Η Λέσβος διαθέτει ένα εκτεταμένο δίκτυο πεζοπορικών διαδρομών, που διασχίζουν δάση, ελαιώνες, ορεινές περιοχές και τοπία μοναδικής φυσικής ομορφιάς. Μονοπάτια που αποτελούν πολύτιμο κομμάτι της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού, αλλά και μια διέξοδο αναψυχής για πολίτες, οικογένειες και επισκέπτες που επιλέγουν να περάσουν τον ελεύθερο χρόνο τους στη φύση.

Πόσα όμως από αυτά τα μονοπάτια είναι πραγματικά προσβάσιμα και ασφαλή; Ποιος φροντίζει για τον καθαρισμό και τη συντήρησή τους; Και τελικά, γιατί χρειάζεται πολλές φορές να αναλαμβάνουν οι ίδιοι οι εθελοντές μια εργασία που θα έπρεπε να αποτελεί μέρος της οργανωμένης φροντίδας των φυσικών διαδρομών του νησιού;

Τα ερωτήματα αυτά προκύπτουν με αφορμή μια πρόσφατη εθελοντική πρωτοβουλία καθαρισμού μονοπατιών, ενόψει των κυριακάτικων πεζοποριών που πραγματοποιούνται στη Λέσβο.

Εθελοντές ανοίγουν τον δρόμο για τους πεζοπόρους 

Η οργάνωση μιας πεζοπορίας δεν περιορίζεται στην επιλογή μιας όμορφης διαδρομής. Απαιτεί σωστή προετοιμασία, έλεγχο της προσβασιμότητας και, σε πολλές περιπτώσεις, προηγούμενο καθαρισμό των σημείων από τα οποία πρόκειται να περάσουν οι συμμετέχοντες.

Η φύση, άλλωστε, ακολουθεί τους δικούς της ρυθμούς. Η βλάστηση αναπτύσσεται συνεχώς, τα βάτα φουντώνουν, οι θάμνοι πυκνώνουν και τα κλαδιά μεγαλώνουν, περιορίζοντας το διαθέσιμο πέρασμα. Έτσι, διαδρομές που κάποτε ήταν εύκολα προσβάσιμες μετατρέπονται σταδιακά σε δύσβατα μονοπάτια, τα οποία χρειάζονται συστηματική φροντίδα για να παραμείνουν ανοιχτά.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη εθελοντική πρωτοβουλία μελών του Πεζοπορικού Συλλόγου «Ορειάς». Η Χριστίνα Κουρτζή, ο Χαράλαμπος Παπάζογλου, ο Παναγιώτης Κωνσταντάρας και ο Δαμιανός Σταθάκης αφιέρωσαν προσωπικό χρόνο και κόπο για να καθαρίσουν μονοπάτια, λίγες ημέρες πριν από την προγραμματισμένη πεζοπορική εξόρμηση του συλλόγου.

Σε σχετική ανακοίνωσή του, ο σύλλογος εκφράζει τις θερμές του ευχαριστίες προς τους τέσσερις εθελοντές, επισημαίνοντας παράλληλα τη σημασία της συμμετοχής περισσότερων μελών σε αντίστοιχες δράσεις καθαρισμού στο μέλλον.

Πρόκειται αναμφίβολα για μια αξιέπαινη πρωτοβουλία, που αποδεικνύει ότι υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δεν περιορίζονται στην απόλαυση του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στην προστασία και τη διατήρησή του. Με προσωπική εργασία και χωρίς αντάλλαγμα, συμβάλλουν ώστε οι πεζοπορικές διαδρομές να παραμένουν προσβάσιμες και οι οργανωμένες εξορμήσεις να πραγματοποιούνται με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Ωστόσο, πίσω από αυτή την εθελοντική προσφορά αναδεικνύεται ένα πολύ ευρύτερο ζήτημα. Ποιος έχει τελικά την ευθύνη για τη συντήρηση των μονοπατιών της Λέσβου; Ποιος οφείλει να μεριμνά ώστε οι διαδρομές αυτές να παραμένουν ανοιχτές και προσβάσιμες όχι μόνο για τους οργανωμένους πεζοπόρους, αλλά και για κάθε πολίτη ή οικογένεια που επιθυμεί να απολαύσει έναν περίπατο στη φύση;

Και κυρίως, μπορεί η φροντίδα ενός τόσο σημαντικού φυσικού πλούτου να εξαρτάται από τον ελεύθερο χρόνο, την προσωπική πρωτοβουλία και την καλή διάθεση ορισμένων εθελοντών ή θα έπρεπε να αποτελεί αντικείμενο συστηματικής μέριμνας από τους αρμόδιους φορείς;

Ακόμη και σημασμένα μονοπάτια αντιμετωπίζουν προβλήματα 

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε εγκαταλελειμμένα περάσματα ή παλιές διαδρομές που χρησιμοποιούνται περιστασιακά από έμπειρους περιπατητές.

