«Απαραίτητη ενεργή κάρτα ανεργίας». Είναι μια φράση που εμφανίζεται πλέον συχνά σε αγγελίες εργασίας στη Λέσβο. Εκεί όπου παλαιότερα μια επιχείρηση ζητούσε απλώς έναν πωλητή, έναν υπάλληλο γραφείου ή έναν εργαζόμενο για την εξυπηρέτηση πελατών, σήμερα δεν είναι ασυνήθιστο να προστίθεται ως προϋπόθεση ο ενδιαφερόμενος να είναι εγγεγραμμένος άνεργος στη ΔΥΠΑ.

Η λεπτομέρεια αυτή έχει ουσιαστικό οικονομικό περιεχόμενο. Σε πολλές περιπτώσεις η επιχείρηση ενδιαφέρεται να καλύψει τη θέση μέσα από πρόγραμμα επιδοτούμενης απασχόλησης, για το οποίο ο υποψήφιος πρέπει να είναι εγγεγραμμένος στο μητρώο ανέργων και να πληροί τα ιδιαίτερα κριτήρια της εκάστοτε δράσης.

Και κάπως έτσι η «κάρτα ανεργίας» μετατρέπεται από ένα στοιχείο που πιστοποιεί ότι κάποιος βρίσκεται εκτός αγοράς εργασίας σε ένα προσόν που μπορεί να διευκολύνει την πρόσληψή του.

Όταν το κόστος της πρόσληψης γίνεται εμπόδιο

Για μια μικρή επιχείρηση η απόφαση να προσλάβει έναν ακόμη εργαζόμενο δεν περιορίζεται στον καθαρό μισθό που θα πάρει ο ίδιος. Υπάρχουν οι ασφαλιστικές εισφορές, οι άδειες, τα δώρα και συνολικά το μισθολογικό και μη μισθολογικό κόστος.Ακριβώς εκεί παρεμβαίνουν τα προγράμματα της ΔΥΠΑ.

Για μια μικρή επιχείρηση σε μια αγορά όπως αυτή της Λέσβου, με περιορισμένο χειμερινό τζίρο και αυξημένο λειτουργικό κόστος, η διαφορά είναι μεγάλη. Μια πρόσληψη που ενδεχομένως να μην μπορούσε να υποστηριχθεί εξ ολοκλήρου από την επιχείρηση μπορεί να γίνει εφικτή όταν ένα σημαντικό μέρος του κόστους αναλαμβάνεται από το πρόγραμμα.

Τα προγράμματα κερδίζουν έδαφος στο Βόρειο Αιγαίο

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι τα προγράμματα ενεργητικής απασχόλησης έχουν αποκτήσει αυξανόμενο βάρος και στο Βόρειο Αιγαίο.

Στην παλαιότερη αποτύπωση της περιόδου 2019-2023 καταγράφονταν 3.282 ωφελούμενοι από προγράμματα απασχόλησης στην Περιφέρεια. Στη νεότερη αποτύπωση, έως τον Μάιο του 2025, ο αριθμός είχε φτάσει τους 4.690, που αντιστοιχεί σε αύξηση περίπου 43%.

Η σύγκριση αφορά ωφελούμενους και όχι αριθμό εργοδοτών, επομένως δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν τα προγράμματα αυξήθηκαν κατά το ίδιο ποσοστό. Η τάση όμως δείχνει μεγαλύτερη διείσδυση των συγκεκριμένων δράσεων στην αγορά εργασίας.

Για το 2024 υπάρχει και σαφέστερη εικόνα από την πλευρά των εργοδοτών. 793 επιχειρήσεις του Βορείου Αιγαίου συμμετείχαν σε προγράμματα νέων θέσεων εργασίας και επαγγελματικής εμπειρίας. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι, πανελλαδικά, η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρήσεων που αξιοποιούν τέτοιες δράσεις είναι πολύ μικρές επιχειρήσεις, με έως εννέα εργαζόμενους. Πρόκειται ακριβώς για το επιχειρηματικό μέγεθος που κυριαρχεί και στη Λέσβο.

Είναι όμως καλή συμφωνία και για τον εργαζόμενο; 

Από την πλευρά του εργαζομένου, η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη.

Σε ένα κανονικό πρόγραμμα επιχορήγησης πρόσληψης, η οικονομική ενίσχυση δίνεται στην επιχείρηση και όχι αντί του μισθού του εργαζομένου. Ο άνθρωπος που προσλαμβάνεται έχει σύμβαση εργασίας, αποδοχές και ασφάλιση σύμφωνα με τους όρους του προγράμματος και της εργατικής νομοθεσίας.

Για έναν άνεργο, επομένως, το πρόγραμμα μπορεί να αποτελέσει σημαντική ευκαιρία. Μπαίνει ξανά στην αγορά εργασίας, αποκτά εισόδημα, ένσημα και εργασιακή εμπειρία και, στην καλύτερη περίπτωση, η συνεργασία συνεχίζεται και μετά το τέλος της χρηματοδότησης.

