Με αφορμή τις τελευταίες εξελίξεις στο νησί της Λέσβου, όσον αφορά την εμφάνιση θετικών κρουσμάτων αφθώδους πυρετού σε κοπάδι βοοειδών, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε την σημασία του πρωτογενούς τομέα ιδιαίτερα στην τοπική οικονομία, αλλά και σε πανελλαδικό επίπεδο. Η συγκεκριμένη ζωονόσος, είναι αρκετά μεταδοτική σε βοοειδή, αιγοπρόβατα και χοίρους, που σημαίνει ότι το κύριο παραγωγικό κεφάλαιο του νησιού βρίσκεται σε κίνδυνο. Πώς όμως αυτό, μια μεταβλητή που επηρεάζει άμεσα έναν συγκεκριμένο κλάδο της οικονομίας,  μπορεί να επηρεάσει την οικονομία ως σύνολο;

  Ο πρωτογενής τομέας, ως ποσοστό του ΑΕΠ μπορεί νακινείται σε χαμηλά και σταθερά επίπεδα (περί του 3,5%-4%), όμως αποτελεί έναν ιδιαίτερα κρίσιμο κλάδο για την ανάπτυξη και την βιωσιμότητα της ελληνικής οικονομίας. Μεγάλο ποσοστό των κατοίκων της ελληνικής υπαίθρου βιοπορίζεται από αυτόν, άμεσα και έμμεσα και, συνεπώς, η στήριξή του αποτελεί πολιτική ενίσχυσης της κοινωνικής συνοχής.Στηρίζοντας ουσιαστικά τον πρωτογενή τομέα, ενισχύεται η ανασυγκρότηση της ελληνικής υπαίθρου, της οποίας ο πληθυσμός χρόνο με τον χρόνο συρρικνώνεται. Στηρίζεται παράλληλα η διατροφική αυτάρκεια της χώρας , η οποία αυτή την στιγμή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές τροφίμων. Συγχρόνως, στηρίζεται η αποκέντρωση του πληθυσμού από τα μεγάλα αστικά κέντρα, (ενδεικτικά σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη συγκεντρώνεται το 38% του πληθυσμού της Ελλάδας), καθιστώντας την ύπαιθρο και τις ακριτικές περιοχές πυλώνες της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και ζωτικά κύτταρα της ελληνικής οικονομίας.

Αυτή η αποκέντρωση, ωστόσο, δεν έχει νόημα χωρίς παραγωγική βάση. Γι’ αυτό, η ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα είναι προϋπόθεση και για την μεταποίηση. Μιλώντας για μεταποιητικό κλάδο, είναι απαραίτητο να γίνει αναφορά στην ανομοιογένεια των λειτουργικών κοστών που αντιμετωπίζουν αυτές οι επιχειρήσεις. Μια επιχείρηση μεταποιητικού χαρακτήρα στη Λέσβο, και σε οποιοδήποτε άλλο νησί του αρχιπελάγους, συγκριτικά με μια επιχείρηση στην χερσαία επικράτεια, έχει αυξημένο λειτουργικό κόστος κατά 24%.Είναι, δηλαδή, απαραίτητη η παρουσία ενός δυναμικού πρωτογενούς τομέα στα νησιά, ώστε αυτές οι επιχειρήσεις να είναι λειτουργικές και βιώσιμες.

Αυτός ο δυναμικός πρωτογενής τομέας, που μπορεί να υπάρξει μονάχα μέσω ενός στρατηγικού σχεδίου, θα φέρει αύξηση της διαθεσιμότητας των πρώτων υλών.Στη συνέχεια, θα ωφελήσει τις επενδύσεις στον μεταποιητικό κλάδο (στην προσπάθεια απορρόφησης των προϊόντων του πρωτογενούς τομέα), ο οποίος με την σειρά του δημιουργεί πρόσθετη αξία μεταποιώντας τις πρώτες ύλες σε νέα, υψηλότερης αξίας προϊόντα. Αυτά τα νέα αγαθά αν ακολουθήσουμε το παράδειγμα της Ιταλίας, η οποία επενδύοντας στην ποιότητα των συνυφασμένων με τον πρωτογενή τομέα προϊόντων, όπως π.χ. του ελαιολάδου, των ΠΟΠ τυροκομικών όπως η παρμεζάνα, μπορούμε να αποσπάσουμε μεγαλύτερη ακόμα αξία μέσω της διαφοροποίησης των αγαθών. Χρειαζόμαστε, δηλαδή, ένα Εθνικό Σχέδιο Προώθησης των ελληνικών προϊόντων στις αγορές του εξωτερικού.

