Γράφει ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΙΛΑΝΗΣ*

Οι πρώτες μεγάλες πυρκαγιές της περιόδου, που έγιναν σε Πάρο και Ρέθυμνο, κατέληξαν σε συλλήψεις: στη πρώτη περίπτωση του Δημάρχου και του Αντιδημάρχου Πάρου και δύο εργατών και στη δεύτερη του τοπικού υπεύθυνου της ΔΕΔΗΕ.

Σε ότι αφορά στη πυρκαγιά στο Ρέθυμνο, η σύλληψη τεκμηριώθηκε στο γεγονός ότι η αιτία της πυρκαγιάς ήταν το δίκτυο διανομής ρεύματος που ανήκει στη ΔΕΔΗΕ. Επειδή με βάση πολλά δημοσιεύματα περίπου το 40% των πυρκαγιών στη χώρα μας οφείλεται στο δίκτυο μεταφορά και διανομής ηλεκτρικού ρεύματος και όχι σε μεμονωμένο γεγονός αρμοδιότητας της περιφερειακής υπηρεσίας Κρήτης, θα έπρεπε να είχε συλληφθεί ο Πρόεδρος της ΔΕΔΗΕ και ο πολιτικός του προϊστάμενος για λανθασμένη χάραξη και εφαρμογή πολιτικής. Δεν είναι δυνατόν σήμερα, με όλα τα προβλήματα που προέρχονται από την εγκατάλειψη της αγροτικής γης και των δασών μέχρι τη κλιματική αλλαγή, η ανάπτυξη και η συντήρηση του δικτύου να γίνεται με όρους του 1980 βάζοντας σε κίνδυνο την ασφάλεια της χώρας και των κατοίκων, καταστρέφοντας δάση, δασικές εκτάσεις, καλλιέργειες, επιχειρήσεις και σπίτια, αλλά ταυτόχρονα υποβαθμίζοντας τα τοπία με αυτά τα «δάση» μικρών και μεγάλων πυλώνων. Είναι πολύ πιθανό ότι το κόστος υπογειοποίησης των καλωδίων να είναι μικρότερο από αυτό που θα χρεώνονταν ο ΔΕΔΗΕ αν του καταλογίζονταν κάθε φορά τα οικονομικά και περιβαλλοντικά κόστη των πυρκαγιών. Ως παράδειγμα θα αναφερθεί η πυρκαγιά στη Σέριφο το 2024 που ξεκίνησε από πυλώνα του ΔΕΔΗΕ, ο οποίος στη συνέχεια «εξαφανίστηκε» από τα σχέδια για να μην πληρωθούν αποζημιώσεις στους πληγέντες.

Σε ότι αφορά στη πυρκαγιά της Πάρου, οι προσωρινές, αλλά εξευτελιστικές, συλλήψεις τεκμηριώθηκαν στο γεγονός ότι το πόρισμα της Πυροσβεστικής «έδειξε» ως αφετηρία τον προσωρινό χώρο εναπόθεσης των ανακυκλώσιμων δίπλα στον ΧΥΤΑ όπως αναφέρει και το documentonews.gr. Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι αυτή η εκδοχή επιβεβαιώνεται, η αιτία του προβλήματος βρίσκεται στο γεγονός ότι ο εργολάβος που είχε αναλάβει τη διαχείριση των ανακυκλώσιμων – που εντελώς τυχαία είναι ο ίδιος που έχει πάρει περί τις 30 συμβάσεις από τη Περιφέρεια του Ν.Αιγαίου για τη διαχείριση του ΧΥΤΑ!!!!! (όπως αναφέρει ο Γ.Λίαλιος σε άρθρο του στη Καθημερινή)- δήλωσε στο Δήμο ότι σταματά τη παροχή της συγκεκριμένης υπηρεσίας, ενώ συνέχιζε να παρέχει υπηρεσίες στον ΦΟΣΔΑ για το ίδιο νησί!!!!. Και εδώ βρίσκεται η πηγή του προβλήματος: είναι δυνατόν μια σταθερή ανάγκη ενός τόπου, μια υπηρεσία δημοσίου συμφέροντος, να στηρίζεται σε εργολαβίες και προσωρινές συμβάσεις και όχι σε μια σταθερή δομή; Και είναι δυνατόν ένας εργολάβος να δηλώνει ότι σταματά να παρέχει την υπηρεσία αυτή; Όταν μάλιστα όλοι σε αυτή τη χώρα γνωρίζουμε πόσο ευάλωτο είναι το σύστημα των συμβάσεων σε προσφυγές στη δικαιοσύνη, σε μη κατακύρωση συμβάσεων, σε έλλειψη (πραγματική ή εκβιαστική) αναδόχου κλπ; Έχουμε ξεχάσει ότι η Σαντορίνη πριν μερικά χρόνια έμεινε χωρίς εργολάβο ολόκληρη τουριστική περίοδο λόγω μη κατακύρωσης της σύμβασης;

