53 χρόνια μετά τον ξεσηκωμό του Πολυτεχνείου, η ιστορική έρευνα εξακολουθεί να φωτίζει σκοτεινές σελίδες της δικτατορίας. Για τη Λέσβο, οι σελίδες αυτές έχουν και μια ιδιαίτερη, τοπική διάσταση. Δέκα περιπτώσεις δολοφονιών και ύποπτων θανάτων συντοπιτών μας, τις οποίες αναδεικνύουν οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης & Πολιτιστικής Δημιουργίας, με αφορμή την επέτειο.

Στο επίκεντρο του αφιερώματος βρίσκεται η νέα, εμπλουτισμένη έκδοση του βιβλίου «Θάνατοι στη Χούντα» του Δημήτρη Βεριώνη, από τις εκδόσεις «Τόπος». Σύμφωνα με όσα επισημαίνουν οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης & Πολιτιστικής Δημιουργίας, το βιβλίο συγκεντρώνει στοιχεία για 262 δολοφονίες και ύποπτους θανάτους κατά την επταετία, περιλαμβάνοντας νεότερες μαρτυρίες για δέκα ανθρώπους του τόπου μας.

Πίσω από τους αριθμούς, άνθρωποι και διώξεις

Η επέτειος του Πολυτεχνείου δίνει την αφορμή να αναδειχθούν ιστορίες που συνδέουν τη Λέσβο με την καταστολή και τον αντιδικτατορικό αγώνα. Με αναρτήσεις και μαρτυρίες συντοπιτών μας, οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης & Πολιτιστικής Δημιουργίας έχουν καταγράψει πτυχές της δράσης του καθεστώτος στο νησί, αλλά και τις δοκιμασίες όσων βρέθηκαν στο στόχαστρό του.

Όπως υπογραμμίζουν, πολλοί Λέσβιοι πολιτικοί κρατούμενοι, που συνελήφθησαν από τις πρώτες ημέρες του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967, υπέστησαν κακουχίες στις φυλακές και στους τόπους εξορίας. Η υγεία τους κλονίστηκε ανεπανόρθωτα, με συνέπειες που, σύμφωνα με το αφιέρωμα, οδήγησαν αρκετούς σε πρόωρο θάνατο.

Τη δίωξη και τη βία γνώρισαν και νεότεροι άνθρωποι που συμμετείχαν στον αντιδικτατορικό αγώνα, αρνούμενοι να υποταχθούν στα «αποφασίζομεν και διατάσσομεν» του καθεστώτος.

Η έρευνα συνεχίζεται, η μνήμη μένει ανοιχτή

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο γεγονός ότι, περισσότερο από μισό αιώνα μετά, συνεχίζουν να δημοσιεύονται έρευνες που προσθέτουν στοιχεία για τις εγκληματικές ενέργειες της δικτατορίας. Επίσημα αρχεία και τεκμηριωμένες μαρτυρίες φωτίζουν τόσο την καταστολή στο κέντρο και στις συνοικίες της Αθήνας τις ημέρες του Πολυτεχνείου όσο και περιστατικά σε όλη τη διάρκεια της επταετίας.

Σε αυτή την προσπάθεια εντάσσεται, όπως τονίζουν οι συντάκτες του αφιερώματος, η εμπλουτισμένη έκδοση του έργου του Δημήτρη Βεριώνη. Οι αναφορές στους δέκα συντοπίτες μας φέρνουν την ιστορία της δικτατορίας πιο κοντά στην τοπική κοινωνία, αναδεικνύοντας ανθρώπινες διαδρομές που αξίζει να γίνουν ευρύτερα γνωστές.

Για τη Λέσβο, η μνήμη του Πολυτεχνείου συναντά έτσι τη μνήμη των δικών της ανθρώπων: εκείνων που διώχθηκαν, φυλακίστηκαν και εξορίστηκαν, αλλά και εκείνων των οποίων οι συνθήκες θανάτου εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο ιστορικής έρευνας.

