× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Τα εδώδιμα και τα δηλητηριώδη μανιτάρια της Λέσβου, προσέχουμε για να έχουμε

Γράφει ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΠΙΩΤΑΣ, Φυσικός - Περιβαλλοντολόγος - Χαρτογράφος -Msc

Από το NEWSROOM Δημοσίευση 22/11/2026

Τα εδώδιμα και τα δηλητηριώδη μανιτάρια της Λέσβου, προσέχουμε για να έχουμε
' χρόνος ανάγνωσης

Προσθέστε το Νησί στις αναζητήσεις σας

Add stonisi.gr on Google ↗

Το σύνθημα του Συλλόγου των Μανιταρόφιλων Ελλάδας είναι: Και όσο βρέχει εμείς συνεχίζουμε.

Μετά τις φθινοπωρινές βροχές ξεφυτρώνουν τα μανιτάρια. Και τα βουνά όλης της Ελλάδας ζωντανεύουν από τους μανιταροσυλλέκτες, που ψάχνουν τον εκλεκτό αυτόν μεζέ. Αυτό συμβαίνει τις τελευταίες μέρες και στο νησί μας και αναμένεται να ενταθεί το επόμενο διάστημα, αφού ο καιρός προβλέπεται να συνεχίσει έτσι ώστε να ευνοεί την  εμφάνιση των αυτοφυών, των άγριων μανιταριών.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Μπορεί τα τελευταία χρόνια να υπάρχει μια έξαρση στη Μανιταροφιλία, στην κατανάλωση των μανιταριών, στην αναζήτηση και στην ταυτοποίηση πολλών ειδών που δεν τα γνωρίζαμε. Και να έχουμε βάλει στο τραπέζι μας είδη τα οποία μέχρι πρότινος τα θεωρούσαμε μη βρώσιμα. Και εν δυνάμει δηλητηριώδη.

 

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Εικόνα 1 Amanita phalloides (θανατηφόρο)

Όμως τα μανιτάρια είναι γνωστά από τα αρχαία χρόνια και ήταν γνωστά ως εκλεκτή τροφή μα συγχρόνως και επικίνδυνη. Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν τα μανιτάρια και ο δικός μας ο Θεόφραστος πατέρας της Βοτανικής, τα διαχωρίζει σε βρώσιμα και μη βρώσιμαδηλ δηλητηριώδη.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ο Αθήναιος στους Δειπνοσφιστές, αναφέρει τα μανιτάρια ως ένα πολύτιμο τρόφιμο για γεύματα πλουσίων, αλλά περιγράφει και τη δηλητηρίαση της οικογένειας του Ευριπίδη από μανιτάρια:

•         Ήλιε που σκίζεις τον αγέραστο θόλο του αιθέρα είδες μήπως ποτέ σου πριν τέτοιο κακό,Μάνα, κόρη και τα δυο της αδέλφια, την ίδια μέρα να ξεκληρίσουν;

Η οικογένεια του Ευριπίδη, του γνωστού τραγικού ποιητή της αρχαιότητας, η γυναίκα και τα τρία τους παιδιά πέθαναν από κατανάλωση μανιταριών.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

 Επίσης ο Καίσαρας Κλαύδιος πέθανε από μανιτάρια που του έβαλε στο πιάτο η Αγριππίνα με τον Νέρωνα.

 Εικόνα 2 Amanita pantherina (δηλητηριώδες)

Τί κάνουμε εμείς λοιπόν; Τί γνωρίζουμε για τα μανιτάρια που μπορούν να προκαλέσουν κάποιο πρόβλημα και ακόμα να θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή ανθρώπων;

Η αλήθεια είναι πως σε ένα άρθρο δεν μπορείς να συμπεριλάβεις μεγάλο όγκο  πληροφορίας αλλά εμείς θα προσπαθήσουμε εδώ να δώσουμε μερικές πληροφορίες χρήσιμες σε όσους θα ξεχυθούν με κουβάδες και τσουγκράνες στα βουνά μας για την ανεύρεση μανιταριών.

