Στις συγκλονιστικές φωτογραφίες που είδαν πριν από περίπου 15 μέρες το φως της δημοσιότητας και απεικονίζουν τους μελλοθάνατους λίγο πριν από την εκτέλεσή τους στην Καισαριανή αναφέρθηκε ο συγγραφέας Γιώργος Γαλέτσας, μιλώντας για τη δύναμη της ιστορικής μνήμης και τη σημασία της καταγραφής των γεγονότων της δεκαετίας του 1940.

Όπως σημείωσε, οι εικόνες αυτές παρουσιάζουν τους ανθρώπους που οδηγούνται στην εκτέλεση χωρίς δεμένα μάτια, με τα πρόσωπά τους ορατά και το σώμα τους όρθιο μπροστά στον φακό ή στους εκτελεστές τους. Πρόσωπα και στάση που, όπως είπε, αποπνέουν αξιοπρέπεια, επίγνωση και περηφάνια, στοιχεία που αποτυπώνουν το ψυχικό σθένος των ανθρώπων εκείνων στις τελευταίες στιγμές της ζωής τους.

Ανάμεσα στους 200 που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή βρίσκονταν και 6 Λέσβιοι, για τους οποίους ο Γιώργος Γαλέτσας έχει αναφερθεί αναλυτικά στο βιβλίο του «Λέσβιοι στην Εθνική Αντίσταση». Πρόκειται για τους Μανταμαδιώτες Γιάννη Ανουσά, Ιγνάτιο Αντωνέλη και Στέφανο Φουντή, τον Ηλία Κακαλιό από την Αγιάσο και τους Αναστάσιο Πατέστο και Τηλέμαχο Βασάλο από τη Μυτιλήνη.

Ο Γιάννης Ανουσάς συνελήφθη το 1944 στο Κολωνάκι, καθώς ήταν γραμματέας της ΕΠΟΝ, και οδηγήθηκε στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Οι υπόλοιποι 5 είχαν συλληφθεί ήδη από το 1936, με την επιβολή της δικτατορίας Μεταξά, καθώς ήταν στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος. Από τότε κρατούνταν σε φυλακές και τόπους εξορίας.

Τον Μάιο του 1941, η ελληνική κυβέρνηση του Τσολάκογλου παρέδωσε τους πολιτικούς κρατούμενους που αρνούνταν να υπογράψουν δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ αρχικά στους Ιταλούς και στη συνέχεια, μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας το 1943, στους Γερμανούς. Πολλοί από αυτούς μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, το οποίο χρησιμοποιούσαν οι γερμανικές δυνάμεις ως χώρο κράτησης και ως «δεξαμενή» ομήρων για εκτελέσεις αντιποίνων. Έτσι βρέθηκαν και ανάμεσα στους 200 που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή.

Η ιστορική αυτή μνήμη παραμένει ζωντανή, καθώς ήδη από το 2017 η ομάδα «Φίλοι της ιστορικής μνήμης και πολιτιστικής δημιουργίας» έχει αναρτήσει στην ιστοσελίδα της σχετικό αφιέρωμα τιμής για τους Λέσβιους που εκτελέστηκαν.

Παράλληλα, ο συγγραφέας προανήγγειλε την κυκλοφορία ενός νέου βιβλίου μέσα στον Μάρτιο, το οποίο επικεντρώνεται στη δεκαετία του 1940 στη Λέσβο. Η έρευνα βασίζεται σε τοπικές εφημερίδες της εποχής, καθώς και σε δημόσια και ιδιωτικά αρχεία, τα οποία αποτυπώνουν με άμεσο τρόπο την πολιτική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή του νησιού εκείνη την περίοδο.

Στο βιβλίο περιλαμβάνονται εκατοντάδες αποκόμματα εφημερίδων που καταγράφουν την καθημερινότητα της εποχής, από πολιτικές εξελίξεις και κοινωνικά γεγονότα μέχρι πολιτιστικές εκδηλώσεις, αθλητικές ειδήσεις, διαφημίσεις καταστημάτων, ακόμη και αναφορές σε κινηματογραφικές προβολές.

Παράλληλα, παρουσιάζονται δεκάδες περιστατικά που σημάδεψαν τη Λέσβο την περίοδο εκείνη, όπως συλλήψεις, διώξεις, φυλακίσεις, δίκες αλλά και συγκρούσεις που καταγράφηκαν μέσα στο ταραγμένο ιστορικό πλαίσιο της εποχής.

Η έρευνα καταλήγει σε μια εκτενή καταγραφή των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στη δεκαετία αυτή. Από τους στρατιώτες που έπεσαν στο Αλβανικό μέτωπο, μέχρι τους νεκρούς της Εθνικής Αντίστασης και τα θύματα του εμφυλίου πολέμου.

Όπως ανέφερε ο Γιώργος Γαλέτσας, πρόκειται για μια πρώτη ολοκληρωμένη δημόσια παρουσίαση των νεκρών της δεκαετίας του 1940 στη Λέσβο, αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας. Συνολικά καταγράφονται 1180 άνθρωποι που έχασαν τη ζωή τους σε εκείνα τα δραματικά χρόνια, είτε ως στρατιώτες είτε ως πολίτες, από όλες τις πλευρές της σύγκρουσης.

Η καταγραφή αυτή, όπως τόνισε, έρχεται ουσιαστικά με καθυστέρηση περίπου 80 χρόνων, επιχειρώντας να αποδώσει τιμή και ιστορική δικαιοσύνη σε όλους όσοι σημάδεψαν με τη ζωή και τον θάνατό τους τη δύσκολη εκείνη δεκαετία για τη Λέσβο και ολόκληρη τη χώρα.