1) Μυρογιάννης Μιχάλης (1954-1973) του Δημητρίου και της Ανθίππης (Ανθής), που δολοφονήθηκε εν ψυχρώ από τον συνταγματάρχη Νικόλαο Ντερτιλή στις 12 το μεσημέρι της Κυριακής 18 Νοέμβρη 1973, στη γωνία των οδών Πατησίων και Στουρνάρη, κοντά στην πύλη του Πολυτεχνείου. Σε ηλικία 9 χρονών το 1963, είχε μετακομίσει από τη Μυτιλήνη στην Αθήνα με την οικογένειά του.                                                                             

2) Καραγεώργης Στυλιανός (1954-1973) του Αγαμέμνονα και της Μαρίκας, τραυματίστηκε από ριπή πολυβόλου, που έριξε περίπολος πεζοναυτών εναντίον διαδηλωτών, στις 10 το πρωί του Σαββάτου 17 Νοέμβρη 1973 στην οδό Πατησίων. Πέθανε στο ΚΑΤ δεκατρείς μέρες μετά, από τα βαριά του τραύματα. Η μικρασιατική οικογένεια του Στέλιου, είχε μετακομίσει μετά τον πόλεμο από τη Λέσβο στο Νέο Ηράκλειο Αττικής.

3) Γιουντέρης Οδυσσέας (1948-1977) του Δημητρίου και της Πηνελόπης, χτυπήθηκε από αστυνομικούς βάναυσα στο κεφάλι, στη πλάτη και στα χέρια με ρόπαλο, στις 11 το βράδυ της 16^ης Νοεμβρίου 1973, στη διασταύρωση των οδών Μάρνη και Φαβιέρου κοντά στο Πολυτεχνείο, όπου βρισκόταν με άλλους διαδηλωτές. Νοσηλεύτηκε στον Ευαγγελισμό όπου διαγνώστηκε αιμάτωμα στο κεφάλι, με αποτέλεσμα να υποστεί τους επόμενους μήνες εγκεφαλικό, κρίσεις μετατραυματικής επιληψίας και παράλυση του χεριού από τραυματισμό κατά την διάρκεια μιας κρίσης. Πέθανε τον Ιανουάριο του 1977, συνεπεία των τραυμάτων του, σύμφωνα με τις ιατρικές βεβαιώσεις, όπως ανέφεραν και εφημερίδες της εποχής.  Η οικογένειά του καταγόταν από την Πλαγιά Λέσβου και ο Οδυσσέας πήγε στο Δημοτικό Σχολείο του Πλωμαριού. Το 1957 μετακόμισε με τη μητέρα και την αδελφή του Μυρσίνη, στα Νέα Λιόσια Αττικής.

4) Γεωργούλας Ευστράτιος (1913-1968) του Μιχαήλ και της Αγλαΐας, παλιός κομμουνιστής με κλονισμένη υγεία από εξορίες, φυλακές και βασανιστήρια. Μετά τα μεσάνυχτα της 17^ης Ιανουαρίου 1968 ο διοικητής της ασφάλειας Χαϊδαρίου με άλλους τέσσερεις οπλισμένους ασφαλίτες, εισέβαλαν στο σπίτι του και τον χτύπησαν βάναυσα στο κεφάλι, αδιαφορώντας για τις φωνές της συζύγου του ότι είναι καρδιοπαθής. Μετά από λίγες ώρες πέθανε χωρίς να συνέλθει από τα εγκληματικά χτυπήματα. Γεννήθηκε στον Μανταμάδο Λέσβου σε οικογένεια με οκτώ παιδιά.

****Οι επόμενες τέσσερεις περιπτώσεις, ανήκουν στις δεκάδες περιπτώσεις «αυτοκτονιών» φαντάρων, που συμπεριέλαβε η δικηγόρος Φιλάνθη Ψυρρή, στις μηνύσεις που κατέθεσε τον Ιανουάριο του 1975 για σκηνοθετημένους θανάτους, σε συνεργασία με την  Προοδευτική Ένωση Μητέρων Ελλάδας. Οι τρεις  «αυτοκτονίες» έγιναν σε απόμακρες σκοπιές στρατοπέδων μετά τα μεσάνυχτα(!) και μία σε στρατιωτικό εργοτάξιο.

5) Σταυρέλλης Ιωάννης (1949-1973) του Χρήστου και της Ελένης. Σκοτώθηκε μετά τα μεσάνυχτα της 11^ηςΔεκεμβρίου 1973 στη σκοπιά στρατοπέδου της Αλεξανδρούπολης όπου υπηρετούσε τη θητεία του, ύστερα από σκηνοθετημένη δήθεν «αυτοκτονία» όπως δείχνουν όλα τα  στοιχεία, που περιγράφονται αναλυτικά στο βιβλίο. Ο Γιάννης μεγάλωσε στη Μυτιλήνη και σπούδασε φιλολογία στα Γιάννενα.                                      

6) Αμπελικιώτης Κωνσταντίνος (1953-1973) του Παναγιώτη και της Βασιλικής. Όλα τα αποδεικτικά στοιχεία δείχνουν ότι 22 Οκτώβρη 1973, σκηνοθέτησαν την «αυτοκτονία» του στη σκοπιά μονάδας του Λιτόχωρου. Δεχόταν ψυχολογικό πόλεμο και συνεχείς προσβολές από αξιωματικούς, για την αριστερή ιδεολογία του πατέρα του. Μεγάλωσε στον Άνω Χάλικα Μυτιλήνης.