Υπάρχει όμως μια κρίσιμη παράμετρος, τι γίνεται όταν τελειώσει η επιδότηση;

Οι όροι διαφέρουν από πρόγραμμα σε πρόγραμμα. Υπάρχουν δράσεις στις οποίες η επιχείρηση υποχρεώνεται να διατηρήσει τον εργαζόμενο για ορισμένο διάστημα μετά τη λήξη της χρηματοδότησης. Υπάρχουν όμως και προγράμματα χωρίς τέτοια υποχρέωση.

Το πρόγραμμα με 100% επιδότηση μισθού και εισφορών για 12 μήνες, για παράδειγμα, ανέφερε ρητά ότι οι επιχειρήσεις δεν δεσμεύονται να διατηρήσουν το προσωπικό μετά τη λήξη του προγράμματος. 

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο το πλεονέκτημα για τον εργαζόμενο μπορεί να μετατραπεί σε ανασφάλεια.

Δώδεκα μήνες δουλειά και μετά τι;

Το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν μια επιχείρηση οργανώνει τη στελέχωσή της όχι γύρω από σταθερές θέσεις, αλλά γύρω από τη διαδοχική αξιοποίηση προγραμμάτων.

Στο «Ν» έχει περιέλθει πληροφορία για περίπτωση εργοδότη που φέρεται στο παρελθόν να χρησιμοποιούσε συστηματικά εργαζόμενους μέσω επιδοτούμενων προγραμμάτων και, όταν ολοκληρωνόταν η περίοδος χρηματοδότησης, να μην τους διατηρεί, προχωρώντας στη συνέχεια σε νέα επιδοτούμενη πρόσληψη.

Η συγκεκριμένη περίπτωση χρειάζεται ξεχωριστή επιβεβαίωση πριν παρουσιαστεί ως διαπιστωμένο γεγονός. Αναδεικνύει, ωστόσο, ένα πραγματικό ερώτημα που προκύπτει και από τη δομή ορισμένων προγραμμάτων, μπορεί η επιδότηση να μετατραπεί από κίνητρο δημιουργίας μιας νέας θέσης σε μοντέλο συνεχούς ανακύκλωσης εργαζομένων;

Δεν επιτρέπουν όλα τα προγράμματα κάτι τέτοιο. Οι δημόσιες προσκλήσεις θέτουν διαφορετικούς περιορισμούς σχετικά με τη μείωση προσωπικού, την αντικατάσταση εργαζομένων και τη διατήρηση των θέσεων, ενώ σε κάποιες δράσεις υπάρχει ρητή υποχρέωση διατήρησης προσωπικού μετά την επιδότηση.

Ο εργαζόμενος γίνεται «φθηνότερος» για την επιχείρηση 

Το ουσιαστικό ζήτημα για τον εργαζόμενο βρίσκεται αλλού. Η ενεργή κάρτα ανεργίας μπορεί να του ανοίξει την πόρτα μιας επιχείρησης ακριβώς επειδή η πρόσληψή του κοστίζει λιγότερο στον εργοδότη. Αυτό μπορεί να λειτουργήσει θετικά για έναν άνθρωπο που βρίσκεται μήνες εκτός εργασίας.

Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί μια ιδιότυπη αγορά στην οποία η αξία ενός υποψηφίου συνδέεται όχι μόνο με τις γνώσεις και την εμπειρία του, αλλά και με το εάν «κουβαλά» μαζί του δικαίωμα επιδότησης.

Πρόσληψη ή προσωρινή θέση μέχρι την επόμενη επιδότηση; 

Τα προγράμματα της ΔΥΠΑ έχουν σαφή χρησιμότητα. Μειώνουν το ρίσκο μιας νέας πρόσληψης για την επιχείρηση και δίνουν σε έναν άνεργο την ευκαιρία να επιστρέψει στην εργασία.

Το κρίσιμο όμως για την ποιότητα της απασχόλησης δεν είναι μόνο πόσοι προσλαμβάνονται, αλλά πόσοι εξακολουθούν να εργάζονται όταν σταματήσει η κρατική χρηματοδότηση.

Γιατί αν μια μικρή επιχείρηση μπορεί να απασχολήσει εργαζόμενο μόνο όσο επιδοτείται το κόστος του, τότε το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τον εργαζόμενο που κινδυνεύει να επιστρέψει στην ανεργία. Δείχνει και κάτι βαθύτερο για την κατάσταση της ίδιας της μικρής επιχειρηματικότητας, ότι η δημιουργία μιας κανονικής, σταθερής θέσης εργασίας γίνεται όλο και δυσκολότερο να χρηματοδοτηθεί αποκλειστικά από τον τζίρο της επιχείρησης.

Και ίσως αυτό είναι τελικά το πιο ενδιαφέρον στοιχείο πίσω από τη φράση που εμφανίζεται ξανά και ξανά στις αγγελίες της Λέσβου «Απαραίτητη ενεργή κάρτα ανεργίας».

Για τον εργοδότη μπορεί να σημαίνει μικρότερο κόστος. Για τον άνεργο μια ευκαιρία να επιστρέψει στη δουλειά. Το πραγματικό τεστ, όμως, αρχίζει την ημέρα που τελειώνει η επιδότηση.