Με αφορμή το φετινό πανηγύρι του Προφήτη Ηλία, το Σκαλοχώρι της Λέσβου έγινε ξανά σημείο αντάμωσης, συγκίνησης και σιωπηλής συμφιλίωσης. Όπως γράφει με γλαφυρότητα και ιστορική ευαισθησία στο ρεπορτάζ του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο εκπαιδευτικός και συγγραφέας Χρήστος Χατζηλίας, μια δεκαπενταμελής ομάδα Αϊβαλιωτών – απόγονοι τρίτης και τέταρτης γενιάς ανταλλαγέντων του 1923 – βρέθηκαν φέτος στο χωριό των προγόνων τους, συμμετείχαν στο πανηγύρι και μοιράστηκαν στιγμές κοινής μνήμης και γιορτής με τους ντόπιους.

Όταν οι άνθρωποι ξεπερνούν την Ιστορία
Το Σκαλοχώρι, ή Τσουκαλοχώρι για τους Ρωμιούς και Τσομλέκ Κιόι για τους μουσουλμάνους πριν την Ανταλλαγή, υπήρξε για αιώνες τόπος συνύπαρξης και κοινού βίου. Το 1923, με τη Συνθήκη της Λοζάνης, αυτό το πλέγμα ζωής διαρρήχθηκε. Όμως, όπως γράφει ο Χ. Χατζηλίας, «η αγάπη και η λαχτάρα για την πατρίδα έκανε τους Σκαλοχωρίτες, απ’ τη μια κι απ’ την άλλη μεριά του Αιγαίου, να κρατούν ζωντανό το νήμα της συνέχειας».

Φωτογραφίες από το 1952, το 1954, το 1970, το 1982 και πιο πρόσφατα μαρτυρούν μια σχέση που δεν κόπηκε ποτέ, παρά τις πολιτικές, τα σύνορα και τις αποσιωπήσεις. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά, «οι άνθρωποι πάντα έβρισκαν τρύπες στον χρόνο και διαλείμματα στη σκληρή Ιστορία, ανταμώνοντας χωρίς ίχνη ρεβανσισμού, γιατρεύοντας και όχι ξύνοντας πληγές».

Μια υπόσχεση για το μέλλον
Στο φετινό πανηγύρι, οι Αϊβαλιώτες απόγονοι των Σκαλοχωριτών περπάτησαν στα σοκάκια του χωριού, επισκέφτηκαν τοπόσημα γεμάτα μνήμη, συνομίλησαν με κατοίκους και έδωσαν υπόσχεση επιστροφής. «Μας κάλεσαν να ξαναπάμε κι εμείς» γράφει ο Χατζηλίας, καταλήγοντας λιτά: «Η ζωή θα δείξει…»

Σε μια εποχή που η Ιστορία συχνά εργαλειοποιείται, τέτοιες πρωτοβουλίες γεφυρώνουν το τραύμα με την ελπίδα, τη συλλογική μνήμη με το ανθρώπινο βίωμα. Και υπενθυμίζουν πως, όταν οι άνθρωποι μιλούν τη γλώσσα της καρδιάς, η Ιστορία σιωπά – και η ζωή συνεχίζει, με σεβασμό και μέτρο.