Θα ξεκινήσω με μία απολύτως αναγκαία διευκρίνιση.

Οι απόψεις που ακολουθούν είναι αυστηρά προσωπικές. Τις καταθέτω πρωτίστως ως πολίτης και, κυρίως, ως γονέας. Δεν αποτελούν απόφαση ούτε εκφράζουν συλλογική θέση της Ένωσης Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων Δήμου Μυτιλήνης ή του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του Δημοτικού Σχολείου Παναγιούδας, ούτε βεβαίως δεσμεύουν τους συναδέλφους μου στα όργανα αυτά.

Εργαζόμενος σκληρά με κάθε αφορμή, φρονώ ότι δικαιούμαι την έκφραση προσωπικής άποψης.

Δεν κρύβω, όμως, και κάτι ακόμη: το άρθρο αυτό φιλοδοξώ να αποτελέσει δημόσια εισήγησή μου προς τα συλλογικά όργανα στα οποία συμμετέχω. Να ανοίξουμε επιτέλους τη συζήτηση. Καθαρά. Χωρίς φόβο. Χωρίς ιδεολογικοπολιτικές αγκυλώσεις ή συντεχνιακές παρωπίδες. Και κυρίως χωρίς την αγωνία να είμαστε αρεστοί σε όλους.

Γιατί η Μυτιλήνη δικαιούται να συζητήσει σοβαρά τη δημιουργία Πρότυπων και Πειραματικών μονάδων Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Και τα παιδιά μας δικαιούνται τουλάχιστον να μη φοβόμαστε αυτή τη συζήτηση.

Μια πρωτοβουλία που κακώς αφέθηκε να βαλτώσει

Οι ατυχέστατες περιστάσεις υπό τις οποίες επιχειρήθηκε κατά την προηγούμενη σχολική χρονιά να ανοίξει η συζήτηση για τη δημιουργία Πρότυπων και Πειραματικών σχολικών μονάδων στη Μυτιλήνη δεν πρέπει να αποτελέσουν άλλοθι για να κλείσει το θέμα.

Το αντίθετο.

Απέδειξαν πόσο αναγκαίο είναι ένα τέτοιο εγχείρημα να υποστηρίζεται εξαρχής από σοβαρή θεσμική προετοιμασία, ενημέρωση της εκπαιδευτικής κοινότητας και των γονέων, διαβούλευση, καθαρές προτάσεις και αποφασιστική διοικητική καθοδήγηση.

Και εδώ η κριτική μου προς τις αρμόδιες διοικητικές αρχές της Εκπαίδευσης είναι σαφής.

Η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Λέσβου και η Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης Βορείου Αιγαίουδεν επέδειξαν, κατά την άποψή μου, την απαιτούμενη θεσμική τόλμη. Δεν αρκεί η διοίκηση της εκπαίδευσης να παρακολουθεί τις αντιδράσεις και να διαχειρίζεται τις ισορροπίες. Οφείλει να δημιουργεί τον χώρο μέσα στον οποίο γεννιούνται πρωτοβουλίες, να ενθαρρύνει τα στελέχη που τις αναλαμβάνουν, να οργανώνει τον διάλογο και, όταν μία πρόταση αξίζει να διερευνηθεί, να την οδηγεί με σχέδιο μέχρι την τελική κρίση.

Αυτό δεν έγινε με την απαιτούμενη επάρκεια.

Και όταν η διοίκηση εμφανίζεται άτολμη, το κενό καταλαμβάνεται σχεδόν νομοτελειακά από τις πιο θορυβώδεις φωνές.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς άκριτος θαυμαστής των προτύπων

Να είμαστε ξεκάθαροι.

Τα Πρότυπα και Πειραματικά Σχολεία δεν είναι εκπαιδευτική πανάκεια. Ο θεσμός μπορεί και πρέπει να αποτελεί αντικείμενο κριτικής. Μπορεί να υπάρχουν αστοχίες στο θεσμικό πλαίσιο, στρεβλώσεις στην εφαρμογή του, προβληματισμοί για την αξιολόγηση, τον τρόπο στελέχωσης, τη σχέση των μονάδων αυτών με το υπόλοιπο δημόσιο σχολείο.

Αυτά συζητούνται.

Αυτό που δεν μπορώ να δεχθώ είναι ότι, επειδή ένας θεσμός δεν είναι τέλειος, απαγορεύεται περίπου να διερευνήσουμε εάν μπορεί να προσφέρει κάτι καλύτερο στα παιδιά μας.

Άλλο κριτική και άλλο αφορισμός.

Άλλο επιφύλαξη και άλλο εμπάργκο.

Άλλο να διεκδικείς βελτίωση ενός θεσμού και άλλο να διακηρύσσεις προκαταβολικά ότι τίποτε δεν πρέπει να αλλάξει.

