Υπάρχουν γυναίκες που φοβούνται να κάνουν μια εξέταση. Υπάρχουν όμως και γυναίκες που φοβούνται ακόμη περισσότερο να μάθουν το αποτέλεσμά της.

Αυτός ο φόβος, που συχνά μένει κρυμμένος πίσω από το «θα πάω κάποια άλλη στιγμή», ήταν ένα από τα θέματα που αναδείχθηκαν στη συζήτηση με τη γυναικολόγο Αφροδίτη Ζαφειρίου, η οποία βρέθηκε στο στούντιο του «Ν» με αφορμή τον Οκτώβριο, τον μήνα που έχει συνδεθεί διεθνώς με την ενημέρωση και την πρόληψη για τον καρκίνο του μαστού.

Η συζήτηση δεν περιορίστηκε στη μαστογραφία, στον υπέρηχο ή στις εξετάσεις που πρέπει να κάνει μια γυναίκα. Πήγε βαθύτερα. Στον φόβο, στην αναβολή, στην καθημερινότητα, στην έλλειψη χρόνου και χρημάτων, αλλά κυρίως στην ανάγκη μια γυναίκα να μάθει να φροντίζει τον εαυτό της.

Και ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της συζήτησης ήταν ότι ο καρκίνος του μαστού δεν αφορά πια μόνο τις ηλικίες που παραδοσιακά είχαμε συνδέσει μαζί του.

«Τα δεδομένα έχουν αλλάξει», σημείωσε η Αφροδίτη Ζαφειρίου, εξηγώντας ότι συναντώνται πλέον περιστατικά σε πολύ νεότερες γυναίκες, ακόμη και χωρίς γνωστό οικογενειακό ιστορικό. Όπως ανέφερε, στην προσωπική της εμπειρία έχει συναντήσει περιπτώσεις ακόμη και σε ηλικίες 24 και 25 ετών, ορισμένες μάλιστα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή της λοχείας.

«Είμαι μικρή, δεν κινδυνεύω» είναι μια σκέψη που πρέπει να αλλάξει

Για χρόνια πολλές νέες γυναίκες θεωρούσαν ότι ο έλεγχος του μαστού είναι κάτι που θα τις απασχολήσει πολύ αργότερα.

«Είμαι μικρή, δεν έχω φόβο», είναι μία φράση που, όπως περιέγραψε η γιατρός, εξακολουθεί να ακούγεται.

Η ίδια επιμένει ότι η σχέση μιας γυναίκας με την πρόληψη πρέπει να ξεκινά νωρίς. Από τα 20 και μετά, όπως εξήγησε, είναι σημαντικό ο τακτικός γυναικολογικός έλεγχος να περιλαμβάνει και την κλινική εξέταση του μαστού, αλλά και ενημέρωση για την αυτοεξέταση.

Δεν χρειάζεται, όπως είπε, μια γυναίκα να γίνει «γιατρός του εαυτού της». Χρειάζεται όμως να γνωρίζει το σώμα της.

Να ξέρει πώς είναι συνήθως το στήθος της, πώς είναι η θηλή, εάν έχει αλλάξει η εικόνα ή το χρώμα της, εάν υπάρχει κάποια έκκριση ή κάτι που δεν υπήρχε πριν. Η αυτοεξέταση, σύμφωνα με όσα εξήγησε, μπορεί στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας να γίνεται μετά το τέλος της περιόδου, όταν ο μαστός είναι λιγότερο επηρεασμένος από τις ορμονικές μεταβολές.

Η γυναίκα που δεν ήθελε ούτε να αγγίξει το στήθος της

Σε ένα από τα περιστατικά που μοιράστηκε, μία γυναίκα της ζήτησε να μην της κάνει καν ψηλάφηση στο στήθος. Όχι επειδή πονούσε. Επειδή φοβόταν.

«Μου είπε “μην κάνεις ψηλάφηση”», περιέγραψε η Αφροδίτη Ζαφειρίου. Χρειάστηκε να της εξηγήσει τι ακριβώς αναζητά ένας γιατρός κατά την εξέταση, γιατί γίνεται και πώς μπορεί και η ίδια να μάθει να ελέγχει το σώμα της.

Για τη γιατρό, αυτό το απλό βήμα έχει τεράστια σημασία. Μια γυναίκα που γνωρίζει το σώμα της μπορεί να αντιληφθεί πιο γρήγορα ότι κάτι έχει αλλάξει και να αναζητήσει ιατρική συμβουλή. «Αυτό μπορεί κάποια στιγμή να τη σώσει», είπε χαρακτηριστικά.

«Δεν φοβάμαι την εξέταση. Φοβάμαι το αποτέλεσμα»

Ίσως ακόμη πιο χαρακτηριστικό ήταν ένα δεύτερο περιστατικό.

Μία γυναίκα είχε πάει στο ιατρείο μέσω ιδιωτικής ασφάλισης. Η εξέταση μπορούσε να πραγματοποιηθεί και να καλυφθεί οικονομικά. Εκείνη όμως δεν ήθελε να την κάνει.

Ο λόγος ήταν απλός και ταυτόχρονα πολύ ανθρώπινος. «Φοβάμαι τα αποτελέσματα, όχι την εξέταση», της είπε. Η φράση αυτή περιγράφει, ίσως, έναν από τους μεγαλύτερους αντιπάλους της πρόληψης. Την ιδέα ότι, εάν δεν γνωρίζουμε κάτι, είναι σαν να μην υπάρχει.

Η Αφροδίτη Ζαφειρίου λέει ότι το συναντά στην πράξη. Γυναίκες φοβούνται το τεστ Παπανικολάου, φοβούνται τη μαστογραφία, αλλά πολλές φορές περισσότερο από όλα φοβούνται τι μπορεί να δείξει η εξέταση. Κάποιες θα προτιμούσαν, όπως είπε, «να μη γνωρίζουν καθόλου». Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της πρόληψης, το να γνωρίζεις νωρίς δεν δημιουργεί το πρόβλημα. Σου δίνει χρόνο να το αντιμετωπίσεις.

Στα 36 αποφασίζει να κάνει παιδί - ο έλεγχος του μαστού μπαίνει στον προγεννητικό έλεγχο

Ένα ακόμη παράδειγμα που έφερε αφορά κάτι πολύ συνηθισμένο πλέον. Γυναίκες που αποφασίζουν να αποκτήσουν παιδί μετά τα 30 ή τα 35 χρόνια.

Η ίδια εξήγησε ότι όταν μία γυναίκα, για παράδειγμα στα 36, έρχεται για να ξεκινήσει προγεννητικό έλεγχο, μαζί με τις υπόλοιπες εξετάσεις τη συμβουλεύει να ελέγξει και τον μαστό της, αρχικά ακόμη και με έναν υπέρηχο. Δεν αντιμετωπίζει δηλαδή την πρόληψη σαν ένα ξεχωριστό «ραντεβού με τον καρκίνο», αλλά ως κομμάτι της συνολικής φροντίδας μιας γυναίκας σε κάθε διαφορετική φάση της ζωής της.

Από τα 20 η γνωριμία με το σώμα - μετά τα 40 συστηματικός έλεγχος

Η Αφροδίτη Ζαφειρίου αναφέρθηκε και στον συστηματικό έλεγχο, εξηγώντας ότι μετά τα 40 η παρακολούθηση του μαστού αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία και περιλαμβάνει, ανάλογα πάντα με την περίπτωση και την εκτίμηση των γιατρών, μαστογραφία και ενδεχομένως υπέρηχο μαστού.

Για γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού, σημείωσε ότι μπορεί να απαιτείται έναρξη του ελέγχου νωρίτερα. Η ίδια ανέφερε επίσης ότι στην πρακτική της προτείνει στις νεότερες γυναίκες υπερηχογραφικό έλεγχο ανάλογα με την ηλικία και το ατομικό ιστορικό τους.

Το βασικό, ωστόσο, δεν είναι να απομνημονεύσει κάθε γυναίκα ένα πρόγραμμα εξετάσεων. Είναι να αποκτήσει σταθερή σχέση με τον γιατρό της και να μην εξαφανίζεται για χρόνια από τον προληπτικό έλεγχο.

