Τα βήματά μου με έφεραν στον χώρο όπου στεγάζονται τα κεντρικά λύκεια της πόλης μας. Μόλις μπεις στον αύλειο χώρο σε υποδέχεται (από το 1896) η προτομή του ευεργέτη Σοφοκλή Βουρνάζου. Πάνω σ' αυτήν έσπαζαν, για πολλές δεκαετίες, τα μελανοδοχεία τους οι απόφοιτοί του. Περνώντας τα εντυπωσιακά προπύλαιά του βρίσκεσαι μπροστά στην επιβλητική, μαρμάρινη σκάλα, που σε οδηγεί στον πάνω όροφο. Η μεγαλοπρέπεια διακρίνεται παντού. Ψηλοτάβανες αίθουσες, δρύινα πατώματα, ευμεγέθεις πόρτες φατνωτή οροφή. Εδώ στεγάστηκε το πρώτο Γυμνάσιο της Λέσβου, το οποίο ιδρύθηκε το 1840, Το Γυμνάσιο αναγνωρίστηκε από την ελληνική κυβέρνηση το 1875 και οι απόφοιτοί του μπορούσαν να εγγραφούν και να φοιτήσουν στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Χτίστηκε την περίοδο 1887-1890 με τη συμβολή πάρα πολλών Μυτιληνιών, απλών και ευκατάστατων κατοίκων. Στην αίθουσα τελετών έξι μαρμάρινες πλάκες αναγράφουν τα ονόματα όσων συνέβαλλαν στην ανέγερσή του. Υπάρχει ο διαχωρισμός σε μεγάλους ευεργέτες και σε ευεργέτες. Εκτός από τις αίθουσες διδασκαλίας το σχολείο διέθετε εργαστήριο Φυσικής, αίθουσα τελετών, βιβλιοθήκη και σύγχρονο γυμναστήριο. Σ' αυτό στεγάζεται η ιστορική του βιβλιοθήκη
με σπάνια χειρόγραφα και παλαιές εκδόσεις. Εκεί φιλοξενήθηκε κι η πρώτη αρχαιολογική συλλογή της Λέσβου.

Ας μεταφερθούμε νοερά στα τέλη του προπερασμένου αιώνα, στη μικρή τουρκοκρατούμενη πόλη. Οι άνθρωποί της αντιλήφθηκαν τη σημαντική αξία της εκπαίδευσης, των δασκάλων, του σχολειού και με συνεργασία οικοδόμησαν το περίφημο σχολικό κτήριο. Έτσι οικοδομήθηκαν πάρα πολλά σχολεία στο
νησί και σε άλλα μέρη. Και στο μικρότερο χωριό αν πάμε, με το αντίστοιχο μικρό σχολειό του, θα βρούμε έναν πίνακα ευεργετών και δωρητών.

Σε αρχείο σχολείων διαβάζουμε πόσα μεροκάματα έκαναν δωρεάν οι κάτοικοι του χωριού, τι προσέφεραν σε ξυλεία άλλοι ή πόσα λαγήνια λάδι. Αλλού ανέβασαν θεατρικές
παραστάσεις, και με τα έσοδα αγοράστηκαν όργανα φυσικής και χημείας, τα οποία υπάρχουν μέχρι σήμερα.

Σήμερα στον 21ο αιώνα δημιουργήθηκαν τα Δημόσια Ωνάσεια σχολεία (γυμνάσια - λύκεια). Φέτος θα λειτουργήσουν 6, συνολικά θα είναι 22. Το ελληνικό δημόσιο θα βάλει τα σχολικά κτήρια και τους εκπαιδευτικούς, το Ωνάσειο ίδρυμα θα ανακαινίσει τα σχολεία και θα καλύπτει τα επιπλέον έξοδα για τη διαφορετική λειτουργία τους. Το σχολικό πρόγραμμα θα είναι ενισχυμένο κατά 2 ώρες τη μέρα, με τη λειτουργία επιπρόσθετων μαθημάτων και δραστηριοτήτων, θα υπάρχει υποστήριξη από Κοινωνικούς Λειτουργούς και Ψυχολόγους.

Μόνο που αυτές οι ειδικότητες υπάρχουν εδώ και χρόνια σε κάποια σχολεία, δραστηριότητες και ομάδες λειτουργούν από χρόνια. Άντε και έγιναν αυτά, και αρκετοί μαθητές “αποκτούν την ευκαιρία να έχουν πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου εκπαίδευση”, με τις πολλές χιλιάδες υπόλοιπους μαθητές τι γίνεται;

Όποιος, φορέας ή άτομο θέλει να προσφέρει οικονομική βοήθεια για να λειτουργήσουν καλύτερα τα δημόσια σχολεία μπορεί να ακολουθήσει το παράδειγμα των υπόδουλων Μυτιληνιών του 18ου αιώνα.