Επανεκδόθηκε πρόσφατα, με πρωτοβουλία της κόρης του και των εγγονών του, το βιβλίο «Μνήμες» του Απόστολου Αποστόλου, γραμματέα του ΕΑΜ Λέσβου και δημάρχου Μυτιλήνης από το 1956 ως το 1982 (φυσικά με τη διακοπή της επτάχρονης δικτατορίας).

Το βιβλίο αποτελεί ανατύπωση των δύο παλαιότερων βιβλίων του «δασκάλου», που εκδόθηκαν πρώτη φορά το1985, με την προσθήκη ενός παραρτήματος στο τέλος, με έγγραφα των στρατιωτικών και αστυνομικών αρχών για τις δικαστικές περιπέτειες του από την «εθνικοφροσύνη» μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας, αλλά και πολλές φωτογραφίες, που δεν υπήρχαν στην πρώτη έκδοση. Στο βιβλίο, που χωρίζεται σε τρία μέρη, περιγράφει ο ίδιος τη ζωή του ως δάσκαλος, τη συμβολή του στην Αντίσταση, τις περιπέτειες του στις φυλακές και τις εξορίες και τη δράση του ως δήμαρχος Μυτιλήνης.

Όπως ο ίδιος περιγράφει στο βιβλίο του, ενώ στην αρχή είχε ταχθεί ως νέος με το αντιβενιζελικό στρατόπεδο, η γνωριμία του με την προοδευτική διανόηση της λεσβιακής άνοιξης, του άνοιξε τους ορίζοντες του μυαλού του. Και όταν ήλθε η δικτατορία του Μεταξά, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά: «Οι αναγεννητικές ορμές που άρχισαν να κοχλάζουν μέσα μου με συνεπήραν. Δε δίστασα. Τάχτηκα ενάντια στη δικτατορία. Πήγα οριστικά με τις προοδευτικές δυνάμεις». Κι έτσι ο δάσκαλος, λόγω της αντιδικτατορικής του δράσης, έρχεται σε μια πρώτη γνωριμία «με το βλοσυρό κόσμο των οργάνων της τάξεως» της δικτατορίας.

Η Κατοχή τον βρίσκει στην Αθήνα, αλλά πολύ γρήγορα γυρνά στη Μυτιλήνη με την απόφαση να δουλέψει στην Αντίσταση.

Η απόφαση 26/48 του έκτακτου στρατοδικείου Μυτιλήνης με την καταδίκη σε θάνατο του Απόστολου Αποστόλου

Η συγκρότηση του ΕΑΜ Λέσβου, το φθινόπωρο του 1941, στην οποία ο Αποστόλου παίζει έναν πρωταγωνιστικό ρόλο, καθώς ορίζεται επικεφαλής – γραμματέας του συντονιστικού του Οργάνου, περιλαμβάνει νέα στελέχη της προοδευτικής διανόησης του νησιού, μαζί με παλαιά στελέχη των Φιλελευθέρων και μεμονωμένα στελέχη του ΚΚΕ, καθώς το κόμμα είχε σχεδόν διαλυθεί στη διάρκεια της δικτατορίας του Μεταξά. Ο τρόπος που συγκροτήθηκε το ΕΑΜ Λέσβου δείχνει πως οι μεταγενέστερες θεωρίες της «εθνικοφροσύνης», ότι δήθεν το ΕΑΜ, ήταν ένα παρακλάδι του ΚΚΕ για να αναρριχηθεί στην εξουσία μετά τον πόλεμο, δεν έχουν καμία απολύτως βάση. Ο ίδιος ο Αποστόλου στο βιβλίο του στη σελ. 96 γράφει πως εδώ στη Λέσβο, «δρούσαμε ανεξάρτητα και κάναμε εκείνο που πιστεύαμε σωστό και που επέβαλλαν οι τοπικές συνθήκες». Το ότι, στα ηγετικά της στελέχη της Οργάνωσης συμπεριλαμβάνονταν και οι κομμουνιστές και το γεγονός ότι το ΚΚΕ έπαιζε σημαντικό ρόλο σε όλον αυτόν τον αγώνα, έδωσε περαιτέρω πολιτική νομιμοποίηση στο ΚΚΕ σε πλατιά λαϊκά στρώματα, που αναγνώριζαν πλέον το κόμμα αυτό, ως μια πραγματικά πατριωτική δύναμη.

Λίγο μετά την Απελευθέρωση, στη 6 Οκτωβρίου 1944, σε ένα άρθρο του στην εφημερίδα του ΕΑΜ Ελεύθερη Λέσβος, ο Αποστόλου σκιαγραφεί τη συγκρότηση της «Οργάνωσης – ΕΑΜ Λέσβου», όπως την ήξεραν όλοι οι Λέσβιοι:

 «Όταν το ΕΑΜ ξεκίνησε τον αγώνα… Δεν ξεχώρισε ποτέ πλούσιους και φτωχούς… Μόνοι τους ξεχώρισαν οι εχθροί του λαού και συμμαχήσανε με τον κατακτητή... κι αυτοί δεν ήταν μόνο πλούσιοι… Βρέθηκαν άνθρωποι προλετάριοι εξαθλιωμένοι, παραστρατημένοι… Μα βρέθηκαν και πλούσιοι που νόμισαν πως η φιλία τους με τους γερμανούς θα τους προστάτευε θα τους αύξανε τα πλούτη…  Ποτέ δεν ακούστηκε κανένα σύνθημα πλούσιοι και φτωχοί».

Ο δάσκαλος ρίχνεται με αυτοθυσία στη μάχη της στήριξης του λαού και για το πλάτωμα της «Οργάνωσης» απευθύνεται ακόμα και σε παλιούς βασιλόφρονες. Σ’ αυτό το κάλεσμα έχει θέση και ο σεμνός ιεράρχης Μητροπολίτης Μηθύμνης Διονύσιος Μηνάς, καθώς με πρωτοβουλία του Αποστόλου, του προτάθηκε από το ΕΑΜ Λέσβου η προεδρία του και αυτός την αποδέχθηκε αμέσως.

Ο ίδιος ο Αποστόλου, μετά την Απελευθέρωση, όταν το ΕΑΜ Λέσβου είχε την τοπική εξουσία, όντας πολιτικά και κοινωνικά πανίσχυρο,  φρόντισε ώστε να υπάρξει συνεννόηση και συναίνεση ακόμα και με τους αντιπάλους. Έτσι αποφεύχθηκαν οι ακρότητες, προστατεύτηκαν οι ζωές ακόμα και ανθρώπων που συνεργάστηκαν με τον κατακτητή, ενώ φρόντισε ώστε η εξουσία του ΕΑΜ, να  έχει τη συναίνεση και της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, παρά το γεγονός ότι ήταν πολύ μακριά και αδύνατη για να καθορίζει τα πράγματα στο νησί.

Ήταν τόσο σημαντική η συμβολή του ΕΑΜ στην διατήρηση της τάξης και την αποφυγή της εμφύλιας σύγκρουσης, ώστε αμέσως μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας, ο ίδιος ο διοικητής του Ιερού Λόχου Χριστόδουλος Τσιγάντες έσπευσε να ευχαριστήσει το ΕΑΜ Λέσβου λέγοντας: «Πρέπει ακόμα να ομολογήσω πως σ’ όλο το διάστημα που η αριστερή παράταξη διαχειρίστηκε την εξουσία διατηρήθηκε με το μέτρο του δυνατού μια αξιέπαινη τάξη, τέτοια που δεν τηρήθηκε σε κανένα μέρος της Ελλάδας».

Ο Αποστόλου το 1928

Το κράτος όμως της «εθνικοφροσύνης» δεν συγχώρησε στον Αποστόλου αυτή του την πατριωτική δράση. Έτσι στις 31 Μαΐου 1945, συλλαμβάνεται με αφορμή μια διαδήλωση του ΕΑΜ, με την κατηγορία της «στάσης» - μια κατηγορία εφεύρεση του δωσίλογου εισαγγελέα Ιωάννη Κωστόπουλου, που στάλθηκε στη Μυτιλήνη με σκοπό τη διάλυση του πανίσχυρου ΕΑΜ Λέσβου. Έμεινε προφυλακισμένος δύο ολόκληρα χρόνια, για να κηρυχθεί τελικά αθώος το Μάρτιο του 1947 και όταν πια στην Ελλάδα είχε ξεκινήσει ο Εμφύλιος. Διωγμένος από το σχολείο, χωρίς δουλειά, πολύ γρήγορα συλλαμβάνεται εκ νέου, αυτή τη φορά με την κατηγορία της απόκρυψης όπλων και τη διοργάνωση του αντάρτικου.

Το Φεβρουάριο του 1948 μαζί με άλλους 6 εαμίτες, μεταξύ των οποίων κι ο αδελφός του Δημητρός, καταδικάζονται σε θάνατο, από το έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών.