Θα πρέπει να πούμε εδώ πως η πρώτη ιδέα για «γνωριμία» με τα πολλά είδη των μανιταριών που υπάρχουν και στο νησί μας, ήταν του Στράτου Σπανέλλη καθηγητή Μαθηματικών από τον Μανταμάδο, φανατικού μανιταροσυλλέκτη, ο οποίος έβαλε και σε μας  το μικρόβιο καμιά εικοσαριά χρόνια πριν. Όταν άρχισε να οργανώνεται το «μανιταροφιλικό κίνημα» αρχικά στα Γρεβενά και στη συνέχεια σε ολόκληρη την Ελλάδα.

 

Εικόνα 3 Russula delica

Στη γνωριμία με τα είδη των μανιταριών, αλλά και στη γνώση γύρω απ΄αυτά συνέβαλλε ο Γιώργος Κωνσταντινίδης, δάσκαλος και ερευνητής των μανιταριών, με μεγάλη εμπειρία και συσσωρευμένη γνώση, ο καλύτερος ίσως και σε όλη την Ευρώπη μελετητής του μικρόκοσμου των μανιταριών.

Την εποχή εκείνη, είχα προσωπικά την ευθύνη της λειτουργίας του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ευεργέτουλα στον Ασώματο.

Εικόνα 4 Lactariusdeliciosus

Εικόνα 5 Clitocybe odora

Ένα από τα εκπαιδευτικά προγράμματα που είχαμε αναπτύξει ήταν και για τα μανιτάρια. Μάλιστα εκδόθηκε το πρώτο έντυπο στη Λέσβο, στο οποίο περιγράφονται αρκετά από τα είδη του συναντούμε στο νησί, με φωτογραφίες μανιταριών της λεσβιακής υπαίθρου και κείμενα του Γιώργου Κωνσταντινίδη. Μαζί κυκλοφόρησε και μια καλαίσθητη αφίσα με φωτογραφίες μανιταριών που είχαν βγάλει τα μέλη της τότε Παιδαγωγικής Ομάδας του Κέντρου. Μέσω του Κέντρου οργανώσαμε κι εδώ σεμινάρια μανιταρογνωσίας με προσκεκλημένους ειδικούς, από τα Γρεβενά και από Πανεπιστήμια, από τους οποίους πήραμε πολύτιμη γνώση. Και το πιο σημαντικό στην υπόθεση είναι ότι μάθαμε τα είδη που συναντούμε να τα γνωρίζουμε  με το επιστημονικό τους όνομα, με αυτό που είναι γνωστά σε όλον τον κόσμο.

Αργότερα δημιουργήθηκε ο Σύλλογος Μανιταρόφιλων Λέσβου, που κυκλοφόρησε ένα βιβλίο με 100+1 λεσβιακά μανιτάρια και σχετική αφίσα.

Ας δούμε όμως τί πρέπει να κάνουμε πριν, όταν βγούμε στο πεδίο και όταν καταναλώσουμε μανιτάρια.

Κυρίως απευθύνομαι στους μανιταροκυνηγούς, που νομίζουν ότι τα γνωρίζουν όλα και από την πολλή σιγουριά μπορεί να υποπέσουν σε λάθος. Και στην περίπτωση των μανιταριών, ένα λάθος μπορεί να αποβεί μοιραίο. Και να επιβεβαιωθεί αυτό που λένε οι Γάλλοι ότι δηλαδή όλα τα μανιτάρια τρώγονται, ορισμένα όμως μόνο μια φορά!

 

Εικόνα 6 Volvopluteusgliocephalus

Εικόνα 6. Volvopluteusgliocephalus

Ένα στοιχείο που πρέπει να διακρίνει τον λάτρη του βουνού και  συλλέκτη μανιταριών, είναι η αγάπη του προς το δάσος και το περιβάλλον. Η συμπεριφορά του πρέπει να είναι τέτοια που να συμβάλλει στην προστασία του περιβάλλοντος, σεβόμενος όλα τα είδη, ακόμα και το πιο ταπεινό φυτό ή/και μανιταράκι που συναντά. Γιατί όλα έχουν τη σημασία τους για το οικοσύστημα. Κι αν ένα είδος δεν το γνωρίζει ή δεν του κάνει, δεν είναι ανάγκη να το κλωτσά και να το καταστρέφει, διαταράσσοντας έτσι τη συνέχεια και τη ζωή.

 

Αυτές τις ημέρες θα συναντήσουμε πολλά άτομα μεμονωμένα ή κατά ομάδες να ψάχνουν μέσα στο πευκοδάσος, κρατώντας τσουγκράνες ή άλλα αυτοσχέδια εργαλεία, με τα οποία ανασηκώνουν το υπόστρωμα για να δουν αν υπάρχουν μανιτάρια από κάτω! Αυτό όμως έχει σαν αποτέλεσμα να διακόπτεται η συνέχεια του μυκηλίου, του δέντρου δηλαδή που αναπτύσσεται κάτω από το υπόστρωμα και επιτρέπει την ανάπτυξη του «καρπού», που είναι το μανιτάρι που βλέπουμε.

Ακόμα σαν μέσο εναπόθεσης των μανιταριών, χρησιμοποιούνται πλαστικές σακούλες και κουβάδες. Το σωστό είναι να χρησιμοποιούνται καλάθια κι αυτό γιατί, τα μανιτάρια έχουν μέσα στους πόρους ή στα ελάσματα τα σπόρια τα οποία είναι το πολλαπλασιαστικό υλικό των μανιταριών. Έτσι με τα πλαστικά μέσα δεν γίνεται η μεταφορά των σπορίων σε άλλα σημεία όπως γίνεται με το καλάθι που έχει τρύπες που επιτρέπουν τη μεταφορά τους και συνεπώς τον πολλαπλασιασμό των μανιταριών.

Ακόμα δεν αφήνουμε  τα άδεια μπουκάλια από νερό, αναψυκτικά και άλλα άχρηστα αντικείμενα στο δάσος, αλλά τα κρατάμε και τα πετάμε στους κάδους απορριμμάτων, όταν επιστρέψουμε.

 

Στον τόπο μας, γνωρίζαμε από παλιά αρκετά είδη μανιταριών, με θεωρούμενο κορυφαίο, τον γνωστό πορτοκαλόχρωμο «πευκίτη» το Lactariusdeliciosus, είδος το οποίο σε άλλα μέρη θεωρείται δευτερεύονφαγώσιμο είδος. Μαζί με αυτό, βρίσκουμε και το Lactariussanguiflous, τον γνωστό «κρασουλίτη». Αυτά τα δύο είδη, είναι εκείνα που σε μεγάλες ποσότητες, ανάλογα με τις συνθήκες εμφανίζονται και πουλιούνται από πλανόδιους πωλητές.

Ακολουθεί ο άσπρος «πευκίτης» με διάφορα τοπικά ονόματα, όπως πιπερίτης, που το λατινικό του όνομα είναι Russuladelica, (Ρούσουλα η απογαλακτισμενη). Επίσης το μανιτάρι που φυτρώνει  στη ρίζα του νάρθηκα, ή άρτικα , είναι πολύ νόστιμο είδος και λέγεται Pleurotuseryngiivarferule,από το φυτό Ferulacommunis, ενώ στο ίδιο είδος ανήκει και ο «αγκαθίτης» PleurotusEryngii, που φυτρώνει στη ρίζα του γαϊδουράγκαθου.

 

Γνωστά επίσης είδη και βρώσιμα είναι τα μανιτάρια που φυτρώνουν στη λεύκα (καβάκι) λευκίτες, καβακίτες κλπ. Αυτά που φυτρώνουν στον κορμό και στη ρίζα της λεύκας (PopulaAlbaήPopulaNigra) είναι αντίστοιχα τα είδη PleurotusOstreatusκαι  η κυκλοκύβη (ή αγροκύβη) η κυλινδρική (Cyclocybecylindracea).

Συνηθισμένα είδη που συναντάμε  στη Λέσβο και ειδικά μέσα σε λιβάδια και ελαιοπερίβολα είναι τα αγαρικάμε πλέον σύνηθες το AgaricusCampestris, που είναι το γνωστό άσπρο μανιτάρι του εμπορίου καθώς επίσης και το VolvopluteusGliokephalus, ένα μανιτάρι με ψηλό και ινώδη  στύπο (πόδι), πρασινοκαφέ καπέλο και έντονη μυρουδιά αλευριού, που βγαίνει μέσα από βόλβα, όπως δηλαδή η τουλίπα. Μανιτάρι που είναι περιζήτητο στην Εύβοια, εδώ όμως δεν τυχαίνει ανάλογης  εκτίμησης.  

 

Όμως μια που αναφερόμαστε στα μανιτάρια των ελαιώνων θα πρέπει να αναφέρουμε και να επισημάνουμε ένα μανιτάρι που το απαντάμε πολύ συχνά σε ρίζες ελιάς αλλά και σε πρέμνα άλλων δέντρων, που μοιάζει αρκετά με τοLactariusDeliciosus, αλλά είναι πιο έντονα καφετί με μεγάλα καρποσώματα και αρκετά συμπαγή. Είναι ο ομφαλωτός των ελαιώνων (Omphalotusolearius) που είναι ένα τοξικό μανιτάρι που προκαλεί γαστρεντερική δηλητηρίαση.

Όπως είπα και πιο πάνω, τα τελευταία χρόνια έχουμε ταυτοποιήσει και καταναλώνουμε κι άλλα είδη με καλύτερο το Boletus, το γνωστό σαν καλογεράκι, ή βασιλομανίταρο, ή  ιταλιστί πορτσίνι. Κορυφαίο είδος των μανιταριών, που το συναντούμε κυρίως σε δάση πλατύφυλλων (καστανιάς, δρυός κλπ).

Ακόμα και το μανιτάρι του καίσαρα (Amanitacaesarea). Πρόκειται για ένα πανέμορφο και πολύ νόστιμο μανιτάρι. Έχουμε ακόμα ταυτοποιήσει και βρίσκουμε πλέον και κανθαρίσκους την άνοιξη κυρίως.

Κι αν βρεθείτε σε κάποιο σημείο του δάσους και σας έρθει  έντονη μυρουδιά ούζου, δεν είναι τίποτα άλλο από την  ταπεινή κλυτοκύβηοντόρα (clytocybeodora), με την έντονη μυρουδιά γλυκάνισου.

Φυσικά εκτός από αυτά τα είδη έχουμε βρει και ταυτοποιήσει πολλά άλλα είδη στη Λέσβο, τα οποία είτε είναι τοξικά ή δεν είναι αξιόλογης εδωδιμότητας.

 

Δηλητηριώδη Μανιτάρια.

Μέσα από την έρευνα που έχει πραγματοποιηθεί αλλά όπως προκύπτει και από την Ελληνική και τη Διεθνή Βιβλιογραφία, έχουμε καταλήξει σε κάποιους κανόνες αναγνώρισης των δηλητηριωδών και εν δυνάμει θανατηφόρων μανιταριών.

Τα τρία θανατηφόρα μανιτάρια ανήκουν στο γένος Amanitaκαι είναι τα είδη AmanitaPhalloides, Amanitapantherina, Amanitaverna, Amanitavirosa, που υπάρχουν στην Ελλάδα έχουν προσθετικά τρία χαρακτηριστικά, κοινά σε όλα τα αυτά τα είδη.

1.    Το πόδι βγαίνει  μέσα από μια μεμβρανώδη κυπελόμορφη θήκη (βόλβα), η οποία αφήνει κάποια υπολείμματα στο καπέλο του μανιταριού.

2.    Στο πάνω μέρος του ποδιού κρέμεται σαν φουστίτσα ένα μεμβρανώδες δαχτυλίδι.

3.    Στο κάτω μέρος του καπέλου τα ελάσματα είναι λευκά.

 

Αν λοιπόν συναντήσουμε μανιτάρι που έχει και τα τρία αυτά χαρακτηριστικά ΜΑΖΙ, τότε ΔΕΝ το συλλέγουμε και προφανώς ΔΕΝ το καταναλώνουμε.

 

Τα μανιτάρια αποτελούν ένα γαστρονομικό θησαυρό και ακόμα έχουν φαρμακευτικές- θεραπευτικές ιδιότητες. Πολλά σύγχρονα φάρμακα στηρίζονται σε ουσίες που περιέχονται σε μανιτάρια ή τα ίδια τα μανιτάρια έχουν φαρμακευτικές ιδιότητες, όπως αντικαρκινικές, αντιδιαβητικές, δρούν κατά της χοληστερίνης και της αρθρίτιδας  κλπ.

