× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Όταν οι Μικρασιάτες πρόσφυγες πήγαν σχολείο στη Λέσβο

Γράφουν οι ΜΑΡΙΑ ΓΡΗΓΟΡΑ ΚΑΙ ΦΑΝΗ ΜΑΡΩΝΙΤΟΥ*

Δημοσίευση 18/9/2022

Όταν οι Μικρασιάτες πρόσφυγες πήγαν σχολείο στη Λέσβο

Η ενσωμάτωση των Μικρασιατών προσφύγων αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση που είχε να αντιμετωπίσει το ελληνικό κράτος από την ίδρυσή του. Μία χώρα κατεστραμμένη οικονομικά από τους συνεχείς πολέμους και διχασμένη πολιτικά, καλείται να διαχειριστεί μία πρωτοφανή προσφυγική κρίση που είναι πέραν των δυνατοτήτων της, να προσφέρει ανθρωπιστική βοήθεια σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που ζουν στην απόλυτη φτώχεια και σταδιακά να καταφέρει να τους αφομοιώσει στην ελληνική κοινωνία.
Από την πρώτη στιγμή, η εκπαίδευση των προσφυγόπουλων αποτελεί μέλημα της Ελληνικής Κυβέρνησης. Με Βασιλικό Διάταγμα, στις 26 Σεπτεμβρίου του 1922, πρόσφυγες μαθητές μπορούν να εγγράφονται στα σχολεία, ακόμη και αν στερούνται των σχετικών πιστοποιητικών σπουδής.

Ο αριθμός των εγγεγραμμένων μαθητών στο νησί της Λέσβου εκτοξεύεται σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Τα μαθήματα ωστόσο, για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, πραγματοποιούνται είτε σε εκκλησίες είτε σε εξωτερικούς χώρους, αν το επιτρέπουν οι καιρικές συνθήκες , αφού τα σχολεία είχαν επιταχθεί προκειμένου να στεγαστούν πρόσφυγες.

Στα σχολεία της νοτιοανατολικής Λέσβου, την περίοδο 1922-1924, οι Μικρασιάτες μαθητές αποτελούν περίπου το 1/3 του συνόλου των μαθητών, με τον συνολικό αριθμό τους στη συγκεκριμένη περιοχή να ανέρχεται σε 4.000 σε σύνολο 15.000 μαθητών . Αξιοσημείωτο είναι πως στα Μαθητολόγια και τους Γενικούς Ελέγχους των μαθητών, στη στήλη «επάγγελμα γονέα», συναντάται πολύ συχνά η λέξη «αιχμάλωτος» ή «ορφανό», σε ποσοστό που ανέρχεται σε 41,5% του συνόλου των εγγραφέντων Μικρασιατών μαθητών .
Τα υπάρχοντα σχολικά κτίρια στο νησί της Λέσβου δεν επαρκούν πλέον για να καλύψουν τις αυξημένες ανάγκες και το 1924 ιδρύονται, με απόφαση του Υπουργείου Παιδείας, νέα σχολεία, όπως το 8ο Μικτό Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης, στον προσφυγικό συνοικισμό, το Μικτό Δημοτικό Σχολείο Νέων Κυδωνιών κ.ά. Σημαντικός είναι και ο αριθμός των Μικρασιατών εκπαιδευτικών που διορίζονται στα σχολεία της Λέσβου, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το 8ο Δημοτικό, όπου ο Διευθυντής και οι 4 από τους 7 δασκάλους είναι Μικρασιάτες .
Μέριμνα λαμβάνεται και για την τριτοβάθμια εκπαίδευση των προσφύγων, οι οποίοι μπορούν να φοιτήσουν στο ελληνικό πανεπιστήμιο με μόνη προϋπόθεση την απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας. Επίσης, παρέχεται η δυνατότητα συμμετοχής στις εξετάσεις για την εισαγωγή τους στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων.

Η μόρφωση των παιδιών αποτελεί βασική προτεραιότητα και για τους ίδιους τους πρόσφυγες, παρά την ένδειά τους. Μην έχοντας την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν βιβλία, απευθύνουν εκκλήσεις, μέσω του τοπικού Τύπου, προς την Π.Ε.Π και τις τοπικές αρχές για τη συνδρομή τους.

Πόσο μέγα δυστύχημα θα ήτο αν δεν ελαμβάνετο εν μέτρον δια την εκπαίδευσιν αυτής της νέας κοινωνίας η οποία αν μείνη απαίδευτος θα αποβή εις κακόν όλου του κράτους, γράφει πρόσφυγας στην Εφημερίδα Σάλπιγξ . Και πράγματι τον Δεκέμβριο του 1922 τους χορηγείται χρηματικό βοήθημα για την αγορά βιβλίων .
Εφάμιλλο ζήλο για την εκπαίδευση των παιδιών τους δείχνουν και οι πρόσφυγες Αρμένιοι, που έχουν βρει καταφύγιο στο νησί της Λέσβου. Απευθύνονται στον Νομάρχη και ζητούν την παραχώρηση οικήματος, ώστε περίπου 400, στην πλειονότητά τους ορφανά από πατέρα, παιδιά να έχουν πρόσβαση στη γνώση.

