Παγκόσμια ημέρα της γάτας σήμερα. Του σύνοικου με τον άνθρωπο στοιχείου, σε πόλεις και χωριά. Της γάτας ΜΑΣ.

Με αφορμή τη μέρα αυτή ο Κυριάκος Λυκουρίνος από την Καβάλα προσδιορίζει ιστορικά ένα άγνωστο γεγονός, μοναδικό ίσως στην παγκόσμια ιστορία, με πρωταγωνίστριες τις γάτες της Μυτιλήνης.

«Το Σεπτέμβριο του 1918, λέει ο κ. Λυκουρίνος, μετά την αποχώρηση των βουλγαρικών κατοχικών δυνάμεων, φθάνουν στην έως τότε αποκλεισμένη Καβάλα οι πρώτοι διεθνείς παρατηρητές, Έλληνες και ξένοι δημοσιογράφοι, μέλη διεθνών επιτροπών και ανθρωπιστικών οργανώσεων. Διεκτραγωδούν τα συμπτώματα της ανθρωπιστικής καταστροφής και παρατηρούν κάτι παράξενο: στην πόλη δεν υπάρχουν πια γάτες και σκυλιά, αφού όλα τα ζώα είχαν φαγωθεί από τους κατοίκους. Όμως οι γάτες ήταν πλέον απαραίτητες, επειδή είχε ξεσπάσει η επιδημία του εξανθηματικού τύφου και έπρεπε επειγόντως να εξοντωθούν τα ποντίκια. Σε λίγες μέρες κατέπλεαν στο λιμάνι της Καβάλας ιστιοφόρα που κουβαλούσαν γάτες από τα νησιά του Αιγαίου…».

Το γεγονός αποτέλεσε αφορμή και για μια μυθιστορηματική παρουσίαση του γεγονότος που τοποθετείται όμως 10 χρόνια μετά, το 1928. Στο βιβλίο του Κοσμά Χαρπαντίδη, «Μανία Πόλεως», 2η έκδοση «Κέδρος» 2009, σελ. 23-27 διαβάζουμε:

«Δε γεννήθηκα σε αρχοντικό της συνοικίας του Αϊ-Γιάννη, ούτε σε κάποιο που μετακομίσαμε αργότερα της Δεξαμενής. Οι γηγενείς δε μας καταδέχονταν, μας θεωρούσαν πρόσφυγες από τη Μυτιλήνη, κι εμείς, για να τους πάμε κόντρα, εκθειάζαμε το νησί μας, τους άρχοντες καραβοκύρηδες, τους νοικοκυραίους λαδέμπορους, που ήξεραν να γλεντάν και έφτιαχναν τσίπουρα και ούζα, μεζέδες ανατολίτικους.

Βέβαια όλα αυτά ήταν υπερβολικά, αλλά θέλαμε να παραστήσουμε τους σπουδαίους, να υπερηφανευτούμε. Στη Μυτιλήνη δε μας έλειπε η τροφή, αλλά αυξηθήκαμε, γεννοβολούσαμε, ήμασταν καλά βολεμένοι. Αυτό ήταν και το αδύνατο σημείο μας. Εξαιτίας του υπερπληθυσμού μας γίναμε πρόσφυγες.

Και να πώς: το 1928 στην Καβάλα είχαν προστεθεί είκοσι χιλιάδες πρόσφυγες στον πληθυσμό της πόλης και στοιβάχτηκαν οι περισσότεροι στη συνοικία της Παναγίας, σε ανταλλάξιμα σπίτια των Τούρκων. Σε κάθε στενάχωρο σπιτάκι εγκαταστάθηκαν τρεις και, πολλές φορές, τέσσερις οικογένειες. Αποτέλεσμα ήταν να πνιγεί η περιοχή στα λύματα, στις ακαθαρσίες, και σε ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς, χωρίς τρεχούμενο νερό και αποχέτευση. Δύσκολα χρόνια.

