× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Η 28η Οκτώβρη 1945, στις πολιτικές φυλακές Μυτιλήνης

Γράφει ο ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΚΑΛΑΡΓΑΛΗΣ

Δημοσίευση 28/10/2023

Η 28η Οκτώβρη 1945, στις πολιτικές φυλακές Μυτιλήνης

Σε κάθε ιστορική επέτειο γίνονται διάφορες εκδηλώσεις για να τιμηθεί αυτή και κυρίως οι συντελεστές της. Παρελάσεις, ομιλίες, διάφορα δρώμενα, παρουσίαση άγνωστων στοιχείων και ντοκουμέντων είναι τα γνωστότερα. Συχνά έχουμε επανάληψη, αλλά και μονόπλευρη αναφορά στα γεγονότα, ειδικά σε αυτά της νεότερης ιστορίας. Να θυμηθούμε ότι μέχρι το 1981 απαγορευόταν να συμμετέχουν στο γιορτασμό της 28ης Οκτωβρίου οι βασικοί συντελεστές του απελευθερωτικού αγώνα, οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης,!

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Τίθεται το ερώτημα πώς τιμάμε καλύτερα τις ιστορικές επετείους; Όποια και να είναι η απάντηση κάποιοι θα διαφωνήσουν, θα εμμείνουν στη δική τους οπτική, πολιτική ματιά. Όμως, ίσως, πρέπει να συμφωνήσουμε ότι δεν πρέπει να ξεχάσουμε όσους πολέμησαν, σκοτώθηκαν, εκτελέστηκαν, μαρτύρησαν. Οφείλουμε να θυμόμαστε, ονόματα, γεγονότα, πράξεις πατριωτικές και πάνω απ’ όλα να τους μνημονεύουμε στο διηνεκές.

Μερικές φορές η εκδήλωση μνήμης και τιμής έχει μεγάλη αξία, λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών που ισχύουν. Μια τέτοια περίπτωση είναι η εκδήλωση για της 28η Οκτωβρίου που έγινε στις πολιτικές φυλακές Μυτιλήνης το 1945, ένα χρόνο μετά την απελευθέρωση από τη Γερμανική Κατοχή. Με την αποχώρηση των Γερμανών από το νησί και την έλευση χωροφυλακής και στρατού από τη στεριανή Ελλάδα άρχισαν οι διώξεις των Εαμογενών αντιστασιακών. Οι ποινικές φυλακές της Λαγκάδας, στην άκρη της πόλης, γέμισαν. Σχεδόν όλα τα στελέχη της αντίστασης της Λέσβου συνελήφθησαν. Ανάμεσά τους κι οι πνευματικοί άνθρωποι του νησιού, τους οποίους φυλάκισαν στον θάλαμο 10, τον αποκληθέντα «θάλαμο των διανοουμένων». 

Μεταξύ άλλων ήταν ο γεωλόγος και λόγιος Ηλίας Παρασκευαΐδης, ο ζωγράφος Φοίβος Ανατολέας, ο ποιητής Νίκος Σαραντάκος, ο φαρμακοποιός και λόγιος Πάνος Ευαγγελινός, οι δικηγόροι Τάκης Αμπατζής και Λεφτέρης Κιοσκλής, ο μαθηματικός Νίκος Σωτηράκης, ο γυμναστής Νίκος Κουφέλης, ο καθηγητής, γραμματέας του ΕΑΜ Λέσβου και κατοπινός Δήμαρχος Μυτιλήνης, Απόστολος Αποστόλου, ο φυσικός Μανώλης Δεμερτζής, οι δημοσιογράφοι Θείελπις Λευκίας και Στρατής Παπανικόλας, ο παπάς και συγγραφέας  Κανιμάς και άλλοι.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Σύντομα οργάνωσαν τη διαβίωσή τους, με τμήματα και ομάδες συμβίωσης και γενικές συνελεύσεις. Οι καθηγητές έκαναν μαθήματα στους αναλφάβητους, ο Κουφέλης έκανε κάθε πρωί γυμναστική, δημιουργήθηκε ομάδα βόλεϊ. Έπαιξαν σκετς και θεατρικά έργα για τη ψυχαγωγία τους και διοργάνωσαν πολιτιστικές εκδηλώσεις. Τέλος εξέδωσαν τη χειρόγραφη εφημερίδα Αλύγιστος. Την ευθύνη στα πολιτιστικά και της εφημερίδα είχε ο Σαραντάκος.

