× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Χριστούγεννα στη Σμύρνη, κάποτε...

Έθιμα που είχαν σχέση με την προετοιμασία των ανθρώπων για τον ερχομό του νέου χρόνου με ζητούμενα την καλή υγεία, την πλούσια καρποφορία και σοδειά

Γράφει ο ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ Δημοσίευση 26/12/2024

Χριστούγεννα στη Σμύρνη, κάποτε...
' χρόνος ανάγνωσης

Προσθέστε το Νησί στις αναζητήσεις σας

Add stonisi.gr on Google ↗

Πλούσια και ξεχωριστά ήταν τα Χριστουγεννιάτικα έθιμα της Σμύρνης. Έθιμα που είχαν σχέση με την προετοιμασία των ανθρώπων για τον ερχομό του νέου χρόνου με ζητούμενα την καλή υγεία, την πλούσια καρποφορία και σοδειά. Τις άγιες αυτές μέρες, πλούσιοι και φτωχοί γιόρταζαν με την ίδια χαρά τη γέννηση του Χριστού. Κι οι άρχοντες της περιοχής έστελναν στους φτωχούς από όλα τα αγαθά.

Στα σμυρναίικα σπίτια, μέρες πριν τα Χριστούγεννα άρχιζαν οι μπουγάδες και τα ασπρίσματα. Οι νοικοκυρές έτρεχαν στους μαχαλάδες μεταφέροντας από τους φούρνους λαμαρίνες με χριστουγεννιάτικα εδέσματα. Γλυκά όπως τα σαραγλί, οι μπακλαβάδες, τα φοινίκια (μελομακάρονα), οι κουραμπιέδες και τα σεκέρ λουκούμια υπήρχαν πάντα στο γιορτινό τραπέζι. Την τιμητική της όμως είχε η βασιλόπιτα. Η κάθε Σμυρνιά νοικοκυρά προσπαθούσε να στολίσει πιο όμορφα από την άλλη την πίτα του σπιτικού της. Στη μέση απαραίτητα έμπαινε ο δικέφαλος αετός του Βυζαντίου και γύρω γύρω στολίδια ανάλογα με το γούστο και τη φαντασία καθεμιάς.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Αφού τελείωναν με τα φαγητά, οι νοικοκυρές πήγαιναν στους στάβλους όπου άναβαν κεριά στα παχνιά των ζώων και θυμιάτιζαν. Έπειτα, με τη βοήθεια της οικογένειας στόλιζαν καράβι ή χριστουγεννιάτικο δέντρο. Το καράβι, συμβόλιζε την πλεύση του ανθρώπου στη ζωή, μετά τη γέννηση του Χριστού αλλά και ένα είδος τιμής για τους ναυτικούς. Από την άλλη, το χριστουγεννιάτικο δέντρο συμβόλιζε την αιώνια ζωή του Χριστού και το σχήμα του, την Αγία Τριάδα. Ανάλογα με το τι άρεσε στην κάθε οικογένεια, στόλιζαν καράβι ή χριστουγεννιάτικο δέντρο ή και τα δύο.

Παραμονή Χριστουγέννων

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Τα μαγαζιά στο «ταρσί» (στην αγορά) φεγγοβολούσαν γεμάτα από πραμάτειες. Γεμάτα και από κόσμο που ψώνιζε ή έκανε την βόλτα του στη πλατεία. Το πρωί της παραμονής των Χριστουγέννων, ο νοικοκύρης κάθε σπιτιού πήγαινε να ψάξει σε χωράφια ή δρόμους για το Χριστόξυλο. Ένα ξύλο από ελιά ή πεύκο που θα καίγονταν στο τζάκι μέχρι και τα Φώτα. Έτσι λοιπόν, θα έπρεπε να διαλέξουν το πιο όμορφο, χοντρό και γερό ξύλο που θα μπορούσαν να βρουν, γιατί όπως έλεγαν «καθώς καίγεται το Χριστόξυλο, ζεσταίνεται ο Χριστός στη φάτνη του».

Τα παιδιά, αφού έκαναν μπάνιο, έλεγαν την προσευχή τους («για να είναι καθαρά και στο σώμα αλλά και στη ψυχή») πήγαιναν στη νόνα τους, στους παππούδες και στους θείους για να πάρουν την ευχή τους.

Αναπόσπαστο κομμάτι της Χριστουγεννιάτικης Σμυρνιάς κουζίνας αποτελούσαν τα ζώα, κυρίως τα γουρούνια. Το χοιρινό κρέας ήταν το κύριο πιάτο στα ελληνικά τραπέζια ενώ ως εναλλακτικό θεωρούνταν το γεμιστό κοτόπουλο. Ήταν ντροπή για την οικογένεια να μην έχει έστω ένα γουρούνι. Αγόραζαν το γουρούνι κατά τον Απρίλη και το έβαζαν σε ξεχωριστό χώρο (γουρουνοκούμασο), με σκοπό να το σφάξουν για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι . Όλο αυτό το διάστημα το έτρεφαν με σιτάρι, καλαμπόκι ή και με τα περισσεύματα από το φαγητό της οικογένειας.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Τα Χριστουγεννιάτικα έθιμα πρόσταζαν την παραμονή να μαζεύουν σε ένα μέρος τα ζώα και να τα σφάζουν όλα μαζί. Ο σφαγέας είχε οριστεί από πριν. Στο τέλος μοιραζόταν στις οικογένειες και όσο δεν προλάβαιναν να το μαγειρέψουν, κάρφωναν πάνω του ένα πιρούνι για να μη το μαγαρίσουν οι καλικάντζαροι το βράδυ. Αφού μοιραζόταν το κρέας, το πιο φρόνιμο παιδί της οικογένειας έλεγε το «πάτερ ημών». Η όλη διαδικασία τελούταν με ευλάβεια και θα μπορούσε να θεωρηθεί κατάλοιπο από αρχαίες ειδωλολατρικές τελετές. Η διαδικασία αυτή λεγόταν «η σφαγή των γουρουνιών» ή αλλιώς «γουρουνοχαρά».

Τα φαγητά στο Χριστουγεννιάτικο τραπέζι ήταν ψητό γουρουνόπουλο, σέλινο με κρέας, τουρσιά και σαρμάδες. Πάντα το γεύμα ξεκινούσε με σούπα «βραστό», τραχανά, γιουβαρλάκια ή κοτόσουπα. Απαραίτητα έπρεπε να υπάρχει το «χερσέ πιλάφι» που θεωρούσαν ότι ήταν το φαγητό που έδωσαν στη Παναγία να το φάει όταν ήταν λεχώνα. Το τραπέζι γινόταν σε ζεστή χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα, με οικογενειακό χαρακτήρα κρατώντας την οικογένεια δεμένη.

Δίπλα στο χριστουγεννιάτικο δέντρο, έβαζαν ένα τραπεζάκι με γιορτινά γλυκίσματα και ένα εικόνισμα που το αφιέρωναν στην Παναγία. Ήθελαν με αυτό τον τρόπο να ευχαριστήσουν την Παναγία ώστε να τους ευλογήσει με υγεία και ευημερία. Το ονόμαζαν «τραπέζι της Παναγίας».

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Το χριστόψωμο

Ένα από τα βασικά Χριστουγεννιάτικα έθιμα της Σμύρνης είναι το ζύμωμα του Χριστόψωμου που θεωρείται καθαρά Χριστιανικό έθιμο. Το ζύμωμα είναι ολόκληρη ιεροτελεστία με τα καλύτερα υλικά όπως ροδόνερο, γαρίφαλα, μέλι, σουσάμι. Κατά τη διάρκεια του ζυμώματος έλεγαν : «Ο Χριστός γεννιέται, το Φως ανεβαίνει στη γη και το προζύμι γίνεται». Τα Χριστόψωμα τα έφτιαχναν με ωραία γεωμετρικά σχήματα πάνω στη ζύμη. Χρησιμοποιούσαν ποτήρια, κούπες, βελανίδια που συμβόλιζαν την αφθονία που προσδοκούσαν να έχουν στην παραγωγή τους. Τα Χριστούγεννα, ο νοικοκύρης έπαιρνε το Χριστόψωμο, το σταύρωνε, το έκοβε και το μοίραζε σε όσους παρευρισκόταν στο τραπέζι.

Και κάλαντα

Τα κάλαντα ονομάστηκαν από την λατινική λέξη calenda που σημαίνει καλώ. Το απόγευμα της παραμονής των Χριστουγέννων, τα παιδιά σε ομάδες τραγουδούσαν τα κάλαντα. Πήγαιναν σε πόρτες σπιτιών και καταστημάτων με σιδερένια τρίγωνα, τουμπελέκια ενώ κρατούσαν φαναράκια και σήμαντρα. Οι νοικοκυρές πρόσφεραν ως δώρα αυγά, φρούτα, χρήματα, πλιγούρι, ξηρούς καρπούς ή γλυκά. Ότι έπαιρναν τα κρατούσαν στα καλάθια τους για να τα φάνε μετά τη νηστεία. Οι μεγαλύτεροι, έλεγαν τα κάλαντα κρατώντας ένα χειροποίητο καράβι ξύλινο ή χάρτινο. Το κατάρτι ήταν όμορφα στολισμένο έχοντας την ελληνική σημαία. Τα κάλαντα πάντα τελείωναν με μια ευχή, όπως «και του χρόνου, να είστε καλά».

Η τήρηση αυτών και άλλων πολλών εθίμων συνεχίστηκε ακόμη και όταν οι Έλληνες, ήρθαν πρόσφυγες στην Ελλάδα.

Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης

Add stonisi.gr on Google ↗
ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η χούντα, ο φόβος και οι χιλιάδες που αντιστάθηκαν

Ο πρόεδρος του ΣΦΕΑ Βαγγέλης Γκιουγκής μιλά στον Θράσο Αβραάμ για τις 237 αντιστασιακές οργανώσεις, τους χιλιάδες εξόριστους και φυλακισμένους, την αμφισβήτηση των νεκρών του Πολυτεχνείου και τις μαρτυρίες
Η χούντα, ο φόβος και οι χιλιάδες που αντιστάθηκαν
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

«53 χρόνια δεν μιλούσα για το Πολυτεχνείο. Δεν ήθελα να θυμάμαι...»

Ο Βασίλης Τεντόμας μετάφέρει για πρώτη φορά την μαρτυρία του στο «Ν» με βαθιά συγκίνηση για όσα έζησε τη νύχτα της εισβολής στο Πολυτεχνείο και τα όσα προηγήθηκαν -Η γνωριμία του με τη Μαρία Ζερβού που έγινε σύντροφος της ζωής του
«53 χρόνια δεν μιλούσα για το Πολυτεχνείο. Δεν ήθελα να θυμάμαι...»
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Το ιστορικό της προτομής του Μιχάλη Μυρογιάννη

Στις 17 Νοεμβρίου 1982, η προτομή του Μιχάλη Μυρογιάννη αποκαλύφθηκε στο Πάρκο Αγίας Ειρήνης, με την οικογένειά του παρούσα και τον Δήμαρχο Απόστολο Αποστόλου δακρυσμένο!
Το ιστορικό της προτομής του Μιχάλη Μυρογιάννη
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Μιχάλης Μυρογιάννης, ετών 20!

«Διαμπερές τραύμα στο κεφάλι, βληθείς δια πυροβόλου όπλου, έξοδος εγκεφαλικής ουσίας» -Η ιστορία της εν ψυχρώ δολοφονίας του 20χρονου από τη Μυτιλήνη και η μαρτυρία που αποκάλυψε το έγκλημα της χούντας
Μιχάλης Μυρογιάννης, ετών 20!
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Δέκα ζωές από τη Λέσβο στη σκιά της χούντας

Δολοφονίες και ύποπτοι θάνατοι συντοπιτών μας στο βιβλίο του Δημήτρη Βεριώνη – Αφιέρωμα των Φίλων Ιστορικής Μνήμης & Πολιτιστικής Δημιουργίας για την επέτειο του Πολυτεχνείου
Δέκα ζωές από τη Λέσβο στη σκιά της χούντας
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η μέρα που η Μυτιλήνη αντίκρισε τη λευτεριά

Η 8η Νοεμβρίου 1912 μέσα από τη ματιά του Ασημάκη Πανσέληνου – Τα καράβια στο φως της αυγής, οι πλημμυρισμένοι δρόμοι και η ανθρωπιά μέσα στην ανατροπή του παλιού κόσμου
Η μέρα που η Μυτιλήνη αντίκρισε τη λευτεριά
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η Λέσβος των Βαλκανικών Πολέμων βρίσκει τη φωνή της

Πώς τα τραγούδια της χαράς και της ελπίδας αποτύπωσαν τον ενθουσιασμό της απελευθέρωσης μέσα από γερμανικές μελωδίες, προσωμιακά και τα περίφημα Επίστρατα
Η Λέσβος των Βαλκανικών Πολέμων βρίσκει τη φωνή της
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ για την Απελευθέρωση της Μυτιλήνης

Ο Ιστορικός Στρατής Αναγνώστου εξιστορεί τα γεγονότα της 8ης Νοεμβρίου 1912
Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ για την Απελευθέρωση της Μυτιλήνης
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Πολεμικές ανταποκρίσεις 1940‑1941

Σατυρικές επιστολές Αγιασωτών από το μέτωπο του πολέμου στην Ήπειρο, που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Τρίβολος» -Επιμέλεια: Φίλοι ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Πολεμικές ανταποκρίσεις 1940‑1941
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Η 28η Οκτώβρη 1945, στις πολιτικές φυλακές Μυτιλήνης

Γράφει ο ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΚΑΛΑΡΓΑΛΗΣ
Η 28η Οκτώβρη 1945, στις πολιτικές φυλακές Μυτιλήνης
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Οι 296 σημαίες της Λέσβου

Τα ονόματα όλων των νεκρών Λέσβιων στα μέτωπα της Αλβανίας και της Μακεδονίας από τις 28 Οκτωβρίου 1940 μέχρι τις 22 Απριλίου 1941
Οι 296 σημαίες της Λέσβου
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

10 Σεπτέμβρη 1944: Η Λέσβος ελευθέρα!

82 χρόνια από την απελευθέρωση της Λέσβου από τις Ναζιστικές δυνάμεις κατοχής
10 Σεπτέμβρη 1944: Η Λέσβος ελευθέρα!