Στα Κύθηρα βρέθηκε, πολύ πιθανά το 14^ο αιώνα, μπλεγμένη ανάμεσα στις μυρτιές η εικόνα της Παναγιάς. Μια πολύ παλιά εικόνα που κάποιοι λένε ότι είναι των πρώτων μετά το Χριστό χρόνων, και που ο χώρος της εύρεσης, της έδωσε το προσωνύμιο της Μυρτιδιώτισσας.

Η εύρεση της εικόνας γιορτάζεται στις 24 Σεπτεμβρίου, 40 μέρες μετά «την μετάσταση της Παναγίας στους ουρανούς» και στη Μυτιλήνη με τις πολλές Μυρσίνες που γιορτάζουν σήμερα, επίκεντρο της γιορτής είναι ο ναός των Αγίων Θεοδώρων στο ιστορικό κέντρο της πόλης. Στο Ναό αυτό, πραγματικό μνημείο αρχιτεκτονικής που αξίζει της προσοχής των αρμόδιων υπηρεσιών του υπουργείου Πολιτισμού. Αλλά αυτό είναι μιαν άλλη ιστορία. 

Στον πέμπτο κίονα στο κεντρικό κλίτος αριστερά στον εισερχόμενο στην τρίκλιτη αυτή «λεσβιακή βασιλική» υπάρχει ένα περίτεχνο προσκυνητάρι από γύψο στο οποίο βρίσκεται μια εντυπωσιακή από αισθητικής άποψης εικόνα της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας σε διαστάσεις ένα μέτρο επί 60 εκατοστά. Περίτεχνη η εικόνα φέρει την επιγραφή «Εις μνημόσυνο του δούλου του θεού Γεωργίου Ιωάννου Παναρέτου. 10 Μαρίου 1861. Χειρ Κωνσταντίνου Μοσχονησίου». Η εικόνα σύμφωνα με τα αναγραφόμενα είναι αντίγραφο της εικόνας της Παναγίας της ευρισκομένης στα Κύθηρα.

Εντύπωση προξενούν δυο σειρές «πεθαμένα» μαργαριτάρια, πολύ πιθανά των μέσων του 19^ου αιώνα. Σύμφωνα με το θρύλο τα μαργαριτάρια πρόσφερε στην Παναγιά Τουρκάλα της Μυτιλήνης γιατί γιάτρεψε το μονάκριβο της παιδί. «Πήγε στο Ναό, λέει η τοπική παράδοση, προσευχήθηκε και σαν έβγαινε από τους Αγίους Θεοδώρους το παιδί της ήταν στην πόρτα του Ναού γερό και την περίμενε. Τότε έβγαλε από το λαιμό της δυο σειρές μαργαριτάρια που τα φορούσε και τα πρόσφερε στην Παναγιά». 

Την Παναγίας της Μυρτιδιώτισσσας σήμερα, 40 μέρες μετά το 15αύγουτο και περάστε από την εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων. Είναι στο βάθος του αδιεξόδου στο πρώτο σοκάκι μετά τη Μητρόπολη καθώς περπατάτε την οδό Ερμού με κατεύθυνση την Επάνω Σκάλα. Δείτε το μνημείο, τις υπέροχες τοιχογραφίες, τις εικόνες και το μοναδικό τέμπλο και ανάψτε ένα κεράκι. Και παρακαλέστε την Παναγιά ελλείψει δοκιμαζόμενης Τουρκάλας στη γειτονιά να κάνει κάτι, να σώσει το μνημείο!