Ενδιαφέροντα στοιχεία για την επαγγελματική κατάρτιση στο Βόρειο Αιγαίο προκύπτουν από την καταγραφή των ειδικοτήτων που προσφέρονται στις Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης. Η εικόνα που σχηματίζεται αφορά τον αριθμό των τμημάτων, αλλά και τις αλλαγές στις εκπαιδευτικές επιλογές των νέων. Δηλαδή   ποιες ειδικότητες εξακολουθούν να έχουν απήχηση, ποιες συνδέονται περισσότερο με την τοπική αγορά εργασίας και ποιες, παρά την παλαιότερη δημοφιλία τους, φαίνεται να χάνουν έδαφος.

Η καταγραφή περιλαμβάνει οκτώ δομές κατάρτισης στο Βόρειο Αιγαίο, πέντε υπαγόμενες στο υπουργείο Παιδείας και τρεις σε άλλους φορείς, μεταξύ των οποίων δομές στον τομέα της υγείας. Συνολικά αποτυπώνονται 34 προσφερόμενα προγράμματα, τα οποία αντιστοιχούν σε 23 διαφορετικούς τίτλους ειδικοτήτων. 

Υγεία, εστίαση και φιλοξενία στο επίκεντρο

Στο Βόρειο Αιγαίο, οι ειδικότητες που εμφανίζονται συχνότερα σχετίζονται με την υγεία. Από τους 23 διαφορετικούς τίτλους που καταγράφονται, οι εννέα αφορούν τον συγκεκριμένο τομέα. Ισχυρή παρουσία έχουν επίσης η μαγειρική, η αισθητική και οι υπηρεσίες φιλοξενίας. Η ειδικότητα του τεχνικού μαγειρικής τέχνης προσφέρεται σε τρεις ΣΑΕΚ, ενώ σε περισσότερες από μία δομές συναντώνται επιλογές που συνδέονται με την περιποίηση, την ομορφιά και τον τουρισμό.

Η εικόνα αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μια περιφέρεια όπως το Βόρειο Αιγαίο, όπου ο τουρισμός, η εστίαση και οι υπηρεσίες αποτελούν αναπτυσόμενο τομέα της οικονομικής δραστηριότητας. Η παρουσία των αντίστοιχων ειδικοτήτων στα προγράμματα κατάρτισης μπορεί να δείχνει ότι οι νέοι αναζητούν σπουδές που ενδέχεται να προσφέρουν επαγγελματικές διεξόδους στον τόπο τους. 

Από τη μεγάλη ζήτηση των ΙΕΚ στη σημερινή εικόνα

Η σύγκριση με παλαιότερες περιόδους αναδεικνύει μια σημαντική αλλαγή. Τα ΙΕΚ, όπως ονομάζονταν τότε οι σημερινές ΣΑΕΚ, άρχισαν να λειτουργούν τη δεκαετία του 1990. Τα χρόνια που ακολούθησαν, ειδικότητες όπως η πληροφορική, η λογιστική και η διοίκηση επιχειρήσεων προσέλκυαν έντονο ενδιαφέρον. Σε αρκετές περιπτώσεις δημιουργούνταν νέα τμήματα, καθώς υπήρχαν πολλοί υποψήφιοι που επέλεγαν αυτούς τους κλάδους.

Σήμερα, η εικόνα φαίνεται να έχει μεταβληθεί. Οι συγκεκριμένες ειδικότητες καταγράφουν περιορισμένη ζήτηση και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου τμήματα που ανακοινώνονται δεν συγκεντρώνουν τελικά αρκετούς καταρτιζόμενους για να λειτουργήσουν. Η αλλαγή αυτή δεν σημαίνει ότι οι αντίστοιχοι επαγγελματικοί κλάδοι έχουν πάψει να έχουν σημασία. Δείχνει, όμως, ότι οι επιλογές των υποψηφίων στις ΣΑΕΚ δεν ακολουθούν απαραίτητα την ίδια πορεία με εκείνες που κυριαρχούσαν τις προηγούμενες δεκαετίες.

Χωρίς νέο τμήμα πληροφορικής φέτος

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πληροφορική. Παρά τη γενικότερη ζήτηση για ψηφιακές δεξιότητες και επαγγέλματα που σχετίζονται με την τεχνολογία, φέτος δεν δημιουργήθηκε νέο τμήμα πληροφορικής στις ΣΑΕΚ του Βορείου Αιγαίου. Η σχετική ειδικότητα που εμφανίζεται στην καταγραφή είναι ο «Τεχνικός Η/Υ» στη Χίο και αφορά τμήμα τρίτου εξαμήνου. Η παρουσία της, επομένως, είναι περιορισμένη και δεν καταγράφεται αντίστοιχη έναρξη νέου τμήματος για πρωτοετείς καταρτιζόμενους.

