1996, λίγο μετά την κρίση στα Ίμια, όταν όλα στο χώρο της διπλωματίας των πολιτών «τα έσκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά». Ευρισκόμενος στη Χίο άκουσα στο ραδιοφωνικό σταθμό «Αλήθεια» μια δήλωση του Γενικού Προξένου της Ελλάδας στην ΄Κωνσταντινούπολη Φωτή Ξύδα υπέρ της ανάγκης ανάπτυξης πρωτοβουλιών από τους πολίτες για την καλυτέρευση των Ελληνοτουρκικών σχέσεων. Του τηλεφώνησα: «Να τα γράψω στην «Εέυθεροτυπία» αυτά που είπατε; Ή θα σας δημιουργήσω πρόβλημα;»
– «Να τα γράψεις…» απάντησε.
Τα έγραψα. Πήρε συγχαρητήρια από την τότε πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εξωτερικών.
Ως το τέλος της θητείας του στην Κωνσταντινούπολη κι ύστερα στην Άγκυρα, «ο Πρέσβης της Μυτιλήνης» όπως αποκλούσε τη θέση του, άνοιγε δρόμους.
Το 1997 με τον Αλέκο Μαθιέλλη κόντρα στον καιρό, ξαναλειτουργήσαμε 75 χρόνια μετά την εκκλησιά του Ταξιάρχη στο Μοσχονήσι τιμώντας τα 75χρονα της Καταστροφής. Ήταν εκεί μαζί με την αξέχαστη Ρέα. Πόσοι αξέχαστοι σε αυτή τη φωτογραφία…

Κι ύστερα στην Πέργαμο, και στη Σμύρνη. Ο Φωτής δίπλα να ανοίγει δρόμους. Μυτιληνιός γέννημα θρέμμα, και περήφανος για ετούτο, όργωσε επί χρόνια το χωράφι των Ελληνοτουρκικών σχέσεων. Χωρίς τις πρωτοβουλίες που εμπνεύστηκε και ενθάρρυνε με την καθημερινή του πράξη ο Φωτής Ξύδας ίσως τίποτα να μην ήταν όπως είναι σήμερα.

«Έχω γυρίζει όλο τον κόσμο έλεγε – όχι απαραίτητα χαριτολογώντας – και έχω να πω ότι ο εξυπνότερος πολίτης, από οπουδήποτε αλλού, είναι χειρότερος από τον πιο βλάκα Μυτιληνιό». Ήταν ετούτη η αντίληψη που τον έκανε μερικές φορές να φτάνει το καλαμπούρι του στα όρια του αυτοσαρκασμού. Η «περιπέτειά» του με τον Αμερικανό διπλωμάτη Ρίτσαρντ Χόλμπρουγκ γνωστή. «Where are you from?» («Από πού είσαι;») ρώτησε το Φωτή Ξύδα ο Χόλμπρουγκ. «I am a Lesbian» («Είμαι από τη Λέσβο») του απάντησε ο Φωτής, καλαμπουρίζοντας και προκαλώντας αμηχανία στον Αμερικανό διπλωμάτη που ως «Lesbian» ήξερε μόνο τις γυναίκες ομοφυλόφιλες. Μήνες μετά βέβαια του το ανταπέδωσε του Ξύδα. Μέσα στο ασανσέρ των διπλωματών στην έδρα του ΟΗΕ, με το που είδε ο Χόλμπρουγκ τον Ξύδα αναφώνησε «Hello my Lesbian friend!» («Γειά σου φίλε μου από τη Λέσβο»). Αμήχανος από τα δεκάδες μάτια που γύρισαν να κοιτάξουν τον «Lesbian», ο Ξύδας έσκυψε για λίγο το κεφάλι αλλά το Μυτιληνιό ξύπνησε σύντομα μέσα του. Άρχισε να γελά. Η αναγνώριση του καλού χιούμορ στον άλλον. Βασικό Μυτιληνιό προτέρημα…

Όταν επέστρεψε στη Μυτιλήνη συνταξιούχος πια, ο Φωτής δεν αρκέστηκε στην αγάπη του Κωνσταντή, στο σκάφος και στις βόλτες του.
Ανακατεύτηκε με την πολιτική ως μη όφειλε και ίσως ως να μη έπρεπε. Δεν ήξερε δε ρώταγε;

Τέλος πάντων. Ο Φωτής έφυγε χθες, να παίξει πόλο με την ομάδα του ΝΟM στον ουρανό. Κι από την εξέδρα η Ρέα θα τον χειροκροτά σίγουρα περήφανη. Όπως τότε στη χαβούζα του ΝΟΜ.

Αντίο Φωτέλ(ι)