Η εφημερίδα ήταν τετρασέλιδη, κυκλοφορούσε σε τρία αντίτυπα, συνολικά εκδόθηκαν εφτά φύλλα και το πρώτο φύλλο εκδόθηκε στις 26 Οκτώβρη 1945. Στο πρώτο φύλλο οι τρεις σελίδες ήταν αφιερωμένες στην επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, με ιδιαίτερους επίτιτλους, σχετικούς με την επέτειο: «Το ΌΧΙ το είπε ο λαός», «Η Μεγάλη Επέτειος 28 – 10 – 40 – 1945» και «Η εθνική αντίσταση συνέχεια του αλβανικού έπους». Στην 4η σελίδα υπάρχει το πολιτικό άρθρο «Η 28 του Οχτώβρη του 1940» και δύο «Σκηνές από το αλβανικό».

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Οι άλλες δύο σελίδες έχουν σατιρικό περιεχόμενο. Σατιρίζονται η αμνηστία, ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, οι χίτες, ο τότε Μητροπολίτης Μυτιλήνης Ιάκωβος, οι συνθήκες της φυλακής. Δημοσιεύονται περιπαιχτικά δίστιχα, ανάλογος ονειροκρίτης και εγκυκλοπαιδικές γνώσεις με χιούμορ, ακόμα αυτοσαρκάζονται ως στασιαστές.

Αναδημοσιεύουμε το πολιτικό άρθρο «Η Μεγάλη Επέτειος 28 – 10 – 40 – 1945»  

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

«Την 28 του Οχτώβρη με την πισώπλατη επίθεση του ιταλικού φασισμού ξέσπασε γιγάντια κι επιβλητικά η πιεσμένη και σωρευμένη στα 4 χρόνια της μοναρχοφασιστικής Δικτατορίας αντιφασιστική ορμή του λαού.

Ο Ελληνικός Λαός ένιωθε και έκανε πόλεμο Εθνικοαπελευθερωτικό – αντιφασιστικό. Ο Μεταξάς κι ο Βασιλιάς έκαναν κατ’ ανάγκην πόλεμο για το γόητρο της Δικτατορίας και της Βασιλείας. Δεν τον ήθελαν αυτόν τον πόλεμο.

Δεν πίστευαν στη νίκη. Αν πραγματικά θέλανε να υπερασπίσουν την ανεξαρτησίαν της χώρας θα πραγματοποιούσαν παλλαϊκή πανεθνική ενότητα, θα έβγαζαν τους αντιφασίστες, που κατοπινά παρέδωσαν στους Γερμανοιταλούς, απ’ τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και της εξορίας.

Θα προετοίμαζαν στρατιωτικά τη χώρα. Θα τσάκωναν τους πεμπτοφαλαγγίτες. Βρέθηκαν στην ανάγκη να ρίξουν μερικές τουφεκιές περιμένοντας την ώρα να προδώσουν όπως και πρόδωσαν. Έφυγαν ντροπιασμένοι φυγάδες στο εξωτερικό εγκαταλείποντας το λαό στη μανία των Γερμανοϊταλών και Βουλγάρων φασιστών. Άφησαν όμως στη δύσμοιρη Ελλάδα τους  Κουίσλιγκς Τσολάκογλου, Λογοθετόπουλο, Ράλλη πιστούς υπηρέτες των Γερμανών. 

Οι μοναρχοφασίστες τεταρτοαυγουστιανοί φυγάδες του Καΐρου σε στενή συνεργασία με τους Κουίσλιγκς που έμειναν στο εσωτερικό και με όπλα των Γερμανών, Ιταλών και Βουλγάρων χτύπησαν το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα και ματοκύλισαν το λαό. Οι ίδιοι οι τεταρτοαυγουστιανοί και δωσίλογοι ύστερα από την απελευθέρωση με την βοήθεια της αντιδραστικής Αγγλίας ετοίμασαν το ματοκύλισμα του Δεκέμβρη και σταμάτησαν την δημοκρατική πορεία στην εσωτερική πολιτική ζωή της χώρας.

Ύστερα άρχισε το μεταδεκεμβριανό όργιο.

Τρομοκρατούν και σκοτώνουν. Προστατεύουν και ενισχύουν το ξεζούμισμα του λαού απ’ την πλουτοκρατική ολιγαρχία. Οδήγησαν τη χώρα στην αναρχία και στην οικονομική καταβαράθρωση και το λαό στην πείνα και στην ανεργία.

