του ΣΤΡΑΤΗ ΜΠΑΛΑΣΚΑ*

Το πλοίο φορτωμένο σκληρή ασπρόπετρα από τη Φώκαια, τραβούσε κατά την αντικρινή Μυτιλήνη. Κομμένη σε πλάκες ετούτη η πέτρα χρησιμεύει πολύ στο νησί για να φτιάχνονται τάφοι μα κι όχι μόνο για ετούτο το λόγο. Συχνά τη χρησιμοποιούν και για σκαλοπάτια μα και για αντιστηρίξεις των χωμάτων πάνω στα οποία στήνουν οι άρχοντες Μυτιληνιοί τα σπίτια τους ψηλά στο λόφο πάνω από το ιερό του Απόλλωνα κοντά στο βόρειο λιμάνι.

Φτηνά τη δίνουμε την πέτρα μα ας όψεται η ανάγκη κι η κακιά η ώρα του πολέμου. Από τη μια μεριά ο Μιθριδάτης ο Ευπάτορας κι από την άλλη ετούτοι οι καινούργιοι στη γειτονιά που τους λένε Ρωμαίους κι ήρθαν αγριεμένοι από τη δύση...
Πλησιάζοντας από τα νοτιοανατολικά καθώς μας βλέπουν να ερχόμαστε από τη Φώκαια στη Μυτιλήνη, ο καπετάνιος του καραβιού μήνυσε στο αφεντικό πως στην πόλη κάτι κακό συνέβαινε.

Κατεβάσαμε τα πανιά, κάπου βρήκε και μάγκωσε και μια τρύπα της φρεσκοπελεκημένης άγκυρας μας κι έτσι απομείναμε απόμακρα από το νότιο λιμάνι της πόλης. Που συγκοινωνούσε με το βόρειο μέσα από ‘να κανάλι που έκοβε την πόλη στα δυο και που από τη μια κι από την άλλη της πλευρά μπορούσες να χαρείς στοές με του κόσμου τα εμπορεύματα και τις χαρές.

Σαν ξημέρωσε νιώσαμε το βαρυφορτωμένο μας καράβι να κουνιέται σαν κάτι να ‘χε κολλήσει με δύναμη απάνω του. Προτού καλά καλά ανοίξουμε τα μάτια μας είχαμε βρεθεί κάτω από τις μύτες των σπαθιών άγριων στρατιωτών, χειρότερων κι από δαύτους του Μιθριδάτη που θέλανε να τους πούμε από πού ερχόμασταν και τι μηνύματα φέρναμε από αντίκρυ στους Μυτιληνιούς.

Είδαν κι έπαθαν τα δυο αφεντικά, του εμπορεύματος και του καραβιού, να τους πείσουν πως φέρνανε για πούλημα ασπρόπετρες ίσια σμιλεμένες και τίποτα άλλο. Μας βγάλανε στη ξηρά, κάμποσο μακριά από τα τείχη της πόλης δίπλα στους νεώσοικους όπου το χειμώνα τραβιόταν οι πολεμικές τριήρεις μα και δίπλα στη νεκρόπολη που άρχιζε - θυμάμαι από την περασμένη φορά που είχα έρθει στη μεγαλούπολη - από την πύλη τη νότια και από τη μια κι από την άλλη ενός καρόδρομου έφτανε έως τα περιβόλια μακριά, στο νότιο άκρο της ανατολικής χερσονήσου του νησιού.

Σε ετούτο το τοπίο που το προστάτευε από τους νοτιάδες ένας απότομος βράχος από άσπρη χωματόπετρα κι όπου εγώ ένας φτωχός Φωκιανός λιθοξόος δεν θα στεκόμουνα ούτε στιγμή είχε στήσει το στρατόπεδο του ο Λεύκιος Λικίνιος Λούκουλλος. Χρωματιστές σκηνές για τους πάνοπλους στρατιώτες του κι απέραντα μαγειρεία δίπλα σχεδόν στη θάλασσα να θρέψουν το λεφούσι ετούτο που όλη μέρα αφού δεν χόρταινε από πόλεμο ήθελε να χορταίνει από φαί.