Αφορά και μονοπάτια που διαθέτουν σήμανση, πινακίδες κατεύθυνσης και συγκεκριμένη αρχή και τέλος, δημιουργώντας εύλογα την εντύπωση ότι αποτελούν οργανωμένες διαδρομές αναψυχής.

Όταν όμως η βλάστηση εμποδίζει τη διέλευση ή η πρόσβαση γίνεται δύσκολη, η ύπαρξη μιας πινακίδας από μόνη της δεν αρκεί.

Η κατάσταση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν αναλογιστεί κανείς ότι τα μονοπάτια δεν χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από οργανωμένες πεζοπορικές ομάδες. Καθημερινά, πολίτες κάθε ηλικίας, οικογένειες με παιδιά και επισκέπτες επιλέγουν αυτές τις διαδρομές για έναν περίπατο, για άσκηση ή απλώς για να απολαύσουν το φυσικό περιβάλλον.

Η δυνατότητα πρόσβασης στη φύση δεν θα έπρεπε να αποτελεί προνόμιο όσων γνωρίζουν καλά την περιοχή ή διαθέτουν εμπειρία στην πεζοπορία.

Φώτης Κράλλης « Δεν είναι όλα τα μονοπάτια επίσημα και καταγεγραμμένα» 

Αναζητώντας απαντήσεις για το ποιος είναι τελικά αρμόδιος για τον καθαρισμό και τη συντήρηση των μονοπατιών της Λέσβου, το «Ν» επικοινώνησε με τον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης Δασών Λέσβου, Φώτη Κράλλη, ο οποίος έδωσε διευκρινίσεις σχετικά με τις αρμοδιότητες των υπηρεσιών, την καταγραφή των διαδρομών και τις δυνατότητες παρέμβασης.

Όπως εξήγησε, το πρώτο ζήτημα είναι ότι δεν διαθέτουν όλα τα μονοπάτια του νησιού την ίδια διοικητική και θεσμική υπόσταση.

«Τα μονοπάτια στη Λέσβο δεν είναι όλα επίσημα και καταγεγραμμένα. Υπάρχουν και ανεπίσημα μονοπάτια», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα περισσότερα μονοπάτια δεν έχουν ενταχθεί σε επίσημες μελέτες και καταγραφές, με εξαίρεση ορισμένες διαδρομές που είχαν αποτελέσει αντικείμενο παλαιότερων μελετών. Η απουσία μιας συνολικής καταγραφής δημιουργεί δυσκολίες στον προσδιορισμό του φορέα που πρέπει να αναλάβει τη συντήρηση κάθε διαδρομής.

Μάλιστα, ο Φώτης Κράλλης εκτίμησε ότι υπάρχει και θεσμικό κενό ως προς τη συγκεκριμένη αρμοδιότητα. «Νομίζω ότι είναι κενό νόμου αυτό το πράγμα», σημείωσε, αναφερόμενος στο ζήτημα της ευθύνης για τα μονοπάτια που δεν έχουν ενταχθεί σε συγκεκριμένες μελέτες και προγράμματα.

«Ο Δήμος οφείλει να συντηρεί τα μονοπάτια για τα οποία είναι δικαιούχος» 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διευκρίνιση του Προϊσταμένου της Διεύθυνσης Δασών Λέσβου σχετικά με τις οργανωμένες και καταγεγραμμένες πεζοπορικές διαδρομές.

Όπως ανέφερε ο Φώτης Κράλλης, όταν ένα μονοπάτι έχει συμπεριληφθεί σε σχετική μελέτη και ο Δήμος είναι ο δικαιούχος του έργου, τότε η ευθύνη συντήρησης ανήκει στον Δήμο. «Υπάρχουν πινακίδες, είναι σημασμένα μονοπάτια και είναι μονοπάτια που δικαιούχος είναι ο Δήμος. Εκείνος οφείλει να τα συντηρεί», τόνισε.

Διευκρίνισε επίσης ότι η συντήρηση θα πρέπει να πραγματοποιείται σε τακτά χρονικά διαστήματα, ενώ για παρεμβάσεις μεγαλύτερης κλίμακας ενδέχεται να απαιτούνται ειδικές μελέτες.

Για έναν απλό καθαρισμό ή μια συνηθισμένη εργασία συντήρησης, η διαδικασία είναι διαφορετική και δεν απαιτεί κατ' ανάγκη τις ίδιες εγκρίσεις.

Το ερώτημα που προκύπτει, επομένως, είναι συγκεκριμένο. Ποια από τα σημασμένα μονοπάτια της Λέσβου έχουν ενταχθεί σε δημοτικές μελέτες και ποιο πρόγραμμα τακτικής συντήρησης εφαρμόζεται για αυτά;

Είναι ένα ερώτημα που αφορά τους αρμόδιους Δήμους και στο οποίο θα είχε ενδιαφέρον να υπάρξει σαφής απάντηση.