7) Σίμος Γεώργιος (1954-1974) του Πρόδρομου και της Δέσποινας. Η σκηνοθετημένη «αυτοκτονία» σε σκοπιά μονάδας του Χαϊδαριού στις 9 Ιανουαρίου 1974, ήταν η εγκληματική τιμωρία οργάνων της χούντας, γιατί αρνήθηκε να ακολουθήσει τη μονάδα του στην καταστολή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, όπως κατήγγειλε η μητέρα του. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Αμπελικό Πλωμαρίου.                                                 

8) Καμπάνης Κωνσταντίνος (1950-1972) του Γεωργίου και της Μυρσίνης. Η εκδοχή του Στρατού ήταν ότι πέθανε στις 12-2-1972 από τραυματισμό κατά τη διάρκεια εργασιών σε στρατόπεδο του Στρυμονικού Σερρών. Αντιμετώπιζε προβλήματα λόγω των αριστερών του πεποιθήσεων. Στην κηδεία του στο Μεγαλοχώρι Λέσβου, δεν επέτρεψαν στην οικογένειά του να ανοίξει το φέρετρό του. Η οικογένειά του θεώρησε ότι τον δολοφόνησαν.

9) Πεσλής Βασίλειος (1952-1967) του Σεραφείμ και της Ανδρονίκης. Το πρώτο θύμα της εγκληματικής χούντας! Τον δεκατετράχρονο Βασιλάκη εκτέλεσε εν ψυχρώ  με ευθεία βολή στο κεφάλι, έφεδρος λοχίας στην πλατεία Αττικής στην Αθήνα, στις 7.10 το πρωί της 21^ης Απριλίου 1967, δηλαδή τις πρώτες ώρες του ξενοκίνητου πραξικοπήματος. Η μητέρα του Ανδρονίκη (Νίκη) Κεραμιδιάρη ήταν από τον Σταυρό Λέσβου. Μετά την πτώση της χούντας ο δολοφόνος του, καταδικάστηκε σε επτά χρόνια φυλακή, για ανθρωποκτονία εκ προθέσεως !

10)  Χατζηδήμος Αθανάσιος (1910-1967) του Δημοσθένη και της Δέσποινας. Ο γνωστός νευρολόγος-ψυχίατρος, πέθανε την 1^η Μάη του 1967 στα χέρια του καρδιολόγου του, δέκα μέρες μετά την επιβολή της χούντας, δεχόμενος σύμφωνα με μαρτυρίες, απειλές για τη ζωή τη δική του και της οικογένειάς του. Σύμφωνα με μαρτυρίες, έμπιστοι του  Παπαδόπουλου τον επισκέφθηκαν τις πρώτες μέρες του πραξικοπήματος, για να τους  παραδώσει τον ιατρικό του φάκελο, αφού ο διχτάτορας ήταν ασθενής του. Στον θάνατο του Αθανάσιου (Νάσου) Χατζηδήμου, αναφέρθηκε ο Γιάννης Κάτρης στο βιβλίο του «Ο Νεοφασισμός στην Ελλάδα», στο βιβλίο δε του Δημήτρη Βεριώνη αναφέρονται και άλλες μαρτυρίες. Ο Αθανάσιος Χατζηδήμος γεννήθηκε στο Αϊδίνι το 1910 και μεγάλωσε στη Μυτιλήνη.      Σπούδασε Νευρολογία και Ψυχιατρική στο Παρίσι και αναδείχθηκε σε έναν από τους καλύτερους ψυχιάτρους των Αθηνών. Σημαντικότατο το βιβλίο του, «Από το Ιατρικό Χρονικό της Κατοχής, η Ψυχοπαθολογία της Πείνας, του Φόβου και του Άγχους».

Στο βιβλίο του Δημήτρη Βεριώνη υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία και μαρτυρίες για όλους  τους Συντοπίτες μας, αλλά  και  για όλα τα θύματα της Χούντας. Ως Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας, συνιστούμε να το διαβάσουν όσο το δυνατόν περισσότεροι συντοπίτες μας, ιδιαίτερα σημαντικό στην εποχή μας που θιασώτες του νεοφασισμού και του νεοναζισμού παρουσιάζονται με «πατριωτικό» και «φιλολαϊκό» προσωπείο, προσπαθώντας να κρύψουν τα εγκλήματα της φασιστικής διχτατορίας.