Τους στίχους του Ελύτη θυμήθηκα, καθώς περιφερόμουνα στο χτήμα: “και κάθε γινομένη ελιά / στοιχίζει και μια φαμελιά”. Κόντευε να πέσει ο ήλιος κι εγώ μάζευα βρώσιμες ελιές. Στο κατόπι τις βάζω σε γυάλινα βάζα με θάλασσα και κλαριά σκίνου, ωριμάζουν αργά και είναι έτοιμες. Στο χτήμα πήγα λίγο μετά τη μια. Πρώτα καθάρισα τους κορμούς στις μπολιασμένες αχλαδιές από τα άγρια -τα οποία συνεχίζουν να βλασταίνουν αν και τελειώνει το φθινόπωρο. Μετά άρχισα να μαζεύω ελιές από τα “σατζάκια”, τα περιφερειακά κλαδιά των δέντρων, τα οποία έχουν λίγες και μεγάλες ελιές. “Κισίρ'” λέγανε οι παλιοί τις χρονιές σαν τη φετινή. Δηλαδή δεν έχουν ελιές τα δέντρα, κι είναι ελάχιστη η παραγωγή λαδιού.
Τέτοιες χρονιές, τα παλιά χρόνια, οι ξωμάχοι αναγκαζόταν να δανειστούν από τους τσιφλικάδες, τους δανειστές βάζοντας ενέχυρο τη μικρή γεωργική περιουσία τους. Και κάποιες φορές την έχαναν για μικρά ποσά δανείου. Τους βρίσκανε στην ανάγκη κι έτσι πάει το κτηματάκι στην Ποταμιά, όπως το θέλει η παλιά ελληνική ταινία.

“Είμαι η ελιά η Τρυλιανή,/ Κολοβή Αδραμυτιανή,/ Καρολιά και Λαδολιά/ η Μυτιλημιά είμαι η ελιά”, γράφει ο δημοσιογράφος και ποιητής Στρατής Παπανικόλας. Όσο κι αν μάζεψα απ' όλες τις ποικιλίες που λέει στο ποίημά του, μόλις που γίνανε 4-5 κιλά. Από αυτές τις πράσινες θα τις τσακίσω, θα τους αλλάξω μερικά νερά κι όταν ξεπικρίσουν με λίγο αλάτι θα καταναλωθούν. Είναι οι “κλαστάδες”· αρχαιοελληνικό κατάλοιπο στον καθημερινό προφορικό λόγο κάποιων χωριών.

Γύρω σιγή, σε κανένα χτήμα δεν ακουγόταν ήχος ραβδίσματος των ελιών. Γιατί σχεδόν όλες οι ελιές είναι άδειες, με σχεδόν μηδενική παραγωγή. Πώς συμβαίνει αυτό; Ποιοι παράγοντες, ποιες αιτίες έχουν φέρει αυτό το αποτέλεσμα. Όταν πριν από αρκετά χρόνια είπα στη μητέρα μου “ότι το κτήμα δεν έχει ελιές”, εκείνη κατάλαβε ότι έχει λίγες. Γιατί ήταν η πρώτη χρονιά που το πατρογονικό της κτήμα είχε μηδέν παραγωγή και δεν θα βγάζαμε για πρώτη φορά φρέσκο λάδι, ώστε να βάλουμε τη σοδειά μας! Κι αυτό το κτήμα ήταν για εκατό χρόνια οικογενειακό. Από το τότε που ήρθε, στον πρώτο διωγμό, το 1914-1915, ο παππούς μου Χρήστος από το Αϊβαλί.

“Κάθε δυο χρόνια καρπίζω/ και τα κιούπια σας γεμίζω/ με χυμό κεχριμπάρι/ που αξίζει όσο βαρεί”, συνεχίζει ο Παπανικόλας. Τώρα ούτε σε τέσσερα χρόνια δεν καρπίζουν οι ελιές. Απομακρυνθήκαμε από τη γης, στραφήκαμε προς τις υπηρεσίες, ξεχάσαμε τα χωράφια, τα χτήματα έτσι μας παράτησαν κι αυτά. Πληγώσαμε τη γης, τη θάλασσα, τον ουρανό και τώρα το αίμα στάζει πάνω μας. Μόνο που δεν φυτρώνουν νάρκισσοι, κόκκινα κρίνα κι άλλα λουλούδια κατά τη μυθολογία.