Η Μυτιλήνη, ένας από τους τόπους που βρέθηκαν όσο λίγοι στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής προσφυγικής πολιτικής την τελευταία δεκαετία, φιλοξενεί την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου μια συζήτηση που επιχειρεί να συνδέσει το παρελθόν με τη σημερινή πραγματικότητα του ασύλου και της μετανάστευσης.

Η Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) και η γερμανική PRO ASYL διοργανώνουν εκδήλωση με τη συμμετοχή σημαντικών προσωπικοτήτων από την Ελλάδα, την Τουρκία και τη Γερμανία, ανθρώπων που έχουν βρεθεί για χρόνια στην πρώτη γραμμή της υπεράσπισης προσφύγων και μεταναστών.

Η επιλογή της Μυτιλήνης μόνο τυχαία δεν είναι. Η Λέσβος αποτέλεσε από το 2015 και μετά ένα από τα βασικά σημεία εισόδου προσφύγων και μεταναστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και έναν τόπο όπου εφαρμόστηκαν στην πράξη πολλές από τις σημαντικότερες αλλαγές της ευρωπαϊκής πολιτικής για το άσυλο.

Από τις μαζικές αφίξεις του 2015 και τη λειτουργία της Μόριας έως την Κοινή Δήλωση Ευρωπαϊκής Ένωσης – Τουρκίας του 2016, τις πολιτικές περιορισμού στα νησιά και τις σημερινές αλλαγές του ευρωπαϊκού πλαισίου, η Λέσβος βρέθηκε πολλές φορές στο κέντρο μιας συζήτησης που ξεπερνά κατά πολύ τα ελληνικά σύνορα.

Από το 2015 στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο

Η εκδήλωση επιχειρεί να χαρτογραφήσει αυτήν ακριβώς τη διαδρομή.

Οι ομιλητές θα ανατρέξουν στις πρώτες προσπάθειες συγκρότησης συστημάτων ασύλου, στις μεγάλες αφίξεις του 2015, στην ευρωπαϊκή συμφωνία με την Τουρκία το 2016 και στις πολιτικές που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια.

Ιδιαίτερη αναφορά αναμένεται να γίνει στις επαναπροωθήσεις, στις πολιτικές επιστροφών, στην εξωτερικοποίηση των διαδικασιών ασύλου και στις αλλαγές που φέρνει το νέο Σύμφωνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.

Για τη Λέσβο, όλα αυτά δεν αποτελούν μια μακρινή ευρωπαϊκή συζήτηση. Πολλές από τις πολιτικές αυτές εφαρμόστηκαν ή δοκιμάστηκαν πρώτα στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, επηρεάζοντας τόσο τις ζωές χιλιάδων προσφύγων και μεταναστών όσο και τις τοπικές κοινωνίες.

Η Λέσβος και τα δίκτυα αλληλεγγύης

Παράλληλα με τις περιοριστικές πολιτικές, οι διοργανωτές επιδιώκουν να αναδείξουν και μια δεύτερη ιστορία που γράφτηκε αυτά τα χρόνια.

Είναι η ιστορία των οργανώσεων, των δικηγόρων, των εθελοντών και των δικτύων αλληλεγγύης που δραστηριοποιήθηκαν στη Λέσβο και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας και της Ευρώπης.

Από την περίοδο των μαζικών αφίξεων του 2015 μέχρι σήμερα, στο νησί αναπτύχθηκαν ισχυρά δίκτυα κοινωνικής και νομικής υποστήριξης, ενώ ταυτόχρονα η Λέσβος βρέθηκε στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης για τα όρια των πολιτικών αποτροπής και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η RSA και η PRO ASYL υπογραμμίζουν ότι πίσω από κάθε πολιτική που περιόρισε δικαιώματα υπήρξαν άνθρωποι και οργανώσεις που επιχείρησαν να αντιδράσουν, είτε μέσα από τη δημόσια παρέμβαση είτε μέσα από δικαστικούς αγώνες σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ανάμεσα στα παραδείγματα που αναφέρονται βρίσκεται και η καταδίκη της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για το πολύνεκρο ναυάγιο στο Φαρμακονήσι.

Οι τρεις βραβευμένοι υπερασπιστές των δικαιωμάτων

Αφορμή για την εκδήλωση αποτελεί η βράβευση τριών σημαντικών προσωπικοτήτων από την PRO ASYL τον περασμένο Σεπτέμβριο στη Φρανκφούρτη.

Ο Γιώργος Τσαρμπόπουλος, ο οποίος διετέλεσε επικεφαλής του Γραφείου της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα από τα τέλη του 2006 έως το τέλος του 2015, έχει πολυετή παρουσία στην υπεράσπιση των προσφυγικών δικαιωμάτων και στην καταγραφή παραβιάσεων στην Ελλάδα και στα ευρωπαϊκά σύνορα.

Η Pırıl Erçoban είναι ιδρυτικό μέλος της Mülteci-Der στη Σμύρνη και για περισσότερα από 20 χρόνια δραστηριοποιείται στην υποστήριξη ανθρώπων που ζητούν διεθνή προστασία και στην καταγραφή παραβιάσεων σε κέντρα κράτησης και διαδικασίες απέλασης.

Ο δικηγόρος Taner Kılıç είναι ιδρυτικό μέλος της Διεθνούς Αμνηστίας στην Τουρκία και της Mülteci-Der. Συνελήφθη το 2017 και καταδικάστηκε το 2020, ενώ το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε παράνομη και αυθαίρετη την κράτησή του. Η υπόθεσή του έκλεισε οριστικά το 2025, μετά την απόρριψη της προσφυγής της εισαγγελίας κατά της αθώωσής του.

«Να μην αφήσουμε τις φωνές μας να σιγήσουν»

Στη συζήτηση θα συμμετάσχουν ακόμη ο εκτελεστικός διευθυντής της PRO ASYL Karl Kopp και η δικηγόρος της RSA Μαριάννα Τζεφεράκου.

Τον συντονισμό θα έχει η υπεύθυνη Επικοινωνίας της RSA Ειρήνη Γαϊτάνου.

Ιδιαίτερο βάρος αποκτά το μήνυμα του Γιώργου Τσαρμπόπουλου, ο οποίος σε πρόσφατη συνέντευξή του στην PRO ASYL επισήμανε ότι σήμερα διαπιστώνεται συχνά φόβος απέναντι στη δημόσια και ανοιχτή τοποθέτηση για ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο ίδιος σημειώνει πως, ακόμη και σε δυσμενείς συνθήκες, η προσπάθεια πρέπει να συνεχίζεται και οι φωνές όσων υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν πρέπει να σιγήσουν.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου στις 18:00, στο Νεοκλασικό, Τζέιμς Αριστάρχου 17, στη Μυτιλήνη.

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται επίσης προβολές ταινιών μικρού μήκους, ενώ θα υπάρχει διερμηνεία στα ελληνικά και τα αγγλικά.