«Αν συνεχίσουμε να ζούμε μαζί ίσως να επιβιώσουμε,

αν χωριστούμε θα μας καταπιεί η μάζα και θα ηττηθούμε».

Ζοζέ Σαραμάγκου, Περί τυφλότητας.

Οι αρνητές του κορονοϊού και των εμβολίων είναι πια ένα κίνημα. Κίνημα «προπαγανδιστών του θανάτου» όπως τους χαρακτηρίζει ο ψυχολόγος Γιάννης Ξένος. Κίνημα που στους κόλπους του περιλαμβάνει ένα ετερόκλητο πλήθος «περιθωριακών» ομάδων: ακραίων κομματικών σχηματισμών και παραθρησκευτικών οργανώσεων. Απ’ αυτό δεν λείπουν και οι δημοφιλείς καλλιτέχνες, αθλητές, δημοσιογράφοι, γιατροί, νοσηλευτικό προσωπικό, κ.ά. Από τη μεριά του κάθε αρνητής, με τα φληναφήματα που καθημερινά λέγει και δημοσιεύει στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, δυναμιτίζει στοιχειώδεις κανόνες κοινωνικής και υγειονομικής, ως επί το πλείστον, συνύπαρξης. Ωστόσο, για να λέμε και του στραβού το δίκιο, στο κατά του εμβολιασμού κίνημα και στη φιλοσοφική γενικότερα θεώρηση της πανδημίας του κορονοϊού, υπάρχουν στοχαστές που διατυπώνουν σοβαρό προβληματισμό και κριτική. Τρανταχτό παράδειγμα ο εμβριθής Ιταλός φιλόσοφος, στοχαστής και πολυγραφότατος συγγραφέας Τζόρτζιο Αγκάμπεν, με τα άρθρα του στο Διαδίκτυο να αναδημοσιεύονται σε πολλές ιστοσελίδες – blogs, και με το τελευταίο βιβλίο του: Που βρισκόμαστε. Η επιδημία ως πολιτική, να απαντά στο «βιοπολιτικό» ερώτημα που ο ίδιος, μετά επιτάσεως, θέτει: «ποια είναι η μορφή τής γυμνής ζωής που ανακύπτει σήμερα στη διαχείριση της πανδημίας;» Στην κριτική τού Αγκάμπεν, με ιδιαίτερα επικριτικό τόνο, διατυπώνονται αντίθετες με αυτόν θέσεις και απόψεις, τις οποίες κάποιος αξίζει να διαβάσει. Ως παράδειγμα φέρνω όσα γράφονται στο περιοδικό Νέος Ερμής ο Λόγιος [τχ. 20, Ιανουάριος – Ιούνιος 2020)], με ειδικό αφιέρωμα υπό τον τίτλο: «Ο Αγκάμπεν και η επιδημία του φιλοσόφου. Βιοπολιτική – Εξαίρεση – Κυριαρχία». Ετούτος, βέβαια, ο διάλογος ανάμεσα σε στοχαστές, συγγραφείς, φιλοσόφους έχει ένα βασικό καλό: γίνεται στο πεδίο ηθικών, φιλοσοφικών, πολιτικών, ψυχολογικών, κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων που έχει φέρει η πανδημία. Έχει, λοιπόν, την αξία του!

            Πέραν, όμως, οποιασδήποτε κριτικής ένθεν κακείθεν, εκείνο που με παρρησία οφείλω εδώ να σημειώσω είναι το εξής: το κίνημα των αντιεμβολιαστών διακρίνεται για την έλλειψη εμπιστοσύνης στην επιστήμη και γενικότερα στην επιστημονική δεοντολογία, αλλά και για τον κιτρινισμό δημοσιευμάτων από εκπροσώπους του, τα οποία βρίσκουν πεδίο έκφρασης στο Διαδίκτυο. Με αποτέλεσμα ένα μεγάλο μέρος τής κοινής γνώμης, μέσω αυτών των δημοσιευμάτων, να απομακρύνεται από τα πραγματικά γεγονότα (χιλιάδες θάνατοι συνανθρώπων μας) και από την αλήθεια γύρω από πανδημία. Θα παρομοίαζα αυτό το ετερόκλητο πλήθος με τους «βοηθούς», εκείνα τα γνωστά οχληρά πλάσματα που απαντάμε στα μυθιστορήματα του Φραντς Κάφκα, των οποίων, κατά τον Αγκέμπεν - σε πολλά σημεία πάντοτε βέβηλη και αιρετική η σκέψη του - το «Βασίλειό τους είναι παρόν στους βέβηλους καιρούς με μορφές ύποπτες, δυσοίωνες και στρεβλές». Καθημερινά βλέπουμε αυτούς τους «βοηθούς» στην τηλεόραση και στο Διαδίκτυο να κουνούν το δάχτυλο, να αρνούνται την πραγματικότητα της πανδημίας, ζώντας στη δική τους τρομολαγνική μακαριότητα.