Το «Οχι σε όλα» δεν είναι προοδευτική πολιτική

Υπάρχει, δυστυχώς, ένα παράδοξο που οφείλουμε κάποτε να συζητήσουμε ανοιχτά.

Μέρος του δημόσιου λόγου που αυτοπροσδιορίζεται ως προοδευτικός ή φιλελεύθερος καταλήγει, όταν τίθεται ζήτημα αλλαγών στην εκπαίδευση, να υπερασπίζεται με εκπληκτική συνέπεια την ακινησία.

Κάθε καινοτομία αντιμετωπίζεται περίπου ως ύποπτη.
Κάθε διαφοροποίηση ως απειλή.
Κάθε αξιολόγηση ως εχθρική πράξη.
Κάθε πρωτοβουλία που διαταράσσει την ασφάλεια του γνωστού ως απόπειρα «διάλυσης» του δημόσιου σχολείου.

Αυτό δεν είναι προοδευτισμός.

Είναι συντηρητισμός με προοδευτικό λεξιλόγιο.

Και είναι απολύτως θεμιτό κάποιος να αντιτίθεται στον συγκεκριμένο τρόπο με τον οποίο σήμερα εφαρμόζεται η αξιολόγηση. Εκεί μπορεί να υπάρχει σοβαρή συζήτηση. Είναι όμως κάτι εντελώς διαφορετικό η συστηματική αντίθεση σε κάθε έννοια αξιολόγησης, λογοδοσίας, πειραματισμού, καινοτομίας και μέτρησης αποτελέσματος.

Εκεί παύουμε να συζητούμε για το πώς θα γίνει καλύτερη η εκπαίδευση και αρχίζουμε να υπερασπιζόμαστε απλώς το δικαίωμα να μη μεταβληθεί τίποτε.

Η εκπαίδευση δεν ανήκει σε κανέναν

Και εδώ βρίσκεται, για εμένα, η ουσία.

Η δημόσια εκπαίδευση δεν αποτελεί ιδιοκτησία ούτε της διοίκησης ούτε των εκπαιδευτικών ούτε των συνδικαλιστικών τους εκπροσώπων ούτε, ασφαλώς, των γονέων.

Υπηρετεί τα παιδιά και την κοινωνία.

Οι εκπαιδευτικοί έχουν αυτονόητα εργασιακά και θεσμικά δικαιώματα που πρέπει να προστατεύονται. Έχουν επίσης πολύτιμη εμπειρία και φωνή που κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να αγνοήσει.

Αλλά άλλο η υπεράσπιση δικαιωμάτων και άλλο η συντεχνιακή αξίωση δικαιώματος αρνησικυρίας απέναντι σε κάθε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση.

Οι γονείς δεν έχουμε λόγο να συμμεριστούμε τον φόβο οποιουδήποτε απέναντι στην αλλαγή απλώς επειδή η αλλαγή ανατρέπει κατεστημένες βεβαιότητες.

Έχουμε διαφορετική αγωνία.

Τι σχολείο θα παραδώσουμε στα παιδιά μας;

Εμάς μας ενδιαφέρει το σχολείο των παιδιών μας

Θέλουμε δημόσια σχολεία με ασφαλή και επαρκή κτίρια.

Θέλουμε αίθουσες και όχι επί δεκαετίες «προσωρινές» λύσεις.

Θέλουμε πλήρη στελέχωση από την πρώτη ημέρα του σχολικού έτους.

Θέλουμε παράλληλη στήριξη, ειδική αγωγή, σύγχρονα εργαστήρια, ψηφιακές υποδομές, βιβλιοθήκες, αθλητικούς χώρους.

Θέλουμε ουσιαστική αύξηση των πόρων για την Παιδεία.

Θέλουμε εκπαιδευτικούς που το κράτος σέβεται, επιμορφώνει και υποστηρίζει.

Αλλά θέλουμε επίσης καινοτομία, εξωστρέφεια, επιστημονική αξιολόγηση, διάχυση καλών πρακτικών και σχολεία που δεν φοβούνται να δοκιμάσουν κάτι διαφορετικό.

Τα δύο δεν είναι αντίπαλα.

Η διεκδίκηση καλύτερων υποδομών δεν μας υποχρεώνει να αποκηρύξουμε την καινοτομία. Και η υποστήριξη της καινοτομίας δεν σημαίνει ότι συμβιβαζόμαστε με υποχρηματοδοτούμενα σχολεία.