Όταν οι αξιωματικοί του Αρχιστράτηγου μάθανε ποιοι ήμασταν και τι δουλειά κάναμε άρχισαν να ρωτάν αν θα μπορούσαμε να φτιάξουμε ένα σύστημα που παγιδεύει τα ψάρια, σαν και δαύτο που είχαν δει κι αλλού. Το αφεντικό ήξερε πώς ήταν τούτα τα περίεργα συστήματα που φέρνανε σε μια σμιλεμένη στο βράχο γούρνα νερό και ψάρια που παγιδευόταν κι αυτά σαν κι εμάς και δε μπορούσαν να γυρίσουν στη θάλασσα. Κουβαλήσαμε τις ασπρόπετρες, κόψαμε κι άλλες από γύρω κόκκινους βράχους με μαλακιά πέτρα, σκάψαμε κι αρχίσαμε να χτίζουμε. Μέρες κράτησε η δουλειά μα σαν τέλειωσε και δούλεψε ο ίδιος ο στρατηγός ήρθε να δει την ψαροπαγίδα μας. Τα ψάρια μπαίνανε σε μια γούρνα μαζί με θαλασσινό νερό κι εκεί παγιδεύονταν.

Οπότε η όρεξη των αρχόντων τραβούσε ψάρια τα βγάζανε με μια απόχη και οι μάγειροι του στρατοπέδου που ήξεραν τις παραξενιές του Λούκουλλου και της συνοδείας του τα μαγείρευαν. Και καταναλώνονταν σε τραπέζια με συνοδεία καλού κρασιού από τα βόρεια και τα δυτικά του νησιού κι όστρακα από τον μεγάλο κόλπο στα δυτικά, τον Εύριπο των Πυρραίων.

Κι ο καιρός περνούσε κι εμείς δεν φεύγαμε μόνο τρώγαμε ότι λεφτά είχαμε κερδίσει μένοντας με τις πόρνες πιο νότια από το Ρωμαϊκό στρατόπεδο.
Εβδομάδες μετά οι λεγεωνάριοι που γύρισαν μιλήσανε για το πάρσιμο της Μυτιλήνης. Για τη σκληρότητα που επιδείχτηκε για δεύτερη φορά σε τέσσερα χρόνια στους Μυτιληνιούς. Ο Λούκουλλος δεν ξαναφάνηκε στο στρατόπεδο μια κι εγκαταστάθηκε μέσα στην πόλη περιμένοντας εντολή από τη Ρώμη αν θα σφάξει ή όχι όλους τους κατοίκους.

Εγώ κι οι σύντροφοι μου μαζί με τα αφεντικά μέναμε μακριά από το χαμό μην τύχει κι οι Ρωμαίοι μας περάσουν για ντόπιους. Κάποια στιγμή διαλύθηκε και το στρατόπεδο κι οι μάγειροι πετάξανε όλα τα σκεύη τους και τις φουφούδες με ότι τέλος πάντων χρησιμοποιούσαν μέσα στην ψαροπαγίδα. πετάξανε και χώμα από πάνω πάει το δημιούργημα μας... Μα εμείς δουλεύαμε. Οι σφαγές δημιούργησαν ανάγκες για τάφους, γέμισε η περιοχή τάφους.

Μέχρι κι ανακομιδές οστών έγιναν για να βρεθεί χώρος άδειος για τους εξεγερμένους Μυτιληνιούς που πλήρωναν την άρνηση τους να υποταχθούν στους καινούργιους αφεντάδες του κόσμου.

