Οκτώβρης μήνας, «τ’ Αγιού Δημητριού», και πάμε μια βόλτα καρσί. Στο Μοσχονήσι, στα αριστερά στο Ταλιάνι, τη στενή λωρίδα της θάλασσας που σε πάει στο Αϊβαλί. Στην αρχαία Νάσο, το μεγάλο Μοσχονήσι, το μεγαλύτερο των αρχαίων Εκατονήσων, που τα βαφτίσαν λέει τα νησιά έτσι γιατί ήταν 100! Μα και νησιά της Εκάτης τα είπανε, και στην αρχαιότητα έμβλημα πάνω στα νομίσματα τους είχαν το μισοφέγγαρο, το σημάδι της αρχαίας σκοτεινής θεάς...

Σας μπέρδεψα...

Σαν φτάσει κανείς στο Αϊβαλί και τραβήξει για το Μοσχονήσι, ας επιλέξει να πάει στην Πατερίτσα. Την όμορφη χερσόνησο στα βόρεια του νησιού, που στην βόρεια ακτή της στήθηκε λένε στα μέσα του 17ου αιώνα από Αγιορείτες καλογέρους, το Μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου. Μετόχι πρώτα του Αγίου Όρους κι ύστερα παραχωρημένο στην Επισκοπή του νησιού, πριν γίνει στα χρόνια των Ελλήνων, το 1919 Μητρόπολη χωριστή. Στην πόρτα της Εκκλησιάς σωζόταν λαξευμένες οι χρονολογίες 1771 κι 1795. Μα στην εικόνα του Μυροβλήτη Αγίου είχε την ημερομηνία 1321!

Το Μοναστήρι και οι καλόγεροι του το 1911. Από το περιοδικό «Αιολικός Αστήρ»

Άλλοι πάλι λένε πως χτίστηκε από κουρσάρους που σκέπασαν με θρησκευτικό πέπλο το καταφύγιο τους. Κουρσάροι πάει να πει ντυμένοι με ράσο οι πρώτοι καλογέροι.

Για το προσωνύμιο τώρα του Μοναστηριού ‘στα σέλινα’, ο Ευστράτιος Δράκος που το περιγράφει στα 1891, λέει πως «προσηγορεύθη η Μονή αύτη του Αγίου Δημητρίου ‘εις τα σέλινα’ διότι επί των κάτω χρόνων εφύοντο επί της θέσης ταύτης αγριοσέλινα ως και νυν αμάραντα». Ο Ιωάννης Κοντής έναν αιώνα κοντά μετά, στα 1978 λέει πως το προσωνύμιο «στα σέλινα» δεν είχε καμία σχέση με τα σέλινα μα με τη σελήνη το σύμβολο της Εκάτης και της χαμένης αρχαίας νησιώτικης πολιτείας της Πορδοσελήνης.

Όπως και να ‘χει, το Μοναστήρι χτίστηκε σε ένα τόπο μαγικό. «Ευρίσκετο εις τους αποκρήμνους πρόποδας του καλιδένδρου λοφοπεδίου Μαριγέλι, ορώσα μετά ποιητικού ενδιαφέροντος τας κορυφάς της πολυπτύχου, ηληέσσης και υψηλής Ίδης και την εκτενή θάλασσαν του Αδραμυττηνού» σημειώνει ο Ευστράτιος Δράκος. Και συνεχίζει: «Η τοιαύτη τοποθεσία καθιστά το μεν κλίμα υγιεινόν, την δε διαμονήν ζηλωτήν και επιθυμητή, μάλιστα δ’ ότε ένθεν μεν τα κύματα της πολυφλοίσβου κτυπώσιν προ των κρασπέδων της μονής κακείθεν δε η μηνοειδής εύιχθης αγκάλη ‘Μαΐου αηδόνι’ να χορηγεί άφθονα αγαθά της θαλάσσης, τα εύοσμα δένδρα των εσπερίδωνοπωσούν διακοσμούσι το έσω και αένναος πηγή ύδατος διαφανούς και υγιεινού διερχόμενος υπό την Αγίας Τράπεζαν διαπηλίνων σωλήνων καθηστώσι την Μονήν ταύτην λίαν ποθητόν θερινόν ενδιαίτημα εις τους Μοσχονησίους και Κυδωνιάτας από το 1865».

Το μοναστήρι κατεστραμμένο στις αρχές της δεκαετίας του 2000

Στα 1865 και μετά την καταστροφή και την ερήμωση του στα γεγονότα της Επανάστασης του 1821, το Μοναστήρι ξαναφτιάχνεται. Ο ναός ξαναχτίζεται σε βυζαντινό ρυθμός, επισκευάζονται τα κελιά και όλοι οι άλλοι χώροι. «Έθιμον υπάρχει ίνα κρούωσιν οι εντός τους κώδωνας ερχομένων ή αναχωρούντων των προσκυνητών και ότε διέρχονται τα πλοία ιδία τα εμπορικά, άτινα ανυψώσι σημαίαν και προς τιμήν του μοναστηριού πυροβολούσι. Χάριν των ναυτιλομένων νύκτωρ ανάπτεται εν τη μονή ταύτη φνός ως εκ καλοκαγαθίας του νυν ηγουμένου» περιγράφει στα 1891 ο Ευστράτιος Δράκος τα συμβαίνοντα στο Μοναστήρι που γιόρταζε δυο φορές το χρόνο! Μια του Αγίου Δημητρίου και μια... του Αγίου Γεωργίου, του έτερου καβαλάρη Αγίου.

Ο Άγιος Δημήτριος μετά την επισκευή του και τη μετατροπή του σε χώρο αναψυχής της οικογένειας Σαμπαντζή

Μέχρι το 1922 ηγούμενος στο Μοναστήρι παρέμενε υπέργηρος ο Γαβριήλ, ηγούμενος από το 1878! Για την τύχη του κανείς δεν ξέρει τίποτα, ούτε καμιά ιστορική πηγή αναφέρεται σε αυτόν.

Με την καταστροφή το Μοναστήρι ερήμωσε και σιγά σιγά ερημοποιήθηκε.

Τα τελευταία χρόνια, άγνωστο πώς, πέρασε στην ιδιοκτησία της οικογένειας Σαμπαντζή, μιας ζάμπλουτης οικογένειας στην γείτονα χώρα, που προχώρησε στην επισκευή του συγκροτήματος που χρησιμοποιείται ως χώρος διακοπών των μελών της οικογένειας και των καλεσμένων τους. Η πρόσβαση στο Αγισιρί Μοναστιρί, το Μοναστήρι του φεγγαρόφωτος όπως το αποκαλούν οι Τούρκοι, είναι αδύνατη!