  Αυτό το Εθνικό Σχέδιο Προώθησης των ελληνικών προϊόντων μπορεί να γίνει εφικτόμέσω του τριτογενούς τομέα, του κλάδου των υπηρεσιών. Δηλαδή, μέσω της δημιουργίας συγκεκριμένων υπηρεσιών οι οποίες σκοπό θα έχουν να ερευνούν συνεχώς για νέες αγορές, να προωθούν κατάλληλα τα ελληνικά προϊόντα, καθώς και να συμβουλεύουν τις αγροτοκτηνοτροφικές και μεταποιητικές μονάδες για τα κενά στις ξένες αγορές. Η ανάπτυξη αυτών των συμβουλευτικών επιχειρήσεων, θα φέρει νέες θέσεις εργασίας, υψηλότερα αμειβόμενες σε σχέση με τις χειρωνακτικές θέσεις εργασίας , κρατώντας έτσι στην ύπαιθρο και υψηλά ειδικευμένο εργατικό δυναμικό.

Από τα παραπάνω καθίσταται σαφές ότι ο πρωτογενής τομέας δεν λειτουργεί μεμονωμένα, αλλά λόγω της σύνδεσής του με τους κλάδους της μεταποίησης και των υπηρεσιών, αποτελεί έναν αναπτυξιακό πολλαπλασιαστή με ευρύτερες κοινωνικο-οικονομικές προεκτάσεις. Συνεπώς, η στήριξη και η προστασία του μέσω ενός Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου κρίνεται απαραίτητη και κρίσιμη για την χώρα.

Πρώτον, στον άξονα της πρόληψης και αντιμετώπισης κρίσεων: Με μηχανισμούς πρόληψης και ταχείας αντιμετώπισης ζωονόσων. Συμπληρωματικά με αυτό, χρειάζεται ο εκσυγχρονισμός των ήδη υπαρχόντων ιδρυμάτων αποζημιώσεων, προσφέροντας ταχεία, αποτελεσματική και δίκαιη αποζημίωση στους πληγέντες παραγωγούς. Με δημιουργία τραπεζών γενετικού υλικού, του οποίου η βελτίωση θα πραγματοποιείται εγχώρια με κατάλληλα καταρτισμένο ανθρώπινο κεφάλαιο και με συνεργασίες τμημάτων πανεπιστημίων και αγροτικών εκμεταλλεύσεων.

Δεύτερον, στον άξονα της ποιότητας και της σύνδεσης με την αγορά: Με πολυκλαδική συνεργασία για τα απαραίτητα ποιοτικά χαρακτηριστικά των παραγόμενων αγαθών, δηλαδή απευθείας σύνδεση με τις αγορές. Με δημιουργία σύγχρονων κέντρων διανομών και αναβάθμιση υποδομών ψύξης και μεταφοράς, δηλαδή ενός αξιόπιστου δικτύου το οποίο θα αποτελέσει το «όχημα» προς τις νέες αγορές.

Τρίτον, όσον αφορά την αξιοποίηση παραπροϊόντων και της ενεργειακής αυτονομίας: Με ανάδειξη της σημασίας της κυκλικής οικονομίας μέσω της οποίας υποπροϊόντα τα οποία έχουν χαμηλή αξία μπορούν να μετατραπούν σε νέα, πιο χρήσιμα προϊόντα όπως π.χ. τααπόβλητα τυροκομείων, ζωικά απόβλητα μπορούν να γίνουν βιοκαύσιμα και βιοαέριο. Ανάδειξη της σημασίας της ενεργειακής αυτονομίας, αξιοποιώντας προγράμματα εγκατάστασης φωτοβολταϊκών στις στέγες των αγροτικών εκμεταλλεύσεων.

Τέταρτον, στον άξονα της οργάνωσης, κατάρτισης και ανάδειξης:Με προώθηση του αγροτουρισμού, μια μορφή ήπιας τουριστικής ανάπτυξης με διάφορες βιωματικές δράσεις, η οποία δημιουργεί απευθείας ένα «κανάλι» πώλησης και προβολής των εκάστοτε τοπικών προϊόντων. Προώθηση ενός μοντέλου κατηρτισμένου αγρότη-κτηνοτρόφου που θα μπορεί να διακρίνει και να αξιοποιήσει νέες ευκαιρίες.Στήριξη στη δημιουργία νέων, και ενίσχυση ήδη υπαρχόντων συνεταιρισμών μέσω φοροελαφρύνσεων και επιδοτήσεων, καθώς οι ομάδες παραγωγών έχουν μεγαλύτερη διαπραγματευτική ικανότητα στην αγορά από ότι οι μεμονωμένοι παραγωγοί.

 Δηλαδή, ένα Στρατηγικό Σχέδιο για τον πρωτογενή τομέα, δεν αρκεί να εστιάζει στην απλή και στεγνή επιδότηση για νέο εξοπλισμό και εγκαταστάσεις. Χρειάζεται να είναι σε  θέση να δώσει σφαιρική και ξεκάθαρη απάντηση στο πώς θέλουμε να διαμορφωθεί ο πρωτογενής τομέας  σε χρονικό ορίζοντα τουλάχιστον 10 ετών. Η νέα γενιά  είναι αυτή η οποία επιβάλλεται να πρωτοστατήσει  στους διαλόγους με σαφή επιχειρήματα για μια νέα, παραγωγική Ελλάδα.