            Από τους συνανθρώπους μας που, ως γνωστόν, βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αντιμετώπισης της πανδημίας – αναφέρομαι στους γιατρούς και τους «υγειονομικούς» - ελάχιστο ποσοστό αρνείται τον εμβολιασμό, υποστηρίζοντας πως έχουν τις επιφυλάξεις τους για την αποτελεσματικότητα των εμβολίων· ορισμένοι μάλιστα εξ αυτών έχουν κάνει τσιτάτα εκφράσεις σαν κι αυτές: «δεν είμαστε αντιεμβολιαστές, αλλά…» ή, «εγώ κόλλησα κορονοϊό, άρα είμαι καλυμμένος», κι άλλα ευτράπελα – ας μου επιτραπεί ο χαρακτηρισμός - άκρως εγωιστικά, που δεν συνάδουν με λειτουργούς στο χώρο της υγείας, γιατί απ’ ότι γνωρίζω, η Ιατρική Ηθική έχει βασικές ηθικές αρχές, όπως η ηθική της Αρετής, η οποία προτάσσει το συμφέρον τού ασθενούς έναντι τού συμφέροντος του ιατρού, ρητά αναφέρεται στην υπευθυνότητα του ιατρού έναντι των ασθενών και της κοινωνίας. Συνεπώς, οι παραπάνω εγωιστικές κορώνες των αντιεμβολιαστών καταδεικνύουν νοοτροπίες δίχως Θεό, δίχως ηθική, δίχως ελπίδα, δίχως αγάπη για τον πλησίον· έχουν, δηλαδή, θεμέλιο την προτεραιότητα του «ατομοκεντρικού συμφέροντος», αφού πιστεύουν πως ετούτο το «συμφέρον» τούς κατασφαλίζει το «ατομικό δικαίωμα» άρνησης του εμβολιασμού τους. Με απλά λόγια, θα ‘λεγα πως αυτή κατανόηση του «ατομικού δικαιώματος», της «ατομικής πεποίθησης» είναι «ανορθόλογη» και ανελεύθερη, αφού παραβιάζει βασικούς κώδικες των «σχέσεων κοινωνίας της ζωής», προτάσσοντας το δικαίωμα έναντι της υποχρέωσης.

            Η πανδημία του κορονοϊού, μέχρι στιγμής, έχει αφήσει ερείπια (θάνατο), χαοτικές καταστάσεις στις ανθρώπινες σχέσεις και διχασμό. Η έλλειψη, όμως, εμπιστοσύνης στην επιστήμη είναι προκλητική και επικίνδυνη. Και στην αντιμετώπιση του κορονοϊού δεν είναι μόνο η επιστήμη της Ιατρικής, αν και αυτή βέβαια έχει τον πρώτο λόγο. Είναι κι άλλες επιστήμες, όπως η Θεολογία και η Φιλοσοφία. Από πολλούς, λόγου χάριν, εκπροσώπους της Εκκλησίας συχνά ακούμε νηφάλιο λόγο, λόγο αγάπης και φιλαλληλίας, ευαγγελικής έγνοιας για τον πλησίον, διαλόγου και συμπόρευσης θεολογίας και επιστήμης. Και αυτό ευτυχώς σήμερα γίνεται πράξη παρότι η ίδια η Εκκλησία, έναντι της πανδημίας, άργησε να πάρει τις αποφάσεις που ευθύς εξαρχής όφειλε να πάρει. Εξού η «ήττα» και ο «αυτοεγκλωβισμός» εντός των τειχών της, με εχθρούς και συνωμότες, όπως διατείνεται μικρή μερίδα εκπροσώπων της πως υπάρχουν, οι οποίοι παραμονεύουν στη γωνία για να την πολεμήσουν: οι  απόψεις τους περί «μεταφυσικοποίησης» των εμβολίων είναι μια «μορφή κοινωνικής παράνοιας», άκρως νοσηρή. Η Εκκλησία, ας ακούσει επιτέλους σοβαρούς θεολόγους - φιλοσόφους επιστήμονες (π. Νικόλαος Λουδοβίκος, κ.ά.).

            Η συζήτηση για την υποχρεωτικότητα του εμβολιασμού σε κάποιες ομάδες συνανθρώπων μας, έχει πίσω της και τη φιλοσοφική ηθική. Όσον αφορά στην έννοια της υποχρεωτικότητας, αυτή σκοπεύει στον «αγαθό βίο» λέγει ο Paul Ricoeur, κορυφαίος Γάλλος φιλόσοφος του 20ού αιώνα, και δεν μπορεί να νοείται μόνο με το κριτήριο του «εξαναγκασμού», αλλά και με το κριτήριο της «υποχρέωσης» του δημόσιου λειτουργού έναντι της «καθολικότητας», του συνόλου των συνανθρώπων μας. Εδώ, το Κράτος, οφείλει να αξιοποιήσει περισσότερο την πειθώ της επιστήμης κι όχι τον εξαναγκασμό και την πόλωση που, πολιτικά, εκμεταλλεύονται όλα τα κόμματα. «Κέλευσμα» και «χρέος», αποτελούν το ύστατο «απαιτούμενο της συνείδησης» έναντι της ετερότητας, χωρίς ο «εαυτός» να «αποσχίζεται από τους πολλούς», είναι ο κεντρικός φιλοσοφικός κανόνας – για να θυμήσω ξανά τον Ricoeur – αντιμετώπισης κρίσεων καταστάσεων του βίου μας. Όλα τα άλλα που λέγονται, γράφονται για συνομωσίες και τα τοιαύτα γύρω από την πανδημία είναι τρομολαγνεία.