Το νήμα μιας σπουδαίας τοπικής παράδοσης είχαν την ευκαιρία να ξετυλίξουν οι μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Λουτρόπολης Θερμής, μέσα από μια ξεχωριστή εκπαιδευτική επίσκεψη στα ιστορικά τσουκαλαριά του Αγίου Στεφάνου στον Μανταμάδο.

Την Τετάρτη 13 Μαΐου οι μαθητές επισκέφθηκαν την περιοχή όπου άλλοτε χτυπούσε η καρδιά της παραδοσιακής κεραμικής παραγωγής της Λέσβου. Εκεί, σε μια εποχή που τα πήλινα σκεύη αποτελούσαν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας, λειτουργούσαν συνολικά 42 εργαστήρια αγγειοπλαστών, δημιουργώντας προϊόντα που ταξίδευαν σε ολόκληρο το νησί και όχι μόνο.

Τα σταμνιά που δεν έλειπαν από κανένα σπίτι

Οι μαθητές έμαθαν πως τα περίφημα σταμνιά του Μανταμάδου ήταν κάποτε απαραίτητα σε κάθε νοικοκυριό, καθώς διατηρούσαν το νερό δροσερό χάρη στη μοναδική σύσταση του τοπικού χώματος. Για δεκαετίες αποτελούσαν βασικό οικιακό σκεύος, μέχρι που τη δεκαετία του 1950 άρχισαν σταδιακά να αντικαθίστανται από τα βιομηχανοποιημένα γυάλινα και πλαστικά προϊόντα, τα οποία ήταν φθηνότερα και πιο εύκολα στην παραγωγή.

Η αλλαγή αυτή οδήγησε σταδιακά στη συρρίκνωση μιας ολόκληρης τοπικής βιοτεχνίας, αφήνοντας πίσω σιωπηλά εργαστήρια και μια τέχνη που κινδύνεψε να χαθεί.

Ο τελευταίος αγγειοπλάστης της Λέσβου

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης οι μαθητές βρέθηκαν στο εργαστήριο του Δημήτρη Κουβδή, το οποίο αποτελεί σήμερα το τελευταίο ενεργό παραδοσιακό αγγειοπλαστείο της Λέσβου και ένα από τα ελάχιστα που συνεχίζουν να λειτουργούν με αυθεντικές μεθόδους σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Ο ίδιος μίλησε στα παιδιά για την ιστορία της κεραμικής στην περιοχή και τους παρουσίασε κάθε στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας, η οποία παραμένει αναλλοίωτη στο πέρασμα των χρόνων.

Από τη συλλογή του αργιλώδους χώματος της περιοχής έως την επεξεργασία του πηλού, το παραδοσιακό καμίνι που λειτουργεί με πυρήνα ελιάς και ξύλα ελιάς, αλλά και το χαρακτηριστικό ζωγράφισμα με ασβέστη, όλα γίνονται όπως ακριβώς τα έκαναν οι παλαιότεροι τεχνίτες.

Μια τέχνη αναγνωρισμένη ως πολιτιστική κληρονομιά

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε στους μαθητές και η πληροφορία ότι η κεραμική τέχνη του Δημήτρη Κουβδή εντάχθηκε πριν από 3 χρόνια στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO στην Ελλάδα από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Παράλληλα, ενημερώθηκαν για τη μοναδική αρχιτεκτονική του εργαστηρίου, το οποίο δεν διαθέτει κεραμοσκεπή αλλά επίπεδη στέγη κατασκευασμένη από καλάμια, ξερά πουρνάρια και πατημένο χώμα, στοιχείο που έχει οδηγήσει στην ανακήρυξή του ως διατηρητέου μνημείου από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Ένα μάθημα ιστορίας έξω από την τάξη

Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε στα παιδιά η περιγραφή του παραδοσιακού τρόπου παρασκευής του πηλού. Ο Δημήτρης Κουβδής τους εξήγησε πως συλλέγει το χώμα της περιοχής και το αφήνει στον δρόμο ώστε τα διερχόμενα οχήματα να το κονιορτοποιήσουν. Στη συνέχεια το μεταφέρει σε ειδικές δεξαμενές, όπου καθαρίζεται από πετραδάκια και ακαθαρσίες, πριν μετατραπεί στην πρώτη ύλη για τα κεραμικά που αργότερα ψήνονται στο καμίνι.

Η επίσκεψη αποτέλεσε για τους μαθητές ένα ζωντανό μάθημα ιστορίας, παράδοσης και πολιτισμού, φέρνοντάς τους σε επαφή με μια τέχνη που άντεξε στον χρόνο και συνεχίζει να κρατά ζωντανή τη μνήμη του τόπου. Σε μια εποχή μαζικής παραγωγής και γρήγορης κατανάλωσης, τέτοιες δράσεις υπενθυμίζουν τη σημασία της διατήρησης της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς.