Στις 11.44 το πρωί της Πέμπτης 27 Αυγούστου, λίγα λεπτά πριν ξεκινήσει η μεγάλη κινητοποίηση των κτηνοτρόφων της Λέσβου έξω από το κεντρικό κτήριο της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου στη Μυτιλήνη, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων απέστειλε στα τοπικά μέσα ενημέρωσης ένα εκτενέστατο δελτίο Τύπου.

Η χρονική στιγμή της αποστολής μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί. Για πρώτη φορά εδώ και πολλές δεκαετίες, οι κτηνοτρόφοι της Λέσβου βγήκαν μαζικά στον δρόμο μέσα στον Αύγουστο, διαμαρτυρόμενοι για την καταστροφική διαχείριση του αφθώδους πυρετού που έχει υποστεί οι ίδιοι και τα κοπάδια τους.

Υπό την πίεση αυτής της κινητοποίησης, το Υπουργείο επιχείρησε να παρουσιάσει την εικόνα ενός «ολοκληρωμένου πλέγματος στήριξης», παραθέτοντας αποζημιώσεις, οικονομικές ενισχύσεις, αριθμούς κτηνιάτρων και στοιχεία επιδημιολογικής επιτήρησης. Πίσω, όμως, από τον μακρύ κατάλογο παρεμβάσεων παραμένουν αναπάντητα τα βασικά ερωτήματα που θέτουν επί πεντέμισι μήνες οι κτηνοτρόφοι.

Κυρίως, παραμένει αναπάντητο το πώς και πότε θα σταματήσει η εφαρμογή μιας αποτυχημένης πολιτικής.

Πάνω από 81.000 ζώα έχουν ήδη θανατωθεί

Τα στοιχεία του Υπουργείου αποτυπώνουν το μέγεθος της καταστροφής. Έως τις 21 Αυγούστου είχαν θανατωθεί συνολικά 81.060 ζώα, εκ των οποίων 80.151 αιγοπρόβατα, 828 βοοειδή και 81 χοίροι.

Πρόκειται για περισσότερα από το 20% του ζωικού κεφαλαίου των προβάτων της Λέσβου, σε έναν τόπο όπου η κτηνοτροφία αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής. Παρά τον τεράστιο αυτό αριθμό θανατώσεων, η νόσος εξακολουθεί να εξαπλώνεται, αποδεικνύοντας ότι η εφαρμοζόμενη πολιτική δεν έχει καταφέρει να ανακόψει την επιζωοτία.

Το Υπουργείο υποστηρίζει ότι η κάλυψη της επιδημιολογικής επιτήρησης έχει ξεπεράσει το 80% και ότι σχεδόν 700 εκτροφές έχουν ελεγχθεί περισσότερες από δύο φορές. Ωστόσο, στην ίδια ανακοίνωση παραδέχεται πως εξακολουθούν να εκκρεμούν η ολοκλήρωση του πρώτου κύκλου επιτήρησης και της ιχνηλάτησης.

Πεντέμισι μήνες μετά το πρώτο επιβεβαιωμένο κρούσμα, στις 15 Μαρτίου, ούτε η επιτήρηση ούτε η ιχνηλάτηση έχουν ολοκληρωθεί.

Καμία απάντηση για τους εμβολιασμούς

Το Υπουργείο δεν απαντά στο σταθερό αίτημα των κτηνοτρόφων για την άμεση έναρξη εμβολιασμών, ως μέρος ενός ευρύτερου επιστημονικού και επιχειρησιακού σχεδίου αντιμετώπισης της νόσου.

Δεν εξηγεί εάν εξετάστηκε ουσιαστικά το συγκεκριμένο μέτρο, ποιοι επιστήμονες γνωμοδότησαν, ποιες εναλλακτικές λύσεις τέθηκαν στο τραπέζι και με ποια κριτήρια συνεχίζεται η πολιτική των μαζικών θανατώσεων.

Κυρίως, δεν αναφέρει πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις θα σταματήσει η εφαρμογή ενός μέτρου το οποίο μέχρι σήμερα έχει οδηγήσει στη θανάτωση δεκάδων χιλιάδων ζώων, χωρίς να έχει σταματήσει την εξάπλωση του αφθώδους πυρετού.

Οι κτηνοτρόφοι δεν ζητούν αποσπασματικές κινήσεις. Ζητούν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, με σαφές χρονοδιάγραμμα, συγκεκριμένους στόχους και ενεργή συμμετοχή των ίδιων. Διότι χωρίς τη συνεργασία των ανθρώπων που βρίσκονται καθημερινά στις κτηνοτροφικές μονάδες, κανένα επιχειρησιακό σχέδιο δεν μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά.

Εκατομμύρια στις ανακοινώσεις και εκκρεμότητες στην πράξη

Το Υπουργείο προβάλλει ως βασικό στοιχείο του απολογισμού του την οικονομική στήριξη άνω των 7.000.000 ευρώ. Σύμφωνα με το δελτίο Τύπου, έχουν καταβληθεί 3.500.000 ευρώ ως αποζημιώσεις για θανατωμένα ζώα, προωθείται πληρωμή 1.300.000 εκατομμυρίων ευρώ για αναπλήρωση εισοδήματος και έχουν δοθεί 2.600.000 ευρώ σε 15 τυροκομικές επιχειρήσεις. Βέβαια μόνο από την μείωση της παραγωγής γάλακτος οι κτηνοτρόφοι της Λέσβου χάνουν περισσότερα από 24 εκατομμύρια ευρώ. 

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην καταβολή των 2.600.000 ευρώ στα τυροκομεία. Ωστόσο, δεν δίνεται απάντηση για τα 8.000.000 ευρώ που είχαν εξαγγελθεί για την αποζημίωση του γάλακτος και τα οποία ψαλιδίστηκαν άγρια.

Το Υπουργείο περιορίζεται να αναφέρει ότι έχει νομοθετηθεί η αποζημίωση για το κατεστραμμένο ή μη διατεθέν γάλα, όπως και η ενίσχυση των κτηνοτρόφων για το αυξημένο κόστος των ζωοτροφών. Οι σχετικές Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις, όμως, απλώς «αναμένεται να δημοσιευθούν στο αμέσως επόμενο διάστημα».

Για τους παραγωγούς που έχουν μείνει χωρίς κοπάδια και εισόδημα, το «αμέσως επόμενο διάστημα» δεν αποτελεί συγκεκριμένη ημερομηνία ούτε εξασφαλίζει ότι θα μπορέσουν να καλύψουν τις τρέχουσες υποχρεώσεις τους.

Οι απαγορεύσεις που τελικά άρθηκαν

Ως θετική εξέλιξη παρουσιάζεται και η ομαλοποίηση της διακίνησης των τυροκομικών προϊόντων. Το Υπουργείο αναφέρει ότι περισσότεροι από 3.200 τόνοι τυριών έχουν ήδη φύγει από τη Λέσβο και ότι πλέον η διακίνηση πραγματοποιείται ελεύθερα.

Δεν εξηγεί, όμως, γιατί επί μήνες απαγορευόταν η έξοδος προϊόντων από μικρά τυροκομεία, με το επιχείρημα ότι οι μονάδες παστερίωσης γάλακτος ήταν ανοιχτού τύπου. Ούτε διευκρινίζει γιατί άρθηκαν τόσο αυτός ο περιορισμός όσο και η απαγόρευση μεταφοράς τυροκομικών προϊόντων από ιδιώτες, μάλιστα σε περίοδο κατά την οποία η νόσος εξακολουθεί να βρίσκεται σε έξαρση.

Η μεταγενέστερη άρση των απαγορεύσεων δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο τα μέτρα αυτά ήταν εξαρχής επιστημονικά τεκμηριωμένα, αναγκαία και αναλογικά ή αν επιβάρυναν χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα τις μικρές επιχειρήσεις και την τοπική αγορά.

Οι 35 κτηνίατροι και η πραγματική εικόνα στο πεδίο

Το ΥΠΑΑΤ υπογραμμίζει ότι 35 κτηνίατροι έχουν ενταχθεί συνολικά στο ευρύτερο επιχειρησιακό σχήμα από την αρχή της επιζωοτίας. Στον αριθμό περιλαμβάνονται στελέχη του Υπουργείου, του ΕΛΓΟ–Δήμητρα και του ΓΕΕΘΑ, καθώς και 15 στρατιωτικοί κτηνίατροι.

Η ανακοίνωση, ωστόσο, διευκρινίζει ότι η παρουσία τους οργανώνεται «ανάλογα με τις ανάγκες και τους χρονικούς περιορισμούς που ισχύουν για κάθε υπηρεσία» και ότι τα κλιμάκια μεταβαίνουν στη Λέσβο σε κυλιόμενη βάση.

Σε προηγούμενη έκθεση του Υπουργείου είχε καταγραφεί πως οι έλεγχοι στον Αύγουστο ουσιαστικά πάγωσαν και αιτία ήταν η έλλειψη κτηνιάτρων. Πέρα από αυτό μια ιχνηλάτηση έχει νόημα όταν μπορεί να ολοκληρωθεί σε διάστημα δύο εβδομάδα ή ενός μήνα. Ιχνηλάτηση που διαρκεί έξι μήνες λέγεται παταγώδη αποτυχία.

Παρά τις νομοθετικές ρυθμίσεις, την ενεργοποίηση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας και την αποστολή εξοπλισμού, το γεγονός παραμένει ότι στα τέλη Αυγούστου η ιχνηλάτηση δεν έχει ολοκληρωθεί και νέες θετικές εκτροφές εξακολουθούν να εντοπίζονται. Επίσης για να γίνει σοβαρή δουλειά πρέπει στο πεδίο να βρεθούν περισσότεροι από 150 κτηνίατροι και ζωοτέχνες.

Το βασικό ερώτημα παραμένει

Το εκτενές δελτίο Τύπου του Υπουργείου καταγράφει όσα έγιναν, αποφεύγει όμως να εξηγήσει γιατί τα μέτρα δεν κατάφεραν να περιορίσουν τη νόσο και τι πρόκειται να αλλάξει από εδώ και πέρα.

Πεντέμισι μήνες μετά το πρώτο κρούσμα, η Λέσβος δεν έχει ανάγκη από έναν ακόμη επικοινωνιακό απολογισμό. Χρειάζεται ένα σαφές και επιστημονικά τεκμηριωμένο σχέδιο για την ανάσχεση του αφθώδους πυρετού, την προστασία των κοπαδιών που απέμειναν και την ανασυγκρότηση της κτηνοτροφίας.

Η κυβέρνηση οφείλει να ακούσει τους αρμόδιους επιστήμονες, να απαντήσει χωρίς υπεκφυγές στο αίτημα για εμβολιασμούς και να παρουσιάσει το σχέδιό της στους ίδιους τους κτηνοτρόφους. Μέχρι τότε, τα εκατομμύρια των αποζημιώσεων δεν μπορούν να κρύψουν τη βασική πραγματικότητα: περισσότερα από 81.000 ζώα έχουν θανατωθεί και η νόσος δεν έχει ακόμη σταματήσει.