Τα ποντίκια θέριεψαν, αποθρασύνθηκαν, έμπαιναν στα σπίτια και ενώ κοιμόνταν οι άνθρωποι ροκάνιζαν τα πιο μαλακά μέλη τους, το μεγάλο δάχτυλο του ποδιού, τη μύτη, την απόληξη των αυτιών, γλυκά και, μάλιστα, χωρίς να το παίρνουν είδηση. Έγιναν ο εφιάλτης του κόσμου, θέριζαν οι μολυσματικές ασθένειες.

Ο τότε δήμαρχος της Καβάλας κατάλαβε πως, επειδή δεν υπήρχαμε στην πόλη σε μεγάλους πληθυσμούς, το πρόβλημα της υγείας διογκωνόταν. Γι’ αυτό επέμεινε να έρθουμε, επειδή έμαθε πως στη Μυτιλήνη περισσεύαμε.

Όταν τα συνεργεία του μας εγκλώβισαν, έπεσε κλάμα και οδυρμός στις ρούγες. Χωρίζονταν οικογένειες, οι ηλικιωμένοι παρακαλούσαν «αφήστε μας να τελειώσουμε ειρηνικά τις μέρες μας εδώ, μη μας τραβολογάτε», οι γονείς παρακαλούσαν «πάρτε και τα παιδιά μας, μη μας χωρίζετε», οι γυναίκες έκλαιγαν που άφηναν έτοιμα σπιτικά, στρωμένα και ξενιτεύονταν στο άγνωστο, οι γριές μοιρολογούσαν. Αυτοί ήταν ανένδοτοι.

Μας πέταξαν στα αμπάρια του φορτηγού πλοίου χωρίς έλεος. Υποφέραμε στο ταξίδι, ζάλη και εμετός στην ημερήσια διάταξη, έκλαιγαν τα μικρά, άσε την πείνα και το κρύο, δε μας άφησαν να πάρουμε το παραμικρό σαν τους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, το ίδιο και χειρότερα. Στην Καβάλα μας άδειασαν σε μια μαούνα που μύριζε καπνό, γιατί μετέφερε τα δέματα στα μεγάλα φορτηγά που έδεναν αρόδο - η πόλη δεν είχε ακόμη λιμάνι. Μας μάντρωσαν σε κλούβες και με αραμπάδες μας ανέβασαν στη συνοικία της Παναγίας, όπου μας απελευθέρωσαν.

Δυσκολευτήκαμε να βρούμε κρυψώνες, παντού παστωμένοι, κάτισχνοι και απελπισμένοι πρόσφυγες, που ωστόσο μας καλοδέχτηκαν σαν σωτήρες.
Οι πρόγονοί μου χτύπησαν υπερωρίες για να καθαρίσουν τη συνοικία, θυσιάστηκαν γενιές ολόκληρες, πού να σκεφτούν τη λούφα και το καθισιό. Δούλεψαν με την ψυχή τους, δεν πρόλαβαν να ξεκουραστούν, κάποιοι θυσιάστηκαν στο κυνήγι του εχθρού.
Χάρη σ’ αυτούς μπορώ να τεντώνω σήμερα το λεοπαρδαλί κορμί μου, τα ζεστά απογεύματα του καλοκαιριού, και να μην κυνηγώ πια ποντίκια.

Μ’ αρέσει το χουζούρι, το αραλίκι, αρκούμαι στα ψαροκέφαλα από τις ταβέρνες της συνοικίας, αλλά και σε ό,τι μου τρατάρουν οι γιαγιάδες της Παναγίας, που έμαθαν να μας αγαπούν, γιατί σώσαμε κάποτε την πόλη και τους κατοίκους από τα ποντίκια και τις αρρώστιες τους».

Με μια παλιά φωτογραφία μιας γλυκιάς συμμορίας από γάτες λοιπόν, στο λιθόστρωτο του Ασωμάτου ας πούμε χρόνια πολλά στο γλυκό τετράποδο με το οποίο ο άνθρωπος συγκατοικεί (και ενίοτε και το βασανίζει) χιλιάδες χρόνια τώρα.