Τα τελευταία χρόνια, λόγω της αύξησης των ροών, των άμεσων προβλημάτων που προέκυψαν, αλλά και των εικόνων που έχουν κατακλίσει τα ΜΜΕ, κράτος και κοινωνία προτεραιοποιούν το μεταναστευτικό και προσφυγικό ζήτημα. Οι προσφυγικές ροές υπάρχουν, με κυρίαρχο ρυθμιστικό παράγοντα την Τουρκία που αποσκοπεί να κεφαλαιοποιήσει όσο το δυνατόν περισσότερα οφέλη, ανοίγοντας κατά το δοκούν «την κάνουλα». Δευτερεύον παράγοντα αποτελούν οι αδυναμίες του Ελλαδικού κράτους, να αναδιατάξει τις σχέσεις εξουσίας που διέπουν το μαζικό πλέον – φαινόμενο/διαδικασία. Οι προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές – απόρροια της Συριακής κρίσης, της διαχρονικής πλέον σύγκρουσης στο Αφγανιστάν, αλλά και των πολλαπλών εστιών πολιτικής αστάθειας και θρησκευτικής τρομοκρατίας σε Αφρική και Ασία, παρά τα σκαμπανεβάσματα ως προς την ένταση των ροών, συνεχίζονται.
Σε ένα πρώτο πεδίο ανάλυσης, το προσφυγικό και μεταναστευτικό ζήτημα οφείλει να προσεγγίζεται καθολικά, ως διαδικασίες που παράγουν και παράγονται από τον παγκόσμιο πολιτικοκοινωνικό, οικονομικό χάρτη. Ως εκ τούτου, οποιοδήποτε λύση πρέπει να διέπεται από αυτή τη διευρυμένη λογική, προσανατολισμένη δηλαδή στην άρση της ανισότητας που παράγει η ανισομερής διεθνοποίηση του κεφαλαίου. Με κύρια αποτελέσματα την αποσταθεροποίηση κρατών, την οικονομική ή/και στρατιωτική διάλυση ολόκληρων χωρών, για αποκόμιση γεωστρατηγικών ωφελημάτων, την εκμετάλλευση πόρων (και ενεργειακών δρόμων). Παράλληλα, επιχειρείται η διεύρυνση της αγοράς, η προσέλκυση ενός άλλοτε τοπικά προσδεμένου - φθηνού εργατικού δυναμικού στις χώρες του βιομηχανικού κέντρου που πλέον μετέφερε τον κύριο όγκο της παραγωγής στον ζωτικό του χώρου.
Στο δια ταύτα, η προσφυγιά και η οικονομική μετανάστευση είναι απότοκα ενός οικονομικού μοντέλου, μίας άνισης διάρθρωσης της παγκόσμιας παραγωγής/κατανάλωσης η οποία εντείνει έναν παγκόσμιο ανταγωνισμό με  βάση το ιεραρχικό δίπολο «κέντρα – περιφέρειες», εκμαυλίζοντας τοπικές κοινωνίες και πολιτισμούς, αναπαράγοντας σχέσεις εξουσίας που σκοπό έχουν την διαιώνισή του καπιταλιστικού μοντέλου οργάνωσης, το οποίο βάλλεται από την ίδια του τη σάρκα. Παρόλα αυτά, η συζήτηση στην Ελλάδα και γενικότερα στην Ευρώπη, εκκινεί από μικροκοινωνονιολογικές αφετηρίες οι οποίες, αν και έχουν ουσία όταν αναδεικνύουν άλλες όψεις αυτών των φαινομένων, εν τούτοις, δεν μπορούν να δώσουν ουσιαστικές λύσεις στα ζητήματα που ανακύπτουν.

Ο ρόλος της παιδείας
Άρα, οποιαδήποτε λύση οφείλει να προσανατολίζεται προς την ολοκληρωτική άρση των αντιφάσεων αυτών των φαινομένων, την ανοικοδόμηση των ισοπεδωμένων πολιτισμικά και υλικά χωρών και προφανώς, προς την καλλιέργεια ανθρώπων οι οποίοι δε θα χαρακτηρίζονται από έναν απολίτικο κοσμοπολιτισμό, με χρήση τσιτάτων «ανθρωπισμού». Εδώ προκύπτει ο εξαιρετικά καίριος ρόλος της παιδείας στις χώρες υποδοχής. Η ανάδειξη ενός νέου ανθρωπότυπου, έτοιμου για μία συνειδητή παρέμβαση στην καθολική εκμεταλλευτική πολιτική των παγκόσμιων και τοπικών ελίτ.
Ο στόχος της εκπαίδευσης δεν πρέπει να εστιάζει σε μία στείρα  «καλλιέργεια κριτικής σκέψης», αλλά προς μία εποικοδομητική πολιτισμική και πολιτική σύνθεση που θα τους επιτρέπει να βιώνουν το νέο και το «δικό τους» με τρόπο δημιουργικό, αλλά και θα μετουσιώνει όλη την παραγωγική τους ενέργεια προς όφελος όχι μόνο των χώρων υποδοχής (όπως ζητά η δυτική ελίτ), αλλά κυρίως προς την χώρα καταγωγής. Όχι σε μία ψευδεπίγραφη εστίαση σε μία κοινωνική ανέλιξη, σε ένα νέο «American dream» που σκοπό έχει να μεταβάλλει τους μετανάστες σε μαριονέτες.
Για να υπάρξει ενσωμάτωση πρέπει να πληρούνται όμως και συγκεκριμένα κριτήρια (συγκεκριμένος αριθμός για ουσιαστική πρόσβαση σε εργασία, κοινωνικές πρόνοιες, παιδεία), καθώς και καλλιέργεια σεβασμού στη συλλογική συνείδηση της χώρας υποδοχής. Όταν όμως σε μία χώρα υπάρχει παρακμή και έλλειψη δημοκρατικής συλλογικής συνείδησης, με παράλληλο σεβασμό στην διαφορετικότητα, τότε το εγχείρημα της ενσωμάτωσης είναι δυσκολότερο. Πώς εξάλλου θα δέσουμε αυτούς τους ανθρώπους, στους οποίους θα μπορούμε να παρέχουμε βιώσιμες συνθήκες ζωής, με τη μοίρα αυτού του τόπου; 

Ποιος μπορεί να δώσει λύση;
Σε αυτό το πλαίσιο, συνειδητοποιεί κανείς ότι ούτε οι δυνάμεις που εκπροσωπούν τον κοσμοπολιτισμό, ούτε η ακροδεξιά μπορεί να δώσει λύσεις, καθώς δεν απαντούν σε βασικά ερωτήματα. Ή θα υπάρξει μία νηφάλια κριτική, βλέποντας ότι η τοπική κοινωνία και οι αιτούντες άσυλο που μένουν στο νησί έχουν κοινά συμφέροντα, αφού όλοι ζητούν τον απεγκλωβισμό τους, ή θα κυριαρχήσει η μαυρίλα που εκπροσωπεί τους ισχυρούς. Η λύση είναι μονόδρομος.