Ο ασημόγλαρος είναι το πιο γνώριμο είδος γλάρου στις ελληνικές θάλασσες. Φωτογραφία: Larus michahellis_TasosBounas

Την Τρίτη 26 Ιουνίου έλαβε χώρα η 3^η ραδιοφωνική εκπομπή ΘΑΛΑΤΤΑ του ραδιοφωνικού σταθμού ΣΤΟ ΝΗΣΙ FM 99 σε συνεργασία με το Τμήμα Ωκεανογραφίας & Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Στην εκπομπή οικοδεσπότες ήταν ο Κοσμήτορας της Σχολής Περιβάλλοντος και Καθηγητής Θαλάσσιας Βιολογίας στο Τμήμα Ωκεανογραφίας & Θαλασσίων Βιοεπιστημών Δρόσος Κουτσούμπας, και ο Αναπληρωτής Καθηγητής Στατιστικής και Μαθηματικής Οικολογίας στο ίδιο Τμήμα Ωκεανογραφίας & Θαλασσίων Βιοεπιστημών Γεώργιος Κόκκορης.

Η εκπομπή «ΘΑΛΑΤΤΑ» φιλοξένησε τον αναπληρωτή καθηγητή Φυσικής Ωκεανογραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Γιάννη Ανδρουλιδάκη, για μια εις βάθος συζήτηση γύρω από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο θαλάσσιο και παράκτιο περιβάλλον. Το θέμα της εκπομπής ήταν «Θαλάσσιοι Κίνδυνοι Υπό Το Πρίσμα Της Κλιματικής Αλλαγής» και επικεντρώθηκε στα ακραία καιρικά και ωκεανογραφικά φαινόμενα, στους θαλάσσιους καύσωνες, στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας, στις επιπτώσεις στα οικοσυστήματα, και στις μεθόδους παρακολούθησης και πρόγνωσης τέτοιων φαινομένων από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Η συζήτηση ξεκίνησε με αναφορά στα ακραία φαινόμενα που επηρεάζουν τις παράκτιες περιοχές όπως είναι οι μετεωρολογικές παλίρροιες, οι παράκτιες πλημμύρες, η παράκτια διάβρωση, και θαλάσσια ρύπανση, με ιδιαίτερη έμφαση στους θαλάσσιους καύσωνες.

Οι θαλάσσια κίνδυνοι προκύπτουν από έναν συνδυασμό μετεωρολογικών και θαλάσσιων φαινομένων και διεργασιών. Ο κ. Ανδρουλιδάκης περιέγραψε τη στενή αλληλεπίδραση μεταξύ ατμόσφαιρας και θάλασσας ως κρίσιμο παράγοντα για την εκδήλωση κινδύνων στις παράκτιες περιοχές. Φαινόμενα όπως οι μετεωρολογικές παλίρροιες, οι πλημμύρες, η παράκτια διάβρωση και οι έντονες καταιγίδες (Μedicanes, οι οποίοι ειναι Μεσογειακοί ατμοσφαιρικοί κυκλώνες με χαρακτηριστικά τροπικών καταιγίδων) εντείνονται λόγω της κλιματικής κρίσης.

Η αλληλεπίδραση αυτή σε συνδυασμό και με την ανθρωπογενή δραστηριότητα στη παράκτια ζώνη, μπορούν να δημιουργήσουν διάφορους κινδύνους που επηρεάζουν τα οικοσυστήματα, και άμεσα και έμμεσα και τον άνθρωπο που κατά πλειοψηφία ζει και εργάζεται σε παράκτιες περιοχές.

Τέτοια συστήματα μπορεί να είναι συστήματα καιρού, δηλαδή χαμηλά βαρομετρικά, τα οποία τα γνωρίζουμε σαν καταιγίδες, που προκαλούν μεταβολές στη στάθμη της θάλασσας (π.χ. μετεωρολογική παλίρροια), οι οποίες προκαλούν ξαφνικές πλημμύρες και καταστροφές, εντείνοντας την επικίνδυνότητα στην παράκτια ζώνη. Αυτά όλα συνδυάζονται και με γεγονότα θαλάσσιας ρύπανσης υποβαθμίζοντας περαιτέρω το παράκτιο περιβάλλον. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας αποτέλεσε ένα από τα βασικά σημεία της συζήτησης, ως άμεση απόρροια της κλιματικής αλλαγής.

