Η Ετήσια Έκθεση 2025 για την Ελληνική Οικονομία και την Απασχόληση του ΙΝΕ της ΓΣΕΕ ήρθε να επιβεβαιώσει όσα κατ’ επανάληψη έχουμε καταγράψει στο «Ν»: την κάθετη πτώση του ΑΕΠ του Βορείου Αιγαίου, την διάλυση του παραγωγικού ιστού των νησιών και τη μεγάλη συγκέντρωση του πλούτου σε λίγα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας τα τελευταία 15 χρόνια.

Τα στοιχεία της έκθεσης δείχνουν με γλαφυρό τρόπο ότι, την περίοδο αυτή, οι κάτοικοι του Βορείου Αιγαίου έχουν ουσιαστικά καταδικαστεί σε μόνιμη φτώχεια – αποτέλεσμα της διαρκούς εφαρμογής μνημονιακών πολιτικών. Παρά τη σημαντική αύξηση του ποσοστού απασχόλησης και την οριακή αύξηση του πληθυσμού, η συμβολή της Περιφέρειας στη διαμόρφωση του εθνικού ΑΕΠ παραμένει εξαιρετικά χαμηλή, γεγονός που καταδεικνύει τη χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας.

Συγκεκριμένα, το Βόρειο Αιγαίο και η Κρήτη είναι οι μόνες περιφέρειες της χώρας όπου σημειώθηκε οριακή αύξηση του πληθυσμού κατά 0,7% την περίοδο 2009–2024, σύμφωνα με την Έκθεση. Παράλληλα, το Βόρειο Αιγαίο ήταν η μοναδική Περιφέρεια όπου καταγράφηκε αύξηση του οικονομικά ενεργού πληθυσμού κατά 7%. Αντίθετα, στις υπόλοιπες περιφέρειες παρατηρήθηκε μείωση. Σε πανελλαδικό επίπεδο, ο πληθυσμός μειώθηκε κατά 6,3% και ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός κατά 6,8%. Αντίθετα, στην Ε.Ε. των 27 υπήρξε αύξηση του πληθυσμού κατά 2,1% και του ενεργού πληθυσμού κατά 3,6%.

Την περίοδο 2009–2023, το πραγματικό περιφερειακό ΑΕΠ του Βορείου Αιγαίου μειώθηκε κατά 20,3%, τη δεύτερη μεγαλύτερη μείωση μετά τη Δυτική Μακεδονία  (-21,8%), η οποία επλήγη από την «απολιγνιτοποίηση». Πανελλαδικά, η μείωση του ΑΕΠ ανήλθε στο 13,4%, ενώ στην Ε.Ε. καταγράφηκε αύξηση 21,7%. Τα νησιά του Βορείου Αιγαίου συνεισφέρουν μόλις 1,3% στο εθνικό ΑΕΠ.

Φτωχότεροι όλων οι κάτοικοι του Βορείου Αιγαίου

Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ στο Βόρειο Αιγαίο ανέρχεται σε 16.100 μονάδες αγοραστικής δύναμης, κατατάσσοντας την Περιφέρεια τελευταία μεταξύ όλων των περιφερειών της χώρας. Αντίθετα, πρώτη είναι η Αττική με 36.700 μονάδες. Ο μέσος πανελλαδικός όρος είναι 26.400 και ο ευρωπαϊκός 38.100. Η απόκλιση μεταξύ Αττικής και Βορείου Αιγαίου το 2023 φτάνει τις 20.600 μονάδες.

«Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδεικνύουν μια ενδογενή δυναμική δημιουργίας περιφερειακών αποκλίσεων στην ελληνική οικονομία, με την αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας στο σύνολο της χώρας να ευνοεί ανισομερώς συγκεκριμένες περιφέρειές της, επιδρώντας έτσι αρνητικά σε κάθε προοπτική περιφερειακής σύγκλισης. Η αντιστροφή της δυναμικής αυτής προϋποθέτει τη

χάραξη και την εφαρμογή μιας συνεκτικής, μακροχρόνιας αναπτυξιακής στρατηγικής που θα περιλαμβάνει δράσεις και διαρθρωτικά μέτρα στα διάφορα υποσυστήματα των λιγότερο αναπτυγμένων περιφερειών, ώστε να επιταχυνθεί ο διαρθρωτικός-παραγωγικός μετασχηματισμός τους και να διασφαλιστεί μια περιφερειακά πιο ισόρροπη οικονομική ανάπτυξη και το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων της περιφέρειας» σημειώνει η έκθεση του ΙΝΕ της ΓΣΕΕ.

Το ποσοστό απασχόλησης

Το ποσοστό απασχόλησης στο Βόρειο Αιγαίο το 2024 ανήλθε σε 64%, υπερβαίνοντας ελαφρώς τον πανελλαδικό μέσο όρο (63,3%), αλλά υπολείπεται σημαντικά του ευρωπαϊκού (70,8%). Εντυπωσιακή είναι η διαφορά ανά φύλο: το 74,1% των ανδρών είναι απασχολούμενοι έναντι μόλις 56,1% των γυναικών. Στην Ε.Ε. το αντίστοιχο ποσοστό για τις γυναίκες είναι 66,2%.

Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν ότι οι γυναίκες βιώνουν έντονο αποκλεισμό από την εργασία, τόσο τοπικά όσο και σε εθνικό επίπεδο. Το φαινόμενο δεν οφείλεται μόνο σε κοινωνικά στερεότυπα, αλλά και στην απουσία στοχευμένων κρατικών πολιτικών που να αίρουν τα εμπόδια συμμετοχής τους στην αγορά εργασίας. Παρόμοιο αποκλεισμό αντιμετωπίζουν και άτομα με αναπηρία.

Μόλις 1% για έρευνα και ανάπτυξη

 Η ακαθάριστη εγχώρια δαπάνη για έρευνα και ανάπτυξη ως ποσοστό του ΑΕΠ του Βορείου Αιγαίου , το 2021 ήταν μόλις 1,02%. Ενώ το 2022 στο σύνολο των απασχολούμενων το ποσοστό των ερευνητών και του προσωπικού στον τομέα έρευνας και ανάπτυξης ήταν μόλις 1,47%.  Θα περίμενε κανείς τα πράγματα να είναι χειρότερα στο Βόρειο Αιγαίο ιδιαίτερα αν δούμε πως στο σύνολο της Ε.Ε. η ακαθάριστη δαπάνη για έρευνα και ανάπτυξη ανέρχεται στο 2,24% και το ποσοστό των ερευνητών και των απασχολούμενων στον τομέα έρευνας και ανάπτυξης είναι 1,63%. Είναι φανερό πως σε αυτό τον τομέα την κατάσταση διασώζει το Πανεπιστήμιο Αιγαίου με την όποια ερευνητική δουλειά γίνεται σε αυτό.