Σήμερα, Τρίτη 2 Σεπτεμβρίου, η κυβέρνηση φέρνει στη Βουλή προς ψήφιση το νομοσχέδιο «Αναμόρφωση πλαισίου και διαδικασιών επιστροφών πολιτών τρίτων χωρών – Λοιπές ρυθμίσεις του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου». Με το άρθρο 38, το Υπουργείο Μετανάστευσης αφαιρεί από τις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης την αρμοδιότητα έγκρισης μονάδων αφαλάτωσης για δομές φιλοξενίας και τη μεταφέρει στον Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου.

Η διάταξη, που είχε τεθεί σε δημόσια διαβούλευση προ είκοσι ημερών χωρίς να αλλάξει ούτε λέξη, τροποποιεί την παράγραφο 4 του άρθρου 50 του ν. 4487/2017 και ορίζει ότι:

«ε)....Η απόφαση του προηγούμενου εδαφίου εκδίδεται από τον Γραμματέα της αρμόδιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης εάν πρόκειται για την κατασκευή δομών της παρ. 4 του άρθρου 8 και του άρθρου 10 του ν. 4375/2016 (A΄ 51) που εξυπηρετούν σκοπούς δημοσίου συμφέροντος και εθνικής ασφάλειας.
Η Διεύθυνση του πρώτου εδαφίου, εφόσον διαπιστώσει την επείγουσα ανάγκη υδροδότησης της περιοχής του νησιού, που σχετίζεται με την ανάγκη άμεσης χωροθέτησης και λειτουργίας μονάδας αφαλάτωσης, προβαίνει σε θετική εισήγηση στον Γενικό Γραμματέα Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, ο οποίος διαβιβάζει στο αρμόδιο όργανο του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής έγγραφο με τη σύμφωνη γνώμη του».

Όπως είχε αποκαλύψει το «Ν» σε δημοσίευμά του στις 31 Ιουλίου 2025, η τροπολογία αυτή δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια θεσμική «καταδρομή» με μοναδικό στόχο τη Βάστρια. Η κυβέρνηση επιλέγει να καταργήσει στην πράξη τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης, αφού η ΔΕΥΑΛ είχε τολμήσει να πει «όχι» στα σχέδια του Υπουργείου.

Υπενθυμίζεται ότι ήδη από την περίοδο Μηταράκη, το Υπουργείο Μετανάστευσης είχε επιχειρήσει να περάσει πρόταση για μονάδα αφαλάτωσης ύψους 3 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτούμενη εξ ολοκλήρου από τον κρατικό προϋπολογισμό. Επί διοίκησης Φλώρου, το έργο εγκρίθηκε. Όμως η νέα διοίκηση Βάλεση, εκλεγμένη το 2023, ανέτρεψε την απόφαση και ύψωσε φραγμό απέναντι στην κυβέρνηση, στέλνοντας το μήνυμα ότι οι τοπικές κοινωνίες δεν είναι υποχείρια.

Η απάντηση της κυβέρνησης είναι η «τιμωρία» καθώς με ένα άρθρο, καταργείται η δυνατότητα της ΔΕΥΑΛ να αποφασίζει για έργα που αφορούν άμεσα τον τόπο, και η αρμοδιότητα περνά σε έναν διορισμένο γραφειοκράτη της Αποκεντρωμένης Διοίκησης. Πρόκειται για ευθεία υπονόμευση της αυτοδιοίκησης και προσβολή στη λαϊκή ετυμηγορία.

Η μεθόδευση συνδέεται άμεσα και με τις καταγγελίες που έκανε ο πρόεδρος της ΔΕΥΑΛ Παναγιώτης Βάλεσης στο Δημοτικό Συμβούλιο Μυτιλήνης την Παρασκευή 29 Αυγούστου. Σύμφωνα με τα όσα είπε ο κ.Βάλεσης  τόσο ο ίδιος όσο και ο Δήμαρχος δέχθηκαν εκβιαστική πίεση από τον υπουργό Περιβάλλοντος Σταύρο Παπασταύρου, σε συνάντηση στην Αθήνα, ώστε να δεχθούν τη μονάδα αφαλάτωσης στη Βάστρια με αντάλλαγμα τη χρηματοδότηση του βιολογικού της Νότιας Πόλης. Ο βουλευτής της ΝΔ Χαράλαμπος Αθανασίου, παρών στη συνάντηση, επιβεβαίωσε ότι τέθηκε το θέμα της Βάστριας, αλλά αρνήθηκε ότι υπήρξε εκβιασμός.

Το ρεπορτάζ ωστόσο αναφέρει ότι η πίεση δεν περιορίστηκε μόνο στην αφαλάτωση, αλλά επεκτάθηκε και σε αιτήματα για δρόμο προς τον ΧΥΤΑ που είχε απορρίψει το Δημοτικό Συμβούλιο, καθώς και για έναν δεύτερο δρόμο – «έξοδο κινδύνου».

Το πιο τραγελαφικό στοιχείο είναι η αιτιολόγηση της ρύθμισης. Το Υπουργείο επικαλείται «λόγους δημοσίου συμφέροντος και εθνικής ασφάλειας» για να παρακάμψει τη ΔΕΥΑΛ. Όμως η ίδια κυβέρνηση έχει μετατρέψει τα νησιά του Βορείου Αιγαίου σε μόνιμες υπερδομές φιλοξενίας, σε περιοχές εθνικά ευαίσθητες, σε απόσταση αναπνοής από τα τουρκικά παράλια, ενώ η Άγκυρα αξιοποιεί το μεταναστευτικό ως εργαλείο πίεσης.

Η συγκέντρωση τέτοιων δομών στις παραμεθόριες περιοχές δεν ενισχύει την εθνική ασφάλεια – αντίθετα, αυξάνει την έκθεση και τις πιθανές πιέσεις. Η υπόθεση της Βάστριας αποτελεί παράδειγμα πολιτικής που επικαλείται την «ασφάλεια» για να παρακάμψει θεσμούς και κοινωνίες, χωρίς να ενισχύει στην πράξη την προστασία της χώρας.

Η τοπική αυτοδιοίκηση έχει λόγο μόνο όταν συναινεί όπως στην περίπτωση της αδειοδότητηση για τις εργασίες ηλεκτροδότησης της Βάστριας. Όταν διαφωνεί, η φωνή της φιμώνεται με νομοθετικές ρυθμίσεις. Κι αν σήμερα η Βάστρια είναι το πεδίο εφαρμογής αυτής της πολιτικής, αύριο θα είναι κάπου αλλού. Η επίκληση της «εθνικής ασφάλειας» ως πρόσχημα για την επιβολή αποφάσεων δεν κάνει τη δημοκρατία πιο ασφαλή. Την καθιστά πιο ευάλωτη.