«Κάν' το δώρο στον εαυτό σου». Η ίδια χρησιμοποιεί μάλιστα έναν πολύ απλό τρόπο για να βοηθήσει τις γυναίκες να μην ξεχνούν τις εξετάσεις τους. Τις συμβουλεύει να τις συνδέουν με μία συγκεκριμένη περίοδο του χρόνου, ακόμη και με τα γενέθλιά τους. Ένα «δώρο ζωής», όπως το χαρακτήρισε.

Γιατί πολλές γυναίκες θα θυμηθούν τα ραντεβού των παιδιών, τις υποχρεώσεις της δουλειάς, τις ανάγκες του σπιτιού, τους γονείς τους, τον σύντροφό τους, αλλά θα αφήσουν τελευταία τη δική τους εξέταση. Και κάπου εκεί η πρόληψη χάνεται μέσα στην καθημερινότητα.

Η 82χρονη που πίστευε ότι δεν χρειαζόταν πια γυναικολόγο

Το τελευταίο παράδειγμα που ανέφερε ήταν ίσως και το πιο σκληρό.

Μία γυναίκα 82 ετών έφτασε στο ιατρείο με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Όπως είπε στη γιατρό, είχε παρατηρήσει ένα εξωτερικό σημάδι στην ευαίσθητη περιοχή, όμως για χρόνια είχε την εντύπωση ότι, επειδή ήταν μεγαλύτερη και δεν είχε σεξουαλικές επαφές, δεν υπήρχε λόγος να κάνει πλέον γυναικολογικό έλεγχο.

Η σκέψη της Αφροδίτης Ζαφειρίου ήταν απλή, ίσως, αν είχε απευθυνθεί νωρίτερα στον γυναικολόγο και είχε δείξει αυτό που την ανησυχούσε, τα πράγματα να είχαν εξελιχθεί διαφορετικά.

Το μήνυμα αφορά και τις δύο πλευρές των ηλικιών. Ούτε μια κοπέλα 25 ετών είναι «πολύ μικρή» για να προσέχει το σώμα της ούτε μια γυναίκα 70 ή 80 ετών είναι «πολύ μεγάλη» για να αναζητήσει ιατρική συμβουλή όταν κάτι αλλάξει.

Η πρόληψη δεν είναι μόνο μία μαστογραφία

Προς το τέλος της συζήτησης η Αφροδίτη Ζαφειρίου άφησε για λίγο τις εξετάσεις και μίλησε για κάτι ευρύτερο. Για τον τρόπο που ζούμε.

Για το άγχος, την οικονομική πίεση, την κακή διατροφή, το κάπνισμα, την έλλειψη άσκησης και ύπνου. Αναγνώρισε μάλιστα ότι η πραγματικότητα δεν είναι ίδια για όλους. Δεν έχουν όλοι χρήματα για γυμναστήριο ή για οργανωμένες δραστηριότητες και πολλές φορές η οικονομική πίεση επηρεάζει ακόμη και το τι θα φάει ένας άνθρωπος ή πόσο μπορεί να φροντίσει τον εαυτό του. Γι' αυτό και το μήνυμά της δεν ήταν μια αυστηρή λίστα με «πρέπει». Ήταν περισσότερο μια υπενθύμιση.

«Πρώτα πρέπει να αγαπάμε τον εαυτό μας. Και δεύτερον, να βάλουμε την πρόληψη».

Να μην περιμένουμε τον Οκτώβριο για να θυμηθούμε τον μαστό μας. Να μην αποφεύγουμε μια εξέταση επειδή φοβόμαστε το αποτέλεσμα. Να ρωτάμε τον γιατρό μας, να γνωρίζουμε το σώμα μας και, όταν κάτι μας προβληματίζει, να μην το αφήνουμε για αργότερα.

Γιατί, όπως είπε κλείνοντας η ίδια, ακόμη και μία γυναίκα να ακούσει αυτή τη συζήτηση και να αποφασίσει να κάνει τον έλεγχό της, αυτό από μόνο του είναι ένα κέρδος.