Η διαφορά ανάμεσα στη σημερινή εικόνα και στην παλαιότερη ζήτηση για την πληροφορική, τη λογιστική και τη διοίκηση επιχειρήσεων είναι αξιοσημείωτη. Η καταγραφή των διαθέσιμων ειδικοτήτων αποτυπώνει ποιες επιλογές προσφέρονται κάθε χρονιά, αλλά και ποιες κατευθύνσεις φαίνεται να υποχωρούν ή να περιορίζονται σε συγκεκριμένες δομές και εξάμηνα.

257 καταρτιζόμενοι στη Μυτιλήνη, μόλις τέσσερις στην Καλλονή

Στη Λέσβο, τα διαθέσιμα στοιχεία καταγράφουν 257 καταρτιζόμενους στη ΣΑΕΚ Μυτιλήνης. Η εικόνα στην Καλλονή είναι σαφώς πιο δύσκολη: σύμφωνα με τις πληροφορίες που υπάρχουν, στο τμήμα φοιτούν μόλις τέσσερα άτομα. Φέτος δεν δημιουργήθηκε νέο τμήμα στην Καλλονή, ενώ το πρόγραμμα που βρίσκεται ήδη στο τρίτο εξάμηνο λειτουργεί με δυσκολία.

Τα στοιχεία υπογραμμίζουν ότι η ύπαρξη μιας δομής κατάρτισης δεν εγγυάται από μόνη της τη σταθερή λειτουργία τμημάτων κάθε χρόνο. Καθοριστικό ρόλο παίζει το ενδιαφέρον των υποψηφίων για τις διαθέσιμες ειδικότητες, αλλά και το κατά πόσο αυτές ανταποκρίνονται στις ανάγκες και στις προοπτικές που βλέπουν οι νέοι στην περιοχή τους.

Δεύτερη από το τέλος η Περιφέρεια στις ειδικότητες

Σε επίπεδο περιφέρειας, οι ΣΑΕΚ του υπουργείου Παιδείας στο Βόρειο Αιγαίο προσφέρουν 30 ειδικότητες. Με βάση τη συγκεκριμένη καταγραφή, η Περιφέρεια βρίσκεται στη δεύτερη θέση από το τέλος μεταξύ των 13 περιφερειών της χώρας, μπροστά μόνο από τα Ιόνια Νησιά, όπου καταγράφονται 25 ειδικότητες.

Ο αριθμός αυτός χρειάζεται να διαβαστεί λαμβάνοντας υπόψη τη νησιωτικότητα, τον πληθυσμό, τις αποστάσεις και τις ανάγκες κάθε περιοχής. Δεν αποτυπώνει από μόνος του την ποιότητα της κατάρτισης ή την επάρκεια των δομών. Αποτελεί, όμως, ένα χρήσιμο σημείο σύγκρισης για το εύρος των επιλογών που έχουν στη διάθεσή τους οι υποψήφιοι.

Απουσιάζει ο πρωτογενής τομέας και η μεταποίηση 

Ένα ακόμη στοιχείο που ξεχωρίζει είναι η απουσία ειδικοτήτων άμεσα συνδεδεμένων με τον πρωτογενή τομέα. Στην καταγραφή δεν εμφανίζονται προγράμματα για την ελαιοκομία, τη γαλακτοκομία, την οινοποιία, την ποτοποιία ή την τυποποίηση τοπικών προϊόντων, παρότι πρόκειται για δραστηριότητες με ισχυρή παρουσία στα νησιά του Βορείου Αιγαίου. Θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να υπάρχουν ειδικότητες σχετικές με την ελαιοπαραγωγή στη Λέσβο, την παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων, αλλά και την οινοποιία στη Σάμο και τη Λήμνο. Η κατεύθυνση αυτή θα ανταποκρινόταν περισσότερο σε παραγωγικούς κλάδους που έχουν σταθερή σημασία για τις τοπικές οικονομίες. Η επαγγελματική κατάρτιση δεν μπορεί να συνδέεται σχεδόν αποκλειστικά με τον τουρισμό, την ιατρική φροντίδα και την αισθητική ιδίως σε μια περιφέρεια όπου ο πρωτογενής τομέας εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πυλώνα δραστηριότητας.