Χωρίς χρηματοδότηση η Διεύθυνση Δασών για τέτοιες δράσεις 

Στην ερώτηση αν η Δασική Υπηρεσία έχει προχωρήσει πρόσφατα σε αντίστοιχες παρεμβάσεις καθαρισμού, ο Φώτης Κράλλης επισήμανε ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμες χρηματοδοτήσεις για τέτοιου είδους δράσεις.

«Εμείς δεν έχουμε χρηματοδοτήσεις για τέτοιες δράσεις», ανέφερε.

Όπως εξήγησε, στις περισσότερες περιπτώσεις η υπηρεσία λειτουργεί ως σημείο αναφοράς και συνεννόησης, εξετάζοντας πού βρίσκεται το μονοπάτι, ποιος είναι ο αρμόδιος φορέας και ποιες δυνατότητες παρέμβασης υπάρχουν.

Η συγκεκριμένη επισήμανση αναδεικνύει μια ακόμη διάσταση του προβλήματος. Από τη μια πλευρά υπάρχουν διαδρομές που χρειάζονται συστηματική φροντίδα και από την άλλη υπηρεσίες που δηλώνουν ότι δεν διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους για να αναλάβουν σχετικές εργασίες.

Τι πρέπει να κάνουν οι πολίτες όταν εντοπίζουν προβλήματα 

Ο Φώτης Κράλλης αναφέρθηκε και στον τρόπο με τον οποίο μπορούν να κινηθούν πολίτες ή εθελοντικές ομάδες που διαπιστώνουν ότι κάποιο μονοπάτι χρειάζεται καθαρισμό.

Όπως εξήγησε, είναι σημαντικό να προηγείται επικοινωνία με τη Διεύθυνση Δασών, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για παρεμβάσεις στη βλάστηση.

Απλές εργασίες, όπως ο καθαρισμός από χόρτα ή ελαφρά κλαδέματα, δεν απαιτούν απαραίτητα ειδική αδειοδότηση. Ωστόσο, η συνεννόηση με την υπηρεσία θεωρείται σημαντική για την αποφυγή ανεξέλεγκτων παρεμβάσεων στο φυσικό περιβάλλον.

«Δεν μπορεί κανένας τώρα να πάει και να καθαρίζει, γιατί μπορεί να ξεφύγει αυτό το πράγμα. Πρέπει να έρθει σε μια επικοινωνία τουλάχιστον με την υπηρεσία να τον κατευθύνουμε», υπογράμμισε.

Για τους πολίτες που εντοπίζουν ένα προβληματικό σημείο, η σύστασή του είναι να απευθύνονται στη Διεύθυνση Δασών, η οποία μπορεί να εξετάσει την περίπτωση και να τους κατευθύνει στον αρμόδιο φορέα.

«Να έρθει σε εμάς να το δηλώσει και εμείς θα δούμε πού ανήκει, πού βρίσκεται, θα δούμε τι μπορούμε να κάνουμε», ανέφερε.

Η εθελοντική προσφορά δεν μπορεί να υποκαθιστά τη συστηματική συντήρηση 

Η προσπάθεια των τεσσάρων εθελοντών είναι μια υπενθύμιση ότι η προστασία και η ανάδειξη του φυσικού πλούτου της Λέσβου δεν είναι υπόθεση μόνο των υπηρεσιών, αλλά και της ίδιας της κοινωνίας.

Η εθελοντική δράση έχει ιδιαίτερη αξία, καθώς ενισχύει τη συλλογικότητα, καλλιεργεί την περιβαλλοντική συνείδηση και συμβάλλει ουσιαστικά στη διατήρηση των μονοπατιών.

Δεν μπορεί, όμως, να αποτελεί τη μοναδική απάντηση σε ένα πρόβλημα που απαιτεί διαρκή μέριμνα.

Η Λέσβος διαθέτει ένα σημαντικό φυσικό κεφάλαιο, το οποίο μπορεί να αποτελέσει πόλο έλξης για επισκέπτες, να ενισχύσει τον πεζοπορικό τουρισμό και, κυρίως, να προσφέρει στους κατοίκους του νησιού ποιοτικές διεξόδους αναψυχής.

Για να συμβεί αυτό, δεν αρκεί η δημιουργία νέων διαδρομών ή η τοποθέτηση πινακίδων. Χρειάζεται καταγραφή, παρακολούθηση, τακτική συντήρηση και ξεκάθαρη κατανομή αρμοδιοτήτων.

Το ουσιαστικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο ποιος θα καθαρίσει το επόμενο μονοπάτι πριν από μια κυριακάτικη πεζοπορία.

Είναι ποιος θα φροντίσει ώστε τα μονοπάτια της Λέσβου να παραμένουν ανοιχτά, προσβάσιμα και ασφαλή κάθε ημέρα του χρόνου, για όλους τους πολίτες και όχι μόνο όταν κάποιοι εθελοντές αποφασίσουν να αφιερώσουν τον προσωπικό τους χρόνο.