιοχών της χώρας και των νησιών, που δεν μπορούσαν να επιβιώσουν στον τόπο τους, έβρισκαν φιλόξενη αγκαλιά στη Μικρά Ασία, όπου με τη δουλειά και τη δημιουργικότητά τους στέκονταν στα πόδια τους και έκαναν περιουσίες.

Μέχρι το 1900 η Γη της Επαγγελίας για τους Έλληνες δεν ήταν ούτε η Αμερική ούτε η Γερμανία, ήταν τα παράλια της Μικρασίας που είχαν τη δυνατότητα να μεγαλουργήσουν».

Η προσφορά και το έργο του Θεόδωρου Κοντάρα

Ο Θεόδωρος Κοντάρας σε όλον τον προσφυγικό κόσμο είναι γνωστός για την ενασχόλησή του με τη λαογραφία και την ιστορία του Ελληνισμού της Μικρασίας, κυρίως των περιοχών Ιωνίας, Αιολίδας και Προποντίδας.

    Το 1981 δημιούργησε τον Χορευτικό Όμιλο του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Νέας Ερυθραίας (ΧΟΝΕ), με στόχο τη διάσωση και διάδοση της πλούσιας μουσικοχορευτικής παράδοσης των Ερυθραιωτών προσφύγων και από τότε είναι υπεύθυνος του Τμήματος Παραδοσιακού Πολιτισμού του Πνευματικού Κέντρου Ν. Ερυθραίας, που σήμερα ονομάζεται Κέντρο Έρευνας και Μελέτης της Μικρασιατικής Ερυθραίας. Υπό την καθοδήγησή του, ο ΧΟΝΕ έχει παρουσιάσει εξαιρετικά δείγματα δουλειάς, με αποκορύφωμα τις εμφανίσεις στο Ηρώδειο (δυο φορές), στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (πέντε φορές), στο Φεστιβάλ του Βύρωνα, στην τηλεοπτική εκπομπή της ΕΤ 1 «Το αλάτι της γης» και στο Φεστιβάλ Παπάγου - Χολαργού.    

    Επιμελήθηκε τους τρεις δίσκους που εξέδωσε το 1991-94 το Λύκειο των Ελληνίδων Αθηνών με 43 χορούς και τραγούδια από τα Αλάτσατα, την Ερυθραία και τη Σμύρνη, στους οποίους τραγουδούν και παίζουν με αυθεντικό τρόπο πρόσφυγες της πρώτης και δεύτερης γενιάς από τη Νέα Ερυθραία.

   Μελέτησε και κατέγραψε επίσης τις φορεσιές, των Ελλήνων του Μαρμαρά, της Ερυθραίας και των χωριών της Σμύρνης, με βάση τους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στη Ν. Ερυθραία και στα Ν. Παλάτια Ωρωπού. Σχετικά άρθρα του έχουν δημοσιευθεί στο περιοδικό Μικρασιατικά Χρονικά (έκδοση Ενώσεως Σμυρναίων), στις Επτά Ημέρες της εφημερίδας Καθημερινή (αφιέρωμα στις ελληνικές φορεσιές), στο βιβλίο της Ιωάννας Παπαντωνίου Ελληνικές φορεσιές (έκδ. Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος - ΠΛΙ, Αθήνα 1996), στο επιστημονικό περιοδικό Ενδυματολογικά (έκδ. ΠΛΙ, Ναύπλιο 2000) και στο βιβλίο Μελί, όσα δε σβήνει ο χρόνος (έκδοση Συλλόγου «Αγ. Ιωάννης Θεολόγος», Ν. Μελί Μεγάρων 2009). Αρθρογραφεί επίσης σε περιοδικά κι εφημερίδες της Ν. Ερυθραίας και διαφόρων μικρασιατικών σωματείων (Μικρασιατική Ηχώ, Μικρασιατική Σπίθα Σερρών, ιστοσελίδα Mikrasiatis.gr κ.ά.).

   Ταξιδεύει πολύ συχνά στην Τουρκία και τη Βουλγαρία και έχει δημιουργήσει ένα πλουσιότατο αρχείο διαφανειών από τις μικρασιατικές και θρακιώτικες πατρίδες των Ελλήνων, το οποίο χρησιμοποιεί εδώ και πολλά χρόνια σε δεκάδες διαλέξεις με μικρασιατικά ή θρακικά θέματα, που οργανώνουν σωματεία, εκδοτικοί οίκοι, πνευματικά κέντρα κι επιστημονικά ιδρύματα σε όλη την Ελλάδα. Επίσης έχει διοργανώσει πάνω από 15 ταξίδια για φίλους και γνωστούς στη Μ. Ασία, την Ανατολική Θράκη και τη Βουλγαρία, με ξεναγό τον ίδιο πάνω στα χνάρια του Ελληνισμού.

    Συνεργάστηκε συχνά με την ιστορικό Μαριάννα Κορομηλά στην εβδομαδιαία εκπομπή της Ελληνικής Ραδιοφωνίας «Ταξιδεύοντας στο χώρο και το χρόνο», σε θέματα του μικρασιατικού Ελληνισμού. Με την ίδια και άλλους συνεργάτες συνέγραψε το βιβλίο «Ερυθραία, ένας ευλογημένος μικρόκοσμος στην καρδιά της Ιωνίας» (εκδ. Πανόραμα, Αθήνα 1997). Επίσης συνεργάστηκε επανειλημμένως με την παραγωγό Φεβρωνία Ρεβίνθη στη ραδιοφωνική εκπομπή του Δευτέρου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας «Το τραγούδι της ελληνικής γης» και την παραμυθού Αγνή Στρουμπούλη στην εκπομπή της ΕΡΑ «Στις ίλινες, στις μπίλινες».