Αντί για ανασυγκρότηση και αναδημιουργία συνεχίζεται το ρήμαγμα της χώρας. Ο λαός γρήγορα θα βάλλει τέρμα στο αντεθνικό και αντιλαϊκό όργιο των μαυραγοριτών.

Ο δρόμος για τη Δημοκρατία θ’ ανοίξει διάπλατα θα φυσήξει και στη χώρα μας η ζωογόνα Δημοκρατική πνοή»

Από το κύριο άρθρο τού φύλλου, «Για να βελτιωθή η κατάστασίς μας» μαθαίνουμε ότι γιόρτασαν ομαδικά την απελευθέρωση της Λέσβου, στις 10 Σεπτέμβρη, και τα τετράχρονα του ΕΑΜ στις 27 του ίδιου μήνα. Αυτά κι άλλα που καλυτέρεψαν τη ζωή των κρατουμένων οφείλονται, γράφουν, «στον αγώνα μας, και στη σωστή πολιτική που ακολούθησε η Ομάδα μας. Μα κυρίως οφείλεται στην ενότητά μας, στην πειθαρχία μας, στο υψηλό μας ηθικό».    

ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΑΣ
Tο stonisi.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΜΕΤΑΞΥ ΜΑΣ

«Ανοιξε την πύλη να τους δείρουμε»

4 χρόνια από την «Καράβα», μια αδημοσίευτη μαρτυρία του τότε διοικητή του Στρατοπέδου της Παγανής όπου βρίσκονταν τα ΜΑΤ, Δ. Χατζηχαραλάμπους, Ταξίαρχο ε.α.- Τι έγινε με τον Μουτζούρη και τον πρωθυπουργό;
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Μια εκδήλωση με πολλά σύγχρονα διδάγματα

Η ζωή και η δράση του Μητροπολίτη Μηθύμνης Διονύσιου την περίοδο του Μεσοπολέμου και της Κατοχής παρουσιάστηκε στο Δημοτικό Θέατρο Καλλονής
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Φωτογραφίες ντοκουμέντα της παρουσίας του αγγλογαλλικού στόλου και στρατού στη Λέσβο

Στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕΤΑΞΥ ΜΑΣ

Ο Κωστής Καρπόζηλος λέει «Ιστορίες στο Νησί»

Οι πληθυσμιακές μετακινήσεις του 20ου αιώνα και οι διαδρομές του ελληνικού κομμουνισμού μέσα σ’ αυτές
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η περιπέτεια του Αγίου Βαλεντίνου στη Λέσβο

Το άρθρο στην «Ελευθεροτυπία» της 14ης Ιανουαρίου 2009 που αποκάλυψε τη ύπαρξη των λειψάνων του Αγίου Βαλεντίνου και οδήγησε στην επιστροφή τους
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Φεβρουάριος 1936: Η ξεχασμένη εξέγερση των πεινασμένων της Μυτιλήνης

88 χρόνια συμπληρώνονται φέτος από μια όχι και τόσο ιδιαίτερα γνωστή εξέγερση που έγινε τον Φλεβάρη του 1936 από τον λαό της Μυτιλήνης
ΘΡΑΣΟΣ ΑΒΡΑΑΜ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Το φαινόμενο της Λεσβιακής Ανοιξης

Ο Δημήτρης Μάντζαρης, στην εκπομπή του «Ιστορίες στο Νησί» συζητά με τον Αριστείδη Καλάργαλη
ΜΕΤΑΞΥ ΜΑΣ

Ιστορίες «στο Ν» για την οικιστική εξέλιξη της Λέσβου

Ο Δημήτρης Μάντζαρης συζητά με τον ιστορικό Στρατή Αναγνώστου την μετάβαση της κοινωνίας του νησιού στον αστικό εκσυγχρονισμό του 18ου και του 19ου αιώνα
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Ιστορίες Στο Νησί: Συζητώντας με τον Χρήστο Χατζηλία

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Οι πετράδες της Λέσβου. Κοινωνικά Δίκτυα, τεχνικές και τοπική ιστορία»
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Μικρασιάτες πρόσφυγες στο Σκαλοχώρι, Σκαλοχωρίτες μουσουλμάνοι στο Αϊβαλί

Ομιλία διοργανώνει η Συνύπαρξη και Επικοινωνία στο Αιγαίο την Παρασκευή 12 Ιανουαρίου
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Ένας χρόνος χωρίς τον Γιάννη Καραγεωργίου

Οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας παρουσιάζουν ένα μικρό απόσπασμα από τις διηγήσεις του που αφορούν την επιστροφή του στη Λέσβο και το χωριό του το Σκαλοχώρι