Από τη Μυτιλήνη έφυγα μήνες μετά. Οι σφαγές σταμάτησαν με παρέμβαση του Στρατηγού Πομπήιου που πολύ αγαπούσε τους νησιώτες τούτους μα και χάρη σε δυο σοφούς Μυτιληνιούς τον Ποταμώνα και τον ιστορικό Θεοφάνη που έτρεξαν παντού και σταμάτησαν το κακό.

Στη Μυτιλήνη ξαναπήγα μετά από χρόνια. Στο δρόμο προς το νότιο λιμάνι διέκρινα στημένο πάνω στην ψαροπαγίδα ένα μνημείο, μια από θαλάσσης πύλη που οδηγούσε στη νεκρόπολη με τους σφαγμένους από το Λούκουλλο Μυτιληνιούς.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το 80 π.χ ο Ρωμαίος στρατηγός Λούκουλλος πολιορκεί για δεύτερη φορά τη Μυτιλήνη, την καταλαμβάνει και εν πολλοίς την καταστρέφει επειδή υποστήριξε τον Μιθριδάτη στη διάρκεια των Παρθικών πολέμων.

Όσο κρατά η πολιορκία, ο ίδιος και οι αξιωματικοί του τρέφονται και με φρέσκα ψάρια από έναν ιχθυοκλωβό που φτιάχνεται γι’ αυτό το λόγο και ο οποίος καταργείται αμέσως μετά την κατάληψη της πόλης. Τότε το σύνολο των μαγειρικών σκευών πετιέται μέσα στον ιχθυοκλωβό που μπαζώνεται κι έτσι καταργείται.

Η ανακάλυψη του ιχθυοκλωβού αυτού και των άλλων αντικειμένων του ρωμαϊκού στρατιωτικού μαγειριού έγινε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 κατά τις εργασίες κατασκευής συλλεκτήριου αγωγού λυμάτων της ΔΕΥΑΜ στη συμβολή των οδών Ελευθερίου Βενιζέλου και Μιχάλη Μυρογιάννη (μπροστά στη σημερινή καφετέρια ΣΕΛΑΝΑ).

Η χρονολογική ταύτιση του ευρήματος σύμφωνα με το στρώμα καταστροφής της Μυτιλήνης από τις ρωμαϊκές λεγεώνες το 80 π.χ πρόσφερε την ευκαιρία στους ειδικούς επιστήμονες της Κ΄ Εφορείας προϊστορικών και κλασικών αρχαιοτήτων που και αναστήλωσε το μνημείο επανατοποθετώντας το εκεί όπου βρίσκεται σήμερα, στη συμβολή των οδών Οδυσσέα Ελύτη και Ελευθερίου Βενιζέλου, για την κατανόηση ενός «Λουκούλλειου γεύματος» από τους Ρωμαίους αριστοκράτες πριν 2080 ακριβώς – τότε - χρόνια.

Δυστυχώς 20 χρόνια μετά ο σημαντικός αυτός αρχαιολογικός χώρος δείχνει εγκαταλειμμένος. Η ανάπλαση του και η ένταξη του στη ζωή της πόλης είναι επιβεβλημένη.

* Η σημερινή μας ιστορία πρωτοδημοσιεύτηκε από τον υπογράφοντα στο περιοδικό ΓΕΩ της Ελευθεροτυπίας το 2000 στα πλαίσια στήλης με θέμα «ΑΥΤΟΠΤΗΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ στην ιστορία». Ο συντάκτης έγραφε σαν να ζει τα γεγονότα ή το χτίσιμο μνημείων της αρχαιότητας. Ήταν μια ιδέα του αξέχαστου Σταύρου Απέργη, από τους σπάνιους δημοσιογράφους, που έφτιαξε ένα περιοδικό που διανέμοντας δωρεάν με την εφημερίδα κάθε Σαββάτο για «να κάνει τους αναγνώστες να ταξιδεύουν»,Οι φωτογραφίες είναι πρόσφατες, της σελίδας στο διαδίκτυο «Παρέα στη Λέσβο».