Επιμελήθηκε βιβλία με μικρασιατικά θέματα, όπως του Θοδωρή Ηλιάδη «Προκόννησος, Παλάτια, Νέα Παλάτια» (εκδ. Κοινότητας Ν. Παλατιών, 2001), της Μιράντας Σοφιανού «Ο παππούς μου ο Φάχρη – Κων/πολη, Πέργαμος, Νέα Σμύρνη» (εκδ. Μίλητος, Αθήνα 2012) και της Εύας Αχλάδη «Στέλιος Θεοδοσιάδης – Το μονοπάτι της διάβας μου» (εκδ. Λυκία, Αθήνα 2021).

    Από το 2011 είναι μόνιμος επιμελητής της σειράς Εξ Ανατολών των εκδόσεων Μπαλτά, που εκδίδουν βιβλία μικρασιατικού περιεχομένου, όπως τα ακόλουθα: του Ανδρέα Μπαλτά «Τα Καράμπουρνα της Μικρασιατικής Ερυθραίας» (2010) και «Ο ελληνικός αθλητισμός στη Σμύρνη 1890-1922» (2014), που βραβεύθηκαν και τα δυο από την Εστία Ν. Σμύρνης, του Αντώνη Ματζάρη «Ο νονός μου ο Καλόγερος» και «Χαμένες γενιές, χαμένες αγάπες» (2012, 2016), του Πέτρου Μεχτίδη «Κρομμυδόκαστρο, το ‘’χαμένο’’ κάστρο της Σμύρνης» (2012), της Μαρίας Βεϊνόγλου «Το φάντασμα της Προύσας» (2013), του Νίκου Μηλιώρη «Τα Βουρλά της Μικράς Ασίας» (επανέκδοση 2014), του Αρχάγγελου Γαβριήλ «Στο Βασίλειο του Αργαίου» (2015) και «Ο Αετός της Καππαδοκίας» (2018), του ήρωα των «Ματωμένων Χωμάτων» Μανώλη Αξιώτη «Εγώ, ο Μανώλης Αξιώτης…» (2016), του Τάκη Σαλκιτζόγλου «Η Σύλλη του Ικονίου» (2017) και «Η Αρχισατραπία του Ικονίου» (2018), της Μαρίας Σταμπούλογλου «Το ρεμπέτικο και η ιστορία του» (2017), του Γιάννη Αικατερίνη «Η Αγ. Παρασκευή του Τσεσμέ» (επανέκδοση 2017), του Πέτρου Λινάρδου «Γιάννης Δάλλας» (2018), του Γιάννη Παπαχρήστου «Το μαρμαρένιο νησί» (2019), της Αγγελικής Μαγαράκη «Έντεκα κειμήλια – Μια ιστορία» (2019), του Γιώργου Πουλημένου «Σμύρνη – Περιηγητικός οδηγός 1922» (2019) και έπεται συνέχεια.

    Επίσης είχε τη γενική επιμέλεια και το σχολιασμό των βιβλίων του Αχιλλέα Κυρ. Κοντοστάθη «Η Νέα Ερυθραία στη χαραυγή της ζωής της» (2013), της Κούλας Γεωργαλαδάκη «Η ζωή μου - Οι αναμνήσεις μιας Μικρασιάτισσας από το Δεβελίκιοϊ της Σμύρνης» (2016) και της Δέσποινας Μούσα – Μέρκελ «Ένα αηδόνι την αυγή» (2021), που εξέδωσε το ΚΕΜΜΕ.

    Πρόσφατα συνέγραψε τα βιβλία «Οι τελευταίες στιγμές των ελληνικών Βουρλών - Το γράμμα του Ιωάννη Παγώνη, δημοτικού ιατρού των Βουρλών» (εκδ. Μπαλτά και ΚΕΜΜΕ, 2018) και «Τραγούδια από τα Παλάτια του Μαρμαρά Μ. Ασίας» (έκδ. του Λυκείου των Ελληνίδων Αθηνών, με ένθετο δίσκο ακτίνας, 2021).

Ο αξιόλογος φιλόλογος και ιστορικός έχει τιμηθεί για την προσφορά του στη μικρασιατική ιδέα από διάφορα μικρασιατικά σωματεία (Αλατσατιανών, Σιβρισαριανών, Παλατιανών, Βουρλιωτών, Εγγλεζονησιωτών Μαγνησίας, Μικρασιατών Χαλανδρίου, Μικρασιατών Καισαριανής, Μικρασιατών Γλυφάδας, Σμυρναίων Νέας Ιωνίας, Αλαγιωτών κ.ά.).

    Κορυφαία αναγνώριση της σαραντάχρονης προσφοράς του υπήρξε η βράβευσή του από την Ένωση Σμυρναίων Αθηνών τον Φεβρουάριο του 2012 και από την Ομοσπονδία Προσφυγικών Σωματείων Ελλάδος (ΟΠΣΕ) τον Ιανουάριο του 2015.