Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου αναλαμβάνει κεντρικό ρόλο σε μία νέα διακρατική πρωτοβουλία για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, συντονίζοντας το ευρωπαϊκό έργο BLUEQ και τη δημιουργία ενός νέου Παρατηρητηρίου με επίκεντρο την Ποσειδωνία και τα οικοσυστήματα του λεγόμενου «μπλε άνθρακα».

Το BLUEQ Observatory φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα μόνιμο δίκτυο συνεργασίας ανάμεσα σε ερευνητικά ιδρύματα, δημόσιες αρχές, φορείς διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών και περιβαλλοντικές οργανώσεις από χώρες της Αδριατικής και του Ιονίου.

Στόχος είναι τα επιστημονικά δεδομένα που συλλέγονται μέσα από το έργο να μη μείνουν μόνο στο επίπεδο της έρευνας, αλλά να χρησιμοποιούνται για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με την προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Στο επίκεντρο τα λιβάδια Ποσειδωνίας

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα λιβάδια Posidonia oceanica, ένα από τα σημαντικότερα και πιο ευαίσθητα οικοσυστήματα της Μεσογείου.

Η Ποσειδωνία είναι θαλάσσιο φυτό που δημιουργεί εκτεταμένα υποθαλάσσια λιβάδια, τα οποία αποτελούν καταφύγιο και περιοχή αναπαραγωγής για μεγάλο αριθμό θαλάσσιων οργανισμών. Παράλληλα συμβάλλουν στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, στη σταθεροποίηση του θαλάσσιου πυθμένα και στην προστασία των ακτών.

Η σημασία τους, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στη βιοποικιλότητα. Τα λιβάδια της Ποσειδωνίας λειτουργούν και ως σημαντικές φυσικές «αποθήκες» άνθρακα, δεσμεύοντας ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Αυτή ακριβώς η δυνατότητα βρίσκεται στον πυρήνα της έννοιας του «μπλε άνθρακα», δηλαδή του άνθρακα που δεσμεύεται και αποθηκεύεται σε παράκτια και θαλάσσια οικοσυστήματα.

Έρευνες σε Ελλάδα, Ιταλία, Αλβανία και Κροατία

Στο πλαίσιο του BLUEQ, από τον Οκτώβριο του 2025 έως τον Ιούλιο του 2026 πραγματοποιήθηκαν επιστημονικές αποστολές σε τέσσερις περιοχές μελέτης στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Αλβανία και την Κροατία.

Οι ερευνητικές ομάδες χρησιμοποίησαν σύγχρονα μέσα παρακολούθησης, συνδυάζοντας δορυφορικές εικόνες, drones, υποβρύχιες έρευνες και δειγματοληψίες, με στόχο τη χαρτογράφηση και την αξιολόγηση της κατάστασης των λιβαδιών Ποσειδωνίας.

Τα πρώτα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν τη μεγάλη συμβολή των συγκεκριμένων οικοσυστημάτων στη θαλάσσια βιοποικιλότητα, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη εργαστηριακές αναλύσεις που αναμένεται να δώσουν πληρέστερη εικόνα για την ποσότητα άνθρακα που μπορούν να αποθηκεύουν.

Δίκτυο συνεργασίας και μετά το τέλος του έργου

Η δημιουργία του Παρατηρητηρίου BLUEQ έχει στόχο να δώσει συνέχεια στην επιστημονική δουλειά ακόμη και μετά την ολοκλήρωση του ευρωπαϊκού έργου.

Μέσα από τη συνεργασία επιστημόνων, δημόσιων φορέων και οργανισμών διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών, επιδιώκεται η ανταλλαγή δεδομένων, η εφαρμογή κοινών μεθόδων παρακολούθησης και ο καλύτερος συντονισμός των δράσεων προστασίας.

Κεντρικό εργαλείο του εγχειρήματος αποτελεί ο Ψηφιακός Κόμβος BLUEQ – BLUEQ Digital HUB, στον οποίο συγκεντρώνονται επιστημονικά αποτελέσματα, πληροφορίες, εργαλεία και καλές πρακτικές.

Μέσω της πλατφόρμας μπορούν να συμμετέχουν στο δίκτυο δημόσιοι φορείς, ερευνητικοί οργανισμοί, περιβαλλοντικές οργανώσεις και άλλοι ενδιαφερόμενοι, αποκτώντας πρόσβαση στις δράσεις και στα δεδομένα που παράγει το Παρατηρητήριο.

Το έργο BLUEQ – Applied solutions for coastal habitat monitoring and blue carbon storage quantification: An integrated approach to sustainable ecosystem management, με κωδικό IPA-ADRION00447, υλοποιείται με επικεφαλής εταίρο το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος Interreg IPA ADRION 2021–2027.

Βασικός στόχος του είναι η ανάπτυξη επιστημονικά τεκμηριωμένων λύσεων για την παρακολούθηση, την προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση των παράκτιων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων.