× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Η Παναγιά η Γουρνά του Κιόστε

Γράφει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΟΥΠΗΣ

Δημοσίευση 9/5/2021

Η Παναγιά η Γουρνά του Κιόστε

Στην Αγιά-Παρασκευή του Τσεσμέ, το καπετανοχώρι της Δυτικής Ερυθραίας, που είναι επίσης γνωστό και με το όνομα Κιόστε, ένας από τους τρεις ενοριακούς ναούς -και μάλιστα ο καθεδρικός- ήταν της Παναγιάς της Γουρνάς, δηλαδή της Ζωοδόχου Πηγής.
Ο ναός αυτός χτίστηκε μεταξύ 1833-1850 σε θέση, όπου υπήρχε παλιότερα μια μικρή εκκλησιά της Ζωοδόχου Πηγής. Ήταν μεγαλύτερος σε μέγεθος από τους άλλους δύο ναούς του χωριού (της Αγ. Παρασκευής και των Αγ. Σαράντα), καθώς ήταν ο νεότερος και ο πιο κεντρικός, δίπλα στην Απλάτσα (πλατεία) του χωριού. Είχε σπουδαία διακόσμηση, με σκαλιστό τέμπλο και πολλά αφιερώματα των θαλασσινών του χωριού, φερμένα από λιμάνια μακρινά, ως ’ποδοσίδια (δώρα για ανταπόδοση ευεργεσιών) προς την Παναγιά για το «καλμάρισμα τση θάλασσας στσι με’άλες φουρτούνες».

Ασημένιες καντήλες, ορειχάλκινοι πολυέλαιοι και μεγάλες εικόνες κοσμούσαν την όμορφη αυτή εκκλησιά. Είχε ευρύχωρο εξωνάρθηκα, στηριγμένο στις μαρμάρινες κολόνες του δυτικού περιστώου, και σχετικά μεγάλη αυλή, στρωμένη με θαλασσινά λευκά και μαύρα βολάκια (βότσαλα) από την κοντινή παραλία της Αγ. Κυριακής, που είχαν χίλια-δυο γεωμετρικά σχήματα (ρόμβους, κύκλους, ακτίνες, τρίγωνα κλπ.), αλλά και σχηματοποιημένα λουλούδια και πουλιά.
Το καμπαναριό ήταν πολύ ψηλό, σε ξεχωριστό οικοδόμημα από τον κυρίως ναό, που βρισκόταν στα βόρεια της μεγάλης εισόδου της αυλής. Είχε δύο καμπάνες και ρολόι, που χτυπούσε τις ακέραιες ώρες, δωρεά κάποιου σπουδαίου Χωριανού καραβοκύρη.


Στην αυλή, στα βόρεια του ναού, υπήρχε επίσης ένα μικρό πηγαδάκι-αγίασμα, όπου κατέβαινες με 8 σκαλοπάτια. Ασφαλώς, από την ύπαρξη του αγιάσματος αυτού δόθηκε στο ναό το όνομα της Ζωοδόχου Πηγής. Μέσα στον περίβολο, βόρεια και νότια του ναού, υπήρχαν τα δύο σχολεία του Κιόστε, το νηπιαγωγείο και το δημοτικό για αγόρια και κορίτσια.


Ο ναός πανηγύριζε μετά το Πάσχα, την Παρασκευή της Διακαινησίμου, με μεγαλοπρέπεια, καθώς πήγαινε από τον Τσεσμέ και ιερουργούσε ο εκάστοτε μητροπολίτης Κρήνης, «υπέρτιμος και έξαρχος πάσης Ιωνίας». Την παραμονή το βράδυ, μετά τον εσπερινό, πάνω από το καμπαναριό έριχναν πολλά πυροτεχνήματα κι έτσι έδιναν μεγαλύτερο εορταστικό τόνο στο χωριό. Μετά τα βεγγαλικά, γινόταν η αγρυπνία, που διαρκούσε ως τα μεσάνυχτα, όπου έψελναν οι μοναχές από τα γειτονικά μοναστήρια της περιφέρειας του Τσεσμέ.
Πολλές πληροφορίες έχουν αντληθεί από το βιβλίο του Γιάννη Αικατερίνη Χαμένες Πατρίδες - Το χωριό μας, Η Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ (το Κιόστε) 1760-1922, και από προφορικές μαρτυρίες Χωριανών προσφύγων.
Ο ναός της Γουρνάς σώζεται σήμερα ακέραιος, με πολλές όμως τροποποιήσεις, καθώς έχει μετατραπεί σε τζαμί, που είναι και το μοναδικό έως τώρα στην Αγ. Παρασκευή, το τωρινό Νταλιάν των Τούρκων. Το καμπαναριό και τα σχολικά κτίρια δυστυχώς έχουν κατεδαφισθεί και το αγίασμα έχει μπαζωθεί. Στο εσωτερικό, ο ναός δεν διατηρεί πια κανένα στοιχείο από τη διακόσμησή του και τα βολάκια της αυλής έχουν εν μέρει καταστραφεί.
Η δεσποτική εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής σώθηκε από τους κατοίκους του χωριού, καθώς μετέφεραν όλα τα εκκλησιαστικά σκεύη και κειμήλια στη γειτονική Χίο με τα καΐκια τους. Στον προσφυγικό συνοικισμό Καστέλλο της Χίου, όπου εγκαταστάθηκαν κυρίως Αγιαπαρασκευούσοι πρόσφυγες, έχει χτιστεί ένας νέος ναός, τιμώμενος στο όνομα της Αγ. Παρασκευής, με δαπάνες και μέριμνα των Χωριανών προσφύγων.