 

Τελειώνοντας θέλω να επισημάνω πως υπάρχουν ακόμα πολλά στοιχεία που θα μπορούσαν να αναφερθούν εδώ. Φυσικάκαι δεν έχουμε αναφέρει αρκετά είδη ακόμα που θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στο παρόν.

Μπορεί όμως το άρθρο αυτό να λειτουργήσει σαν  μια αρχή, για να παρακινήσει κάποιους που ελαφρά τη καρδία, βγαίνουν στο δάσος και συλλέγουν μανιτάρια, χωρίς να έχουν την απαραίτητη εμπειρία και γνώση, να συμβουλευτούν τη βιβλιογραφία, ή/και να ενημερωθούν από video που κυκλοφορούν άφθονα στο διαδίκτυο.

Θα συμβούλευα επίσης, όποιον θέλει να βγει για πρώτη φορά στο πεδίο, να προτιμήσει την παρέα με κάποιον παλιότερο συλλέκτη και πιο έμπειρο για να αποφευχθεί οποιαδήποτε περίπτωση λάθους. Και σίγουρα δεν θα πρέπει να εμπιστευτεί την τεχνητή νοημοσύνη (AI) για την αναγνώριση και την εδωδιμότητα ενός μανιταριού.

Και θα επαναλάβω ότι«όλα τα μανιτάρια τρώγονται, ορισμένα όμως μόνο μια φορά!!!»

Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης

Add stonisi.gr on Google ↗
ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Το μεγάλο μας τσίρκο

Γράφει ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΠΙΩΤΑΣ, πρώην Διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Λέσβου και Σάμου
Το μεγάλο μας τσίρκο
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Πολυτεχνείο 1973–2026: Η μνήμη γίνεται ευθύνη

Γράφει ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ, αδελφός του Μιχάλη Μυρογιάννη
Πολυτεχνείο 1973–2026: Η μνήμη γίνεται ευθύνη
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Με τη Γιαννουδάκη, κατά του ντόπινγκ και των Κουσουλών

Γράφει ο Βαγγέλης Παπαντώνης, δημοσιογράφος, μέλος ΕΣΗΕΠΗΝ
Με τη Γιαννουδάκη, κατά του ντόπινγκ και των Κουσουλών
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Από το «πανηγύρι της ομορφιάς» σε μνήμες του πολέμου

Η ποίηση της κ. Φόνης-Δομένικου Αναγνώστου και δύο ιστορικές της μαρτυρίες -Γράφει ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΤΙΛΑΣ, Φιλόλογος
Από το «πανηγύρι της ομορφιάς» σε μνήμες του πολέμου
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Μαρία 2026

Γράφει ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΠΙΩΤΑΣ
Μαρία 2026
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Νότια Παράκαμψη Μυτιλήνης: Ώρα να ακουστεί ο ήχος των μηχανημάτων

Γράφει ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΡΧΟΝΤΑΚΗΣ, πολιτικός μηχανικός
Νότια Παράκαμψη Μυτιλήνης: Ώρα να ακουστεί ο ήχος των μηχανημάτων
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Ιατρικές συνεργασίες

Του ΑΡΙΣΤΕΊΔΗ ΚΑΛΑΡΓΑΛΗ
Ιατρικές συνεργασίες
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Η Πατρίδα δεν είναι εξέδρα επισήμων!

Γράφει ο ΝΙΚΟΣ ΧΩΡΙΑΤΕΛΛΗΣ, δικηγόρος
Η Πατρίδα δεν είναι εξέδρα επισήμων!
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Λιγνίτης και μεταλλεύματα στη Λέσβο: Οι γερμανικές εξορύξεις στην Κατοχή

Γράφει ο ΑΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΕΛΕΠΕΡΤΖΗΣ, Καθηγητής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Λιγνίτης και μεταλλεύματα στη Λέσβο: Οι γερμανικές εξορύξεις στην Κατοχή