Τούρκος φίλος του δημοσιογράφου Στρατή Μπαλάσκα, κάτοικος της Περγάμου, εντόπισε πρόσφατα επιγραφή του 2ου αι. μ.Χ. στην ελληνική συνοικία της πόλης. Ο Στρατής μου παραχώρησε τις φωτογραφίες και τον ευχαριστώ.

Η επιγραφή είναι γνωστή από τον 18ο αι., όταν την περιέλαβε στις ταξιδιωτικές του σημειώσεις ο Choissel-Gouffier, Comte de Voyage pittoresque de la Grece, Paris 1809, vol. 2, σελ. 167 κ.εξ.), ο πρέσβης της Γαλλίας στην Κωνσταντινούπολη, που ταξίδεψε στο Αιγαίο και την Μ. Ασία. Την επιγραφή αναφέρει και ο Άγγλος περιηγητής και διπλωμάτης William Turner, Journal of a Tour in the Levant, vol. 3, London 1820,  σελ. 271 κ. εξ., εντοιχισμένη στον τοίχο του κήπου της «ελληνικής εκκλησίας», χωρίς άλλη διευκρίνιση. Στην συνέχεια, οι Γερμανοί αρχαιολόγοι που ανέσκαψαν τον 19ο αι. την αρχαία Πέργαμο, δημοσίευσαν επίσημα την επιγραφή, βλ. M. Fränkel, Die Inschriften von Pergamon , 2 vol., Berlin 1895, αρ. 333, αναφέροντας ότι η εκκλησία ήταν των Αγ. Θεοδώρων στα νότια της πόλης. Τα γεγονότα της καταστροφής του 1922 όμως κατέστρεψαν πολλούς χριστιανικούς ναούς, ώστε η επιγραφή να θεωρείται χαμένη μέχρι σήμερα, όπως υποστηρίζει ο Richard Simpson, Historical Notes: A Mathematical Inscription from Ancient Pergamon, Mathematics Today, April 2016, σελ. 84-86.

Το σωζόμενο κείμενο της επιγραφής είναι ελλιπές, σώζεται μόνο το Α Ι τμήμα της. Οι εκδότες της επιγραφής αναφέρουν ότι η επιγραφή Β είχε χαραχθεί στην πίσω όψη του λίθου. Το πλήρες κείμενο, όπως δημοσιεύτηκε το 1895 από τον Μ. Fränkel και λίγο αργότερα από τους W. Prott- W. Kolbe, MDAI 27 (1902) 140, αρ. 179-180 είναι το εξής:

Α. Ι

Ἀρχιτέκτων                                         ΄βρπς΄

θίοις ἀὶ   τεχνίταις ἱεροῖς

Ἰ. Νεικόδημος ἀγαθός, ἅμα δὴ ὁ καὶ

Νείκων νέος,                                       ΄βρπς΄

ἠσφαλίσατο καὶ κόσμησε ἅπασι

ἀγορανόμιον περίπατον ἰδίῃ φιλοτειμίηι.

ἐν βίῳ δὲ καλὸν ἔργον ἕν μόνον· εὐποιία.                  ΄βρπς΄

Β. Ι

Διαταγεῖσα ἰδίη γνώμη.                                              ΄αυξα΄

Αἴλ. Ἰσίδοτος, ὁ πρᾷος ἰδίαι                                       ΄αυξα΄

            γεωμέτρης,                                                      ΄αυξα΄

ἰδίῃ δὲ ἴσῃ καλῇ μετριότητι                                        ΄αυξα΄

ἐτιμήθη τῇ Δικαιοσύνῃ.                                              ΄αυξα΄

C. I

- - -ιγέρων {27[τρ]ιγέρων? [ἐστ]ὶ γέρων?}27 ἀληθείη                       ΄βρ. [. ]΄

- - -ειν χρόνῳ

[- - - ἀγα(?)]θοῦ μαθητὴς δὲ

D. Ι

- - - - - - - - - -  - - - - - - - - - - --

ὄρεξις - --  ---------------

ἰδία δὲ ἀγ ------------

κακῆς ἁπλῆ φ-----      -------

καὶ τέλος ἀμισ[θ - - -]

ἀνισια προαγ -  --------

ὡς ἐν -------------

διωι----------------------

----------------------------

Α. Απόδοση στη νέα ελληνική: Ο αρχιτέκτων Ιούλιος Νεικόδημος ή αλλιώς Νείκων ο Νέος, με την βοήθεια των θεών και των ιερών τεχνιτών (βλ. Ήφαιστος), ασφάλισε (οχύρωσε) με πύλη και διακόσμησε τον περίπατο της Αγοράς.

Από το κείμενο προκύπτει λοιπόν ότι ο αρχιτέκτων Ιούλιος Νεικόδημος ή Νίκων κατασκεύασε την Πύλη προφανώς της Αγοράς της Περγάμου ή οχύρωσε με κάποιον τρόπο τον περίπατο αυτής και μετά το τέλος του έργου αφιέρωσε στους θεούς την συγκεκριμένη επιγραφή, που θα βρισκόταν στην είσοδο της Αγοράς σε περίοπτη θέση. Ο Ι. Νεικόδημος ή Νίκων έχει ταυτιστεί από πολύ νωρίς με τον πατέρα του γιατρού Γαληνού, βλ. Λεξικό της Σούδας: Γαληνός, υἱὸς Νίκωνος ἀρχιτέκτονος καὶ γεωμέτρου.

Β. Απόδοση στη νέα ελληνική: Η παρούσα επιγραφή χαράχτηκε με δική του (του αρχιτέκτονος Νίκωνος) εντολή. Ο Αίλιος Ισίδοτος, ο πράος στην ιδιωτική του ζωή γεωμέτρης, τιμήθηκε από την Δικαιοσύνη για την σύνεσή του (μετριοπάθεια).

Από το κείμενο φαίνεται  ότι η επιγραφή αυτή είναι τιμητική, με την οποία ο Νίκων τιμά τον Ισίδοτο για την συμμετοχή του στο έργο της Αγοράς.

Το ιδιαίτερο στοιχείο και των δύο αυτών επιγραφών είναι οι όμοιοι αριθμοί που διακρίνουμε στο τέλος σχεδόν κάθε στίχου. Οι στίχοι καλούνται «ισόψηφοι», δηλαδή η αριθμητική αξία των γραμμάτων των στίχων προστιθέμενη δίνει το ίδιο αριθμητικό αποτέλεσμα. Τέτοια παιχνίδια φαίνεται ότι έπαιζαν οι εγγράμματοι πριν την καθολική υιοθέτηση των αραβικών αριθμών. Ο αρχιτέκτων Νίκων μάλιστα αρεσκόταν ιδιαίτερα στο παιχνίδι των ισόψηφων στίχων, όπως αποδεικνύουν άλλες τρεις επιγραφές που σώζουν το όνομά του. Άρα ο αριθμός ΄βρπς΄ = 2380 και ο ΄αυξα΄ =1461. Αλλά και ο Γαληνός ανέφερε για τον πατέρα του πως ήταν αυθεντία στο να συνθέτει ισοψηφικά έργα, βλ.   Psychoyos, Dimitris K. (April 2005). «The forgotten art of isopsephy and the magic number KZ». Semiotica 154 (1–4): 157–224.

Οι επόμενες δύο C και D, είναι φθαρμένες τόσο, ώστε είναι ακατανόητες.

Η Μαρία Διακουμάκου είναι αρχαιολόγος επιγραφικός.