Ο κ. Ανδρουλιδάκης τόνισε ότι η Μεσόγειος, αν και κλειστή θάλασσα, συμπεριφέρεται ως «μικρός ωκεανός» και ήδη κατατάσσεται στα διεθνή "hotspots" της υπερθέρμανσης.. Η μεταβολή αυτή δεν είναι μόνο ποσοτική, αλλά και ποιοτική, καθώς μεταβάλλει τη δυναμική των παράκτιων θαλάσσιων συστημάτων και εντείνει φαινόμενα όπως οι μετεωρολογικές παλίρροιες και οι αλλαγές στην κυκλοφορία των θαλάσσιων ρευμάτων.

Έμφαση δόθηκε στους θαλάσσιους καύσωνες, δηλαδή σε παρατεταμένες περιόδους με θερμοκρασίες θαλάσσιου νερού σημαντικά υψηλότερες από τον μέσο όρο των προηγούμενων δεκαετιών. Ειδικά, στο Βόρειο Αιγαίο, που χαρακτηρίζεται πλέον ως "hotspot" θαλάσσιων καυσώνων, έχουν καταγραφεί θερμοκρασίες άνω των 30-31°C για αρκετές ημέρες (έντονοι, παρατεταμένοι και συχνοί θαλάσσιοι καύσωνες), προκαλώντας θανάτους οργανισμών με χαρακτηριστικό παράδειγμα την περίπτωση των μυδοκαλλιεργειών στον Θερμαικό Κόλπο όπου καταστράφηκε το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής το 2021, το 2023 και τελικά και το 2024.

Ειδικά  το 2024 έχει καταγραφεί και ως η θερμότερη χρονιά στην ιστορία των μετρήσεων στη θάλασσα. Τέτοιες θερμοκρασίες επηρεάζουν αρνητικά τη φυσιολογία πολλών θαλάσσιων οργανισμών, προκαλώντας ασθένειες, μαζικούς θανάτους και νεκρώσεις σε ευαίσθητα είδη, όπως οι κοραλλιογενείς κοινότητες. Ξενικά είδη, μεταξύ αυτών παθογόνοι μικροοργανισμοί και τροπικά ψάρια, εξαπλώνονται σε νέες περιοχές, καταστρέφοντας ντόπιους πληθυσμούς, όπως στην περίπτωση της πίννας. Ο ρυθμός αύξησης στη Μεσόγειο αγγίζει κατά μέσο όρο τους 0.4°C ανά δεκαετία, ενώ περιοχές όπως το Βόρειο Αιγαίο φτάνουν και τους 0.7°C.

Το Τμήμα Ωκεανογραφίας & Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου συμβάλλει ενεργά στην καταγραφή και πρόγνωση τέτοιων φαινομένων μέσω του Παρατηρητηρίου Βορείου Αιγαίου παρέχοντας online δεδομένα και προγνώσεις για τη θάλασσα με έμφαση στο Β Αιγαίο. Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι φοιτητές του τμήματος, οι οποίοι συμμετέχουν ενεργά στην έρευνα και εκπαιδεύονται σε πραγματικές συνθήκες πεδίου με χρήση Ωκεανογραφικών/Εκπαιδευτικών Σκαφών και Επιστημονικού Ωκεανογραφικού εξοπλισμου.

Η συζήτηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η κλιματική αλλαγή είναι ανθρωπογενής, και απαιτείται άμεση κοινωνική και πολιτική δράση. Παρά τις τεχνολογικές δυνατότητες, η αδυναμία επίτευξης των στόχων της Συμφωνίας των Παρισίων αποδεικνύει την έλλειψη αποτελεσματικής διακυβέρνησης σε παγκόσμιο επίπεδο. Η Μεσόγειος ξεπερνά ήδη τα όρια που είχαν τεθεί για την υπερθέρμανση και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα περιοχής με υψηλό ρίσκο. Το μήνυμα που επισημάνθηκε ήταν πως η κοινωνία πρέπει να πιέσει θεσμούς και κράτη να αναλάβουν ουσιαστικές δεσμεύσεις για να σωθούν οι ωκεανοί και ο πλανήτης.