Εκεί φυλάσσονται πολλά εκκλησιαστικά κειμήλια του Κιόστε με πολλή φροντίδα και μεράκι από τα παιδιά και τα εγγόνια των Αγιοπαρασκευούσηδων.

ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΑΣ
Tο stonisi.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Τέσσερα «κομμάτια» ενός πρόσφυγα Αγιου

Του Αγίου Γεωργίου του Χιοπολίτη, πολιούχου Αγίου του ρημαγμένου Αϊβαλιού
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η «άγνωστη» συνεισφορά της Λέσβου στην Εθνική Αντίσταση

Οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας Δημήτρης Μπουρνούς και Γιώργος Γαλέτσας στο ρ/σ του «Ν» με την ευκαιρία της φετινής 80ης επετείου από την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου στις 25 Νοεμβρίου 1942
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Ο αγωνιστής του Πολυτεχνείου, Μήτσος Μπουρνούς μίλησε στους μαθητές

Δεν μιλά σχεδόν ποτέ για την εξέγερση του 1973 και την αντιδικτατορική του δράση, αλλά τα εξιστόρησε στο σχολείο της Λουτρόπολης Θερμής
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Το ιστορικό της προτομής του Μιχάλη Μυρογιάννη

Από τους Φίλους Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Οι δικοί μας πρωταγωνιστές στην εξέγερση του Πολυτεχνείου

30 μέτρα από την πύλη, φοιτητές τότε, Απόστολος Κομνηνάκας και Γιάννης Παυλής μιλούν στο «Ν» για κείνες τις ημέρες
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Οι ξεχασμένοι νεκροί του Νοέμβρη

Ιάκωβος Κουμής και Σταματίνα Κανελλοπούλου. Θύματα της βίας των ΜΑΤ της Νέας Δημοκρατίας, στις 16 Νοεμβρίου του 1980
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η ΛΕΣΒΙΑΚΗ ΦΑΛΑΓΓΑ από το βιβλίο της Κωνσταντίνας Βάκκα‑Κυριαζή

Οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας, υπενθυμίζουν την Ιστορία της Λεσβιακής Φάλαγγας
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η Μυτιλήνη το Νοέμβριο του 1912 και ο άγνωστος ήρωας της

Τα γεγονότα της απελευθέρωσης μέσα από μια επιστολή του απελευθερωτή, πρώτου πολιτικού και στρατιωτικού Διοικητή Λέσβου Κωνσταντίνου Μελά στην πεθερά του
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η περιπέτεια του πορτόφυλλου του Γενί τζαμιού της Μυτιλήνης

Από το Γενί τζαμί με τα σκουπίδια στο εργαστήριο συντήρησης της αρχαιολογικής υπηρεσίας, μισός αιώνας δρόμος
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Νο 26570. Ο εφιάλτης του κρατουμένου στα τούρκικα τάγματα εργασίας

Ο Σμυρνιός κρατούμενος «26570», η προσφύγισσα στη Σκαλα Συκαμνιάς δασκάλα σύζυγος του, και η μυθιστορηματική τους συνάντηση με την παρέμβαση του Μυτιληνιού φαρμακοποιού Φ. Κουτζουκίδη
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Τι κάνατε στον πόλεμο «μουρέλια μ’;»

Το 22ο Σύνταγμα των Μυτιληνιών το 1940, στα βουνά της Αλβανίας
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Πολεμικές ανταποκρίσεις 1940‑1941

Σατυρικές επιστολές Αγιασωτών από το μέτωπο του πολέμου στην Ήπειρο, που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Τρίβολος»