Και ας μην συγχέουμε, επιτέλους, την εκπαιδευτική καινοτομία με την επικοινωνιακή της συσκευασία. Τα τελευταία χρόνια περισσεύουν οι πλατφόρμες, οι ψηφιακές δράσεις, οι αναρτήσεις, οι παρουσιάσεις, οι δείκτες και οι κάθε είδους διαδικτυακές αποτυπώσεις ενός εκπαιδευτικού έργου που συχνά απαιτεί από τον εκπαιδευτικό περισσότερο χρόνο για να καταγράψει ότι το παρήγαγε παρά για να το παράγει πραγματικά μέσα στην τάξη. Η τεχνολογία και η εξωστρέφεια είναι πολύτιμα εργαλεία· δεν αποτελούν όμως αυτοσκοπό ούτε υποκατάστατο της διδασκαλίας. Η ποιότητα της Παιδείας δεν μετριέται με τον αριθμό των πλατφορμών που ενημερώθηκαν, αλλά πρωτίστως με όσα έμαθε, κατανόησε, δημιούργησε και κατέκτησε το παιδί μέσα στο σχολείο. Εκεί πρέπει να επιστρέψει το κέντρο βάρους: λιγότερη γραφειοκρατία της εικόνας και περισσότερη ουσία στην τάξη.

Να σπάσουμε το μονοπώλιο της «ορθής άποψης»

Υπάρχει και κάτι ακόμη που με ενοχλεί βαθιά στον δημόσιο διάλογο.

Η αντίθετη άποψη δεν μπορεί κάθε φορά να αντιμετωπίζεται περίπου ως ηθικώς ύποπτη.

Δεν είναι «εχθρός του δημόσιου σχολείου» όποιος υποστηρίζει Πρότυπα ή Πειραματικά Σχολεία. Όπως δεν είναι «εχθρός της προόδου» όποιος διατυπώνει σοβαρές επιφυλάξεις για αυτά.

Η δημοκρατική συζήτηση αρχίζει ακριβώς εκεί όπου σταματά η απαίτηση ιδεολογικής συμμόρφωσης.

Περισσεύουν, άλλωστε, οι δημόσιες τοποθετήσεις που έχουν λειανθεί τόσο πολύ ώστε τελικά να μη λένε τίποτε. Λόγος προσεκτικός, αποστειρωμένος, μετρημένος ώστε να μη δυσαρεστήσει κανέναν.

Επιλέγω το αντίθετο.

Να διατυπώσω ακραιφνώς μία άποψη καθαρή, ακόμη και εάν ενοχλήσει. Ακόμη και εάν προκαλέσει τις συνήθεις κραυγές και τους συνήθεις αφορισμούς.

Η διαφωνία δεν με φοβίζει.

Η ακινησία με φοβίζει.

Η πρόκληση

Γι' αυτό απευθύνω δημόσια μία συγκεκριμένη πρόσκληση — και, ναι, μία πρόκληση — προς τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Λέσβου, την Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης Βορείου Αιγαίου και κάθε αρμόδιο θεσμικό φορέα:

Ξεκινήστε τώρα τη συζήτηση για τη δημιουργία Πρότυπων και Πειραματικών Σχολείων Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στη Μυτιλήνη.

Όχι πίσω από κλειστές πόρτες.

Όχι με αιφνιδιασμούς.

Όχι επιλέγοντας εκ των προτέρων ένα σχολείο και ζητώντας μετά από την εκπαιδευτική κοινότητα να ακολουθήσει.

Αλλά με δημόσια πρόσκληση ενδιαφέροντος, θεσμικό διάλογο, ενημέρωση γονέων και εκπαιδευτικών, παρουσίαση των πλεονεκτημάτων και των προβλημάτων του θεσμού, διερεύνηση κατάλληλων σχολικών μονάδων και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Ας καταθέσουν οι εκπαιδευτικοί τις αντιρρήσεις τους.

Ας καταθέσουν οι γονείς τις απαιτήσεις τους.

Ας παρουσιάσει η διοίκηση το σχέδιό της.

Και μετά ας αναλάβει ο καθένας την ευθύνη της θέσης του.

Γιατί υπάρχει μία ερώτηση που κάποια στιγμή πρέπει να απαντήσουν όλοι:

Εάν όχι τώρα, πότε;
Εάν όχι στη Μυτιλήνη, γιατί;
Και εάν κάθε εκπαιδευτική καινοτομία πρέπει πρώτα να εξασφαλίσει τη συγκατάθεση εκείνων που φοβούνται οποιαδήποτε μεταβολή, πώς ακριβώς περιμένουμε να αλλάξει ποτέ το δημόσιο σχολείο;

Τα παιδιά μας δεν χρειάζονται ένα σχολείο προστατευμένο από την αλλαγή.

Χρειάζονται ένα δημόσιο σχολείο αρκετά ισχυρό ώστε να μη φοβάται την αλλαγή.

Και αυτό, επιτέλους, είναι μία συζήτηση που η Μυτιλήνη οφείλει να τολμήσει.

Δικηγόρου
Γενικού Γραμματέα Ένωσης Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων Δήμου Μυτιλήνης
Προέδρου Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων Δημοτικού Σχολείου Παναγιούδας, μπαμπά.