Θεωρώντας το αγαθό της εκπαίδευσης αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα των παιδιών τους, απευθύνουν εκκλήσεις στον τοπικό Τύπο. Εχάσαμεν περιουσίες, σπίτια, σχολεία, εκκλησίας, αδελφούς, Πατρίδα, όλα. Να αφήσωμε και τα παιδιά μας αγράμματα; Αυτό θα ήτο ως να εχάναμε και κάθε ελπίδα δια το μέλλον της Φυλής μας .

Παράλληλα, η Αρμενική παροικία προσπαθεί να συγκεντρώσει χρήματα, διοργανώνοντας εκδηλώσεις. Ερασιτέχνες Αρμένιοι πρόσφυγες παρουσιάζουν στο θέατρο «Αλκαίος» μουσικοχορευτική παράσταση, προσελκύοντας πλήθος κόσμου, όχι μόνο Αρμένιους, αλλά και ντόπιους, ανάμεσα στους οποίους και ο Στρατιωτικός Διοικητής .

(Το άρθρο αποτελεί απόσπασμα από την επετειακή έκδοση της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Μυτιλήνης για τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική καταστροφή με τίτλο «1919-1922 : Οι εφημερίδες της Λέσβου αφηγούνται», η οποία θα κυκλοφορήσει εντός του 2022. Οι εφημερίδες Ελεύθερος Λόγος και Σάλπιγξ απ’ όπου αντλήθηκαν οι πληροφορίες, διατίθενται σε ψηφιακή μορφή στο ψηφιακό αποθετήριο της Δ.Κ.Β. Μυτιλήνης http://dspace.cplm.gr/).

*Μαρία Γρηγορά
ΠΕ Βιβλιοθηκονόμος-MSc in Cultural Informatics and Communication
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης
*Φανή Μαρωνίτου
ΤΕ Βιβλιοθηκονόμος
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης

ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΑΣ
Tο stonisi.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Τέσσερα «κομμάτια» ενός πρόσφυγα Αγιου

Του Αγίου Γεωργίου του Χιοπολίτη, πολιούχου Αγίου του ρημαγμένου Αϊβαλιού
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η «άγνωστη» συνεισφορά της Λέσβου στην Εθνική Αντίσταση

Οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας Δημήτρης Μπουρνούς και Γιώργος Γαλέτσας στο ρ/σ του «Ν» με την ευκαιρία της φετινής 80ης επετείου από την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου στις 25 Νοεμβρίου 1942
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Ο αγωνιστής του Πολυτεχνείου, Μήτσος Μπουρνούς μίλησε στους μαθητές

Δεν μιλά σχεδόν ποτέ για την εξέγερση του 1973 και την αντιδικτατορική του δράση, αλλά τα εξιστόρησε στο σχολείο της Λουτρόπολης Θερμής
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Το ιστορικό της προτομής του Μιχάλη Μυρογιάννη

Από τους Φίλους Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Οι δικοί μας πρωταγωνιστές στην εξέγερση του Πολυτεχνείου

30 μέτρα από την πύλη, φοιτητές τότε, Απόστολος Κομνηνάκας και Γιάννης Παυλής μιλούν στο «Ν» για κείνες τις ημέρες
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Οι ξεχασμένοι νεκροί του Νοέμβρη

Ιάκωβος Κουμής και Σταματίνα Κανελλοπούλου. Θύματα της βίας των ΜΑΤ της Νέας Δημοκρατίας, στις 16 Νοεμβρίου του 1980
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η ΛΕΣΒΙΑΚΗ ΦΑΛΑΓΓΑ από το βιβλίο της Κωνσταντίνας Βάκκα‑Κυριαζή

Οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας, υπενθυμίζουν την Ιστορία της Λεσβιακής Φάλαγγας
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η Μυτιλήνη το Νοέμβριο του 1912 και ο άγνωστος ήρωας της

Τα γεγονότα της απελευθέρωσης μέσα από μια επιστολή του απελευθερωτή, πρώτου πολιτικού και στρατιωτικού Διοικητή Λέσβου Κωνσταντίνου Μελά στην πεθερά του
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η περιπέτεια του πορτόφυλλου του Γενί τζαμιού της Μυτιλήνης

Από το Γενί τζαμί με τα σκουπίδια στο εργαστήριο συντήρησης της αρχαιολογικής υπηρεσίας, μισός αιώνας δρόμος
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Νο 26570. Ο εφιάλτης του κρατουμένου στα τούρκικα τάγματα εργασίας

Ο Σμυρνιός κρατούμενος «26570», η προσφύγισσα στη Σκαλα Συκαμνιάς δασκάλα σύζυγος του, και η μυθιστορηματική τους συνάντηση με την παρέμβαση του Μυτιληνιού φαρμακοποιού Φ. Κουτζουκίδη
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Τι κάνατε στον πόλεμο «μουρέλια μ’;»

Το 22ο Σύνταγμα των Μυτιληνιών το 1940, στα βουνά της Αλβανίας
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Πολεμικές ανταποκρίσεις 1940‑1941

Σατυρικές επιστολές Αγιασωτών από το μέτωπο του πολέμου στην Ήπειρο, που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Τρίβολος»