Αν και ελάχιστα στοιχεία είναι γνωστά για τη μεγάλη λυρική ποιήτρια Σαπφώ, φαίνεται ότι γεννήθηκε στην αριστοκρατική Ερεσό, σύμφωνα με το Βυζαντινό Λεξικό της Σούδα, περίπου στο 617 και το 612 π. Χ. και πέθανε το 570 ή 560 π Χ., παντρεμένη με τον Κερκύλα, πλούσιο από την Άνδρο, αποκτώντας μία κόρη, την Κλείδα. Την πρωτοσυναντάμε νεαρή ποιήτρια στους αριστοκρατικούς κύκλους του νησιού. Λόγω των έντονων πολιτικών αναταραχών στη Λέσβο που οδήγησαν την αριστοκρατία του νησιού σε εξορία από την πρωτεύουσα Μυτιλήνη, η Σαπφώ κατέφυγε αρχικά στην Πύρρα και αργότερα στη Σικελία. Αργότερα, μετά την κατάλυση της τυραννίας, επί Πιττακού του Μυτιληναίου, γύρισε το 585 π.Χ. στη Μυτιλήνη, ιδρύει τον δικό της κύκλο των Μουσών, ένα είδος Ωδείου, κέντρο ανώτερων σπουδών, όπου οι ανύπαντρες κόρες της υψηλής βαθμίδας ανέπτυσσαν ικανότητες στη μουσική, την ποίηση και το χορό.

Η Σαπφώ, η δεκάτη μούσα κατά τον Πλάτωνα, έγραψε κατεξοχήν ερωτικά ποιήματα. Μαζί με τον Αλκαίο ήταν εκπρόσωποι και ιδρυτές του αιολικού μέλους. Η ποίησή της πάλλεται από αυθορμητισμό και έντονα αισθήματα. Αρκετοί από τους στίχους της μαρτυρούν έντονο ερωτισμό και λυρισμό. Από τα ποιήματά της, που συνέλεξαν οι Αλεξανδρινοί και δημοσίευσαν σε εννέα βιβλία, τα πιο διάσημα ήταν οι Ύμνοι προς τους θεούς και τα Επιθαλάμια, τα τραγούδια δηλαδή του γάμου. Πιθανώς κανένας άλλος λογοτέχνης δεν μπορεί να συγκριθεί με τη Σαπφώ στην ομορφιά της σκέψης, στον μελωδικό της στίχο και στην ένταση των αισθημάτων της.

Ίσως δεν είναι τυχαίο που ένας μεγάλος Λέσβιος ποιητής, ο Οδυσσέας Ελύτης, χαρακτήρισε τη Σαπφώ, ως «μακρινή εξαδέλφη» του, επειδή θεώρησε πως μαζί  με τον Αρχίλοχο ήταν οι πρώτοι που «φέρνουν τα αισθήματα και τα όνειρα στο πρώτο επίπεδο, τολμούν να μιλήσουν για την ατομική τους ζωή, να πουν τον καημό τους, να τραγουδήσουν, να χορέψουν. Η Σαπφώ, όπως λέει ο Ελύτης,  ήταν ένα «πλάσμα ευαίσθητο και θαρρετό συνάμα, που δεν μας παρουσιάζει συχνά η ζωή. Ένα μικροκαμωμένο, βαθυμελάχρινο κορίτσι, ένα μαυροτσούκαλο», σύμφωνα με την περιγραφή του φιλόσοφου Μάξιμου Τύριου, όπως θα λέγαμε σήμερα, που, ωστόσο, έδειξε ότι είναι σε θέση να υποτάξει ένα τριαντάφυλλο, να ερμηνεύσει ένα κύμα ή ένα αηδόνι και να πει «σ’ αγαπώ» για να συγκινηθεί η υφήλιος».

Ποια ήταν η σημασία του έρωτα για τη Σαπφώ; Ποιο το εύρος και το ύφος του ερωτικού της λόγου;

Μελετώντας από τα ελάχιστά αποσπάσματά της τη δυναμική της ποιητικής της, διαφαίνεται ότι αυτή ως προς το περιεχόμενο είναι απόλυτα «ερωτική»., ερωτικά συναισθηματική, ερωτικά ειδυλλιακή, καθώς σε όλο το έργο της συναντάμε υπέροχες εικόνες από τη φύση και εκπληκτικές παρομοιώσεις, περιτυλιγμένες με το έντονο λυρικό συναίσθημα που καταλύει το νου και την καρδιά. Ο ουρανός και η θάλασσα, ο ήλιος, το φεγγάρι και τ’ αστέρια, η χαραυγή και το δειλινό, δένδρα και λουλούδια απαντούν στα ποιήματα της μεγάλης ποιήτριας. Ο διττός χαρακτήρας του ποιητικού της λόγου  ενσωματώνεται με έναν ιδιαίτερο τρόπο στο κοινωνικό-πολιτικό πλαίσιο, βιώνεται και διαμορφώνεται από την ίδια την ποιήτρια με τον δικό της προσωπικό τρόπο.

*Ο Δρ. Παύλος Τριανταφυλλίδης είναι προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου και εδώ μας «δανείζει» απόσπασμα του υπό έκδοση βιβλίου για τη Σαπφώ που θα διατίθεται στην Αρχαιολογική Συλλογή στη Σκάλα Ερεσού.