Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της εκπαίδευσης στη Λέσβο συναντήθηκαν το πρωί της Τρίτης 4 Μαρτίου στο 2ο Γυμνάσιο Μυτιλήνης, όπου πραγματοποιήθηκε το 1ο Λεσβιακό Μαθητικό Φεστιβάλ με τίτλο «Η ιστορία του σχολείου μου είναι η ιστορία του τόπου μου», υπό την αιγίδα της Περιφερειακής Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Βορείου Αιγαίου.

Η αίθουσα εκδηλώσεων και ο αύλειος χώρος του σχολείου γέμισαν από μαθητές, εκπαιδευτικούς, παλιούς αποφοίτους και επισκέπτες, σε μια ημέρα αφιερωμένη στη μνήμη, την ιστορία και τη συνέχεια της παιδείας στο νησί. Συνολικά 14 σχολεία από όλη την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου συμμετείχαν στη διοργάνωση, είτε με φυσική παρουσία είτε διαδικτυακά, παρουσιάζοντας πτυχές της ιστορίας των σχολείων τους και, κατ’ επέκταση, της τοπικής κοινωνίας.

Κεντρικό γεγονός της ημέρας αποτέλεσαν τα εγκαίνια της Σχολικής Συλλογής Υλικού και Άυλου Πολιτισμού του σχολείου, ενός υβριδικού μουσείου που καταγράφει την ιστορία της εκπαίδευσης στο ιστορικό κτίριο, το οποίο λειτουργούσε για δεκαετίες ως Παρθεναγωγείο. Η συλλογή περιλαμβάνει φωτογραφίες, τεκμήρια, αντικείμενα και μαρτυρίες που φωτίζουν τη ζωή μαθητριών και εκπαιδευτικών από τις αρχές του 20ού αιώνα έως τη σύγχρονη εποχή.

Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε η παρουσία παλαιών μαθητριών και εκπαιδευτικών του Παρθεναγωγείου, που επέστρεψαν στον χώρο όπου πέρασαν τα μαθητικά τους χρόνια. Πολλές από αυτές αναγνώρισαν πρόσωπα και στιγμές μέσα από τις παλιές φωτογραφίες που εκτέθηκαν, ενώ δεν έκρυψαν τη συγκίνησή τους βλέποντας τις μνήμες τους να ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια τους.

«Σήμερα ζήσαμε το αποκορύφωμα μιας δουλειάς τριών ετών. Είναι μια πολύ συγκινητική στιγμή γιατί συναντιούνται δύο γενιές εκπαίδευσης: η δική μας, που επιστρέψαμε για να δούμε τα αποτυπώματά μας, και η νέα γενιά που τα γνωρίζει και τα συνεχίζει», ανέφερε μία από τις παλιές δασκάλες που παρευρέθηκαν στην εκδήλωση.

Μαθήτριες του σχολείου, ντυμένες με τις χαρακτηριστικές σχολικές ποδιές της εποχής του Παρθεναγωγείου, έδωσαν έναν συμβολικό τόνο στη διοργάνωση, αναπαριστώντας στιγμές της παλιάς σχολικής ζωής και συνδέοντας με ευαισθησία το χθες με το σήμερα.

Η ιστορία των σχολείων και η ιστορία του τόπου

Το ιστορικό κτίριο όπου στεγάζεται σήμερα το 2ο Γυμνάσιο και το 4ο Δημοτικό Μυτιλήνης αποτελεί ένα από τα παλαιότερα σχολικά συγκροτήματα της πόλης. Στην ίδια θέση λειτουργούσε ήδη από τα μέσα του 18ου αιώνα ένα από τα πρώτα σχολεία της Μυτιλήνης, ενώ μετά το 1840 δημιουργήθηκε εκεί το πρώτο Παρθεναγωγείο της πόλης, σε μια περίοδο που άρχισε να δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση των κοριτσιών.

Το σημερινό επιβλητικό κτίριο ανεγέρθηκε το 1899 με δωρεά του ευεργέτη Ευστρατίου Βουρνάζου και σχέδια του αρχιτέκτονα Δημήτριου Μεϊμάρη, αντανακλώντας την ανάγκη της εποχής για περισσότερους χώρους εκπαίδευσης, καθώς ολοένα και περισσότερα κορίτσια διεκδικούσαν τη φοίτηση στο σχολείο.

Μέσα στους χώρους της έκθεσης παρουσιάστηκαν επίσης παλιές φωτογραφίες μαθητριών του Παρθεναγωγείου από το 1900 έως τη δεκαετία του 1970, καθώς και δημοσιεύματα παλαιών λεσβιακών εφημερίδων που αναφέρονται στη λειτουργία του σχολείου. Ένα από τα στοιχεία που εντυπωσίασαν τους επισκέπτες ήταν ένας ανάγλυφος χάρτης της Λέσβου που κατασκευάστηκε γύρω στο 1950 από τον εκπαιδευτικό Χρήστο Φράγκου, προκειμένου να διδάσκεται το μάθημα της πατριδογνωσίας. Το έργο, φτιαγμένο με αξιοθαύμαστη λεπτομέρεια για τα μέσα της εποχής, αποκαταστάθηκε και εκτίθεται σήμερα ως παράδειγμα της δημιουργικότητας των εκπαιδευτικών εκείνων των χρόνων.

Συγκίνηση από την επιστροφή των παλιών μαθητριών

Οι παλιές μαθήτριες θυμήθηκαν τις σχολικές ποδιές που φορούσαν όλες ανεξαιρέτως, γεγονός που –όπως ανέφεραν– δημιουργούσε ένα αίσθημα ισότητας, καθώς δεν ξεχώριζαν οι κοινωνικές διαφορές μεταξύ των παιδιών. «Ήταν πιο φτωχά χρόνια, αλλά συχνά πιο ευτυχισμένα», σημείωσε μία από αυτές, θυμίζοντας στιγμές από τα μαθητικά χρόνια, τις φιλίες που κράτησαν δεκαετίες και τις εμπειρίες που σημάδεψαν τη ζωή τους.

Το πρόγραμμα του φεστιβάλ περιλάμβανε βιωματικές και διαδραστικές δράσεις για τους μαθητές, όπως καλλιγραφία, παιχνίδια γνώσεων, γρίφους, αγώνες σκυταλοδρομίας, ψηφιακό κουίζ και έκθεση φωτογραφίας και εικαστικών δημιουργιών. Μέσα από αυτές τις δραστηριότητες, οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να προσεγγίσουν την ιστορία του τόπου τους με δημιουργικό και συνεργατικό τρόπο.

Η ημέρα ολοκληρώθηκε με μια συμβολική αναβίωση των παλιών σχολικών συσσιτίων, με μικρά γεύματα που παρέπεμπαν στις διατροφικές συνήθειες των μαθητών άλλων εποχών, όπως γαλέτα, κομπόστα και παραδοσιακά εδέσματα.

Το φεστιβάλ ανέδειξε με τον πιο ουσιαστικό τρόπο ότι η ιστορία ενός σχολείου δεν περιορίζεται στους τοίχους του, αλλά αποτελεί ζωντανό κομμάτι της ιστορίας ενός τόπου και των ανθρώπων του. Μέσα από μνήμες, αφηγήσεις και τεκμήρια, οι γενιές συναντήθηκαν ξανά στο ίδιο προαύλιο, αποδεικνύοντας ότι η εκπαίδευση δεν είναι μόνο γνώση, αλλά και συνέχεια, ταυτότητα και συλλογική μνήμη.