Τι κι αν επιλέχθηκε η δίκη να γίνει εκτός Λέσβου για να μη ξεσηκωθεί  ο κόσμος του νησιού; Στο άκουσμα της απόφασης, ακόμα και ο βουλευτής του Λαϊκού κόμματος Γιώργος Λαζανάς κινητοποιήθηκε, ώστε να μην εκτελεστεί η θανατική καταδίκη. Λίγες μέρες μετά την απόφαση του Στρατοδικείου, στις 6 Μαρτίου 1948, ο Λαζανάς με γράμμα του στην εφημερίδα Λαϊκή εξηγεί τη στάση του αυτή, σημειώνοντας:

 «Ενώπιον του Στρατοδικείου Αθηνών… οι αδελφοί Αποστόλου κατεδικάσθησαν εις θάνατον διατυπώσαντος του Στρατοδικείου και την ευχήν να μην εκτελεστή η ποινή των … Το ότι ετηλεγράφησα συνηγορήσας υπέρ της αναστολής της εκτελέσεως των αδελφών Αποστόλου είναι ακριβέστατον και θα ησθανόμην πραγματικήν χαράν αν έβλεπον αυτούς κι οιουσδήποτε άλλους… προσηλωμένους εις την πατρίδαν να εργάζονται ελεύθεροι, ο ένας εις το Γυμνάσιον και ο άλλος εις την αγοράν της Μυτιλήνης».

Ακόμα και ο διορισμένος δήμαρχος Μυτιλήνης Νίκος Πετρόπουλος, λίγες μέρες μετά την σε θάνατο καταδίκη των αδελφών Αποστόλου, έστειλε στον υπουργό Δικαιοσύνης το παρακάτω τηλεγράφημα:

 «Η πολιτική και κοινωνική δράσις των αδελφών Απόστολου υπήρξεν πραγματικά έντιμος και χριστιανική, κατά την εποχήν της επικρατήσεως του ΕΑΜ εν Λέσβω και είχεν ως αποτέλεσμα την πρόληψιν πολλών εγκλημάτων. Πιστεύοντες ότι η παροχή χάριτος εις τους ανωτέρω καταδίκους θα συντελέση τα μέγιστα εις την κατασίγασιν των παθών εν τη Νήσω μας... υποβάλλομεν θερμήν παράκλησιν όπως εισηγηθείτε την πλήρην απαλλαγήν των».

Αλλά και άλλα στελέχη του συντηρητικού χώρου όπως ο Χριστόδουλος Τσιγάντες και ο Ξενοφών Αμμανίτης, που στα χρόνια της Κατοχής συνεργάστηκαν με το ΕΑΜ Λέσβου και τον Αποστόλου συνέβαλαν ουσιαστικά, όπως γράφει στο βιβλίο του ο Αποστόλου, με την παρουσία τους σαν μάρτυρες υπεράσπισης στο Αναθεωρητικό δικαστήριο το 1951, στη μείωση της ποινής και τελικά την αποφυλάκισή του το 1952.

Τέσσερα χρόνια μετά, τον Απρίλιο του 1956, ο Αποστόλου εκλέγεται δήμαρχος Μυτιλήνης, αντικαθιστώντας τον Μίμη Γαληνό, που ήδη είχε εκλεγεί βουλευτής. Είχαν περάσει μόλις οκτώ χρόνια από την καταδίκη του σε θάνατο από το έκτακτο στρατοδικείο και επέστρεφε δήμαρχος Μυτιλήνης με τη ψήφο του λαού. Γράφει λοιπόν ο δάσκαλος στο βιβλίο του:

«Ήταν η βραδυά της πρώτης μου εκλογής. Στη Νομαρχία συγκεντρώνονταν τα αποτελέσματα από τα διάφορα εκλογικά τμήματα της πόλης. Ο Δεσπότης Ιάκωβος ήταν κρεμασμένος στο ακουστικό του τηλεφώνου του και κάθε λίγο ενοχλούσε το Νομάρχη. Ζητούσε πληροφορίες για την πορεία των εκλογών. Και κάθε φορά που το αποτέλεσμα ήταν ευνοϊκό για μένα, ο Δεσπότης εξέφραζε τη δυσφορία του. Ώσπου στο τέλος όταν πια φάνηκε ότι εγώ κερδίζω και ο Δεσπότης εξακολουθούσε να εκδηλώνει τη δυσαρέσκειά του γι’ αυτό, ο Νομάρχης ξέσπασε και του είπε απ’ το τηλέφωνο: “Μα Δεσπότη μου πάρτο απόφαση. Τον Αποστόλου θέλει ο λαός. Αυτός θα είναι δήμαρχος. Τι να κάνουμε;»

Η παρουσίαση του βιβλίου έγινε ήδη στην Αθήνα, στην Καισαριανή στις 18 Δεκεμβρίου 2025 και στην Νέα Σμύρνη στις 15 Μαρτίου 2026, ενώ μετά το Πάσχα, θα ακολουθήσει και η παρουσίασή του στη Μυτιλήνη.