Αντιλαμβανόμαστε τι θα συμβεί αν πχ. ο ιδιώτης πάροχος νερού δηλώσει αντικειμενική αδυναμία εκτέλεσης του έργου; Κάτι ανάλογο μπορεί να συμβεί στην ενέργεια, στις συγκοινωνίες, στις τηλεπικοινωνίες κλπ όπου οι ιδιώτες διαχειρίζονται είτε ένα φυσικό μονοπώλιο είτε ένα ολιγοπώλιο. Ποιος θα εκτελέσει το έργο και με ποια αποτελεσματικότητα; Θα γίνει «της Πάρου». Ειδικά στα νησιά όπου δεν υπάρχει καμία περίπτωση να υπάρξει ανταγωνιστική παροχή υπηρεσιών, αφού λόγω μεγέθους και εποχικότητας όλα λειτουργούν σε καθεστώς φυσικού μονοπωλίου, η εξάρτηση από εργολάβους είναι αντικειμενικά επικίνδυνη.

Η άμεση απάντηση των νέο-φιλελεύθερων είναι γνωστή: οι δημόσιες υπηρεσίες είναι ακριβές και αναποτελεσματικές και γι’αυτό τις αντικαταστήσαμε με εργολαβίες. Το ερώτημα είναι κατά πόσο πραγματικά αξιολογήθηκε πλήρως αυτή η επιλογή. Έχει αξιολογηθεί το κόστος και η αποτελεσματικότητα της δημιουργίας ενός περιφερειακού ΦΟΣΔΑ για 48 νησιά στο Ν.Αιγαίο (αλλά και στα Ιόνια και στο Β.Αιγαίο) συμπεριλαμβανόμενων και των πυρκαγιών; Πόσο περισσότερο θα στοίχιζε αν κάθε νησί είχε την αυτονομία του και τη πλήρη ευθύνη της διαχείρισης των στερεών αποβλήτων του προφανώς με την ανάλογη χρηματοδότηση των υποδομών και τη σταθερότητα της λειτουργίας των ρευμάτων ανακύκλωσης που είναι εθνική υποχρέωση;  Όμως άλλες είναι οι προτεραιότητες Περιφέρειας και Κυβέρνησης: οι προμήθειες υπερκοστολογημέων συστημάτων ανακύκλωσης τα οποία ποτέ δεν αξιολογήθηκαν ως προς την αποτελεσματικότητα τους, όπως και ποτέ δεν διελευκάνθηκαν οι «τυχαίες» πυρκαγιές στις ιδιωτικές εταιρίες συλλογής ανακυκλωμένων υλικών. Τυχαίο;

Επίσης φαίνεται παράλογο ότι σε ένα τουριστικό νησί όπως η Πάρος να μην έχουν ολοκληρωθεί όλες οι υποδομές και να μην έχουν βρεθεί διαδικασίες επιτυχούς διαχείρισης των αποβλήτων παρά τα δεκάδες πιλοτικά προγράμματα που έχουν εκτελεστεί τις τελευταίες δεκαετίες. Σε εξέλιξη βρίσκεται το μεγαλύτερο από αυτά, ύψους 16 εκ €, με τον βαρύγδουπο τίτλο «Εφαρμογή της Κυκλικής Οικονομίας στην Ελλάδα» και στόχο να συμβάλει στην υλοποίηση του Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων, του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Πρόληψης Δημιουργίας Αποβλήτων και της Εθνικής Στρατηγικής για την Κυκλική Οικονομία. Βρέθηκα σε μια από τις παρουσιάσεις του και νόμιζα ότι μιλούσαν -μεταξύ αυτών και ο πρώην ΓΓ Στερεών Αποβλήτων Μ.Γραφάκος- για μια άλλη χώρα. Μετά από τόσα χρόνια που «μένουμε Ευρώπη», γιατί δεν μπορούμε να κάνουμε όσα γίνονται σε αυτές τις χώρες;

Αλλά γιατί να πάμε τόσο μακριά και να μην πάμε στη δική μας Τήλο που όλοι την χαρακτηρίζουν ως υπόδειγμα zero waste. Τι έκαναν εκεί Περιφερειάρχης, ΦΟΣΔΑ, Δήμαρχος και κάτοικοι και όλα λειτουργούν άψογα; Γιατί δεν το αντιγράφουμε και στα άλλα νησιά προσαρμόζοντας το στην ιδιαίτερη κατάσταση του κάθε νησιού; Το πρόγραμμα GRECO Islands θα ήταν μια υπέροχη ευκαιρία να αξιοποιηθεί η τεχνογνωσία της Τήλου στα υπόλοιπα 38 μικρά νησιά του προγράμματος, αν δεν πήγαινε «άπατο» εξ αιτίας της κυβερνητικής αδιαφορίας, παρά τις δεκάδες αναθέσεις μελετών, συναντήσεις εργασίας και προβολής του προγράμματος  που έχουν γίνει τα τελευταία 5 χρόνια.

* Ο Γιάννης Σπιλάνης είναι Ομότιμος Καθηγητής Τμήματος Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Αιγαίου, Διευθυντής του Εργαστηρίου Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης και Επιστημονικός Υπεύθυνος στις «ΦΩΝΕΣ για το ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ».