Σε αυξημένη επιφυλακή καλούνται να βρίσκονται οι κτηνιατρικές υπηρεσίες της χώρας, καθώς τέσσερα σοβαρά διασυνοριακά νοσήματα των ζώων βρίσκονται σε κυκλοφορία στην Τουρκία και σε χώρες των Βαλκανίων. Η κατάσταση δημιουργεί τον κίνδυνο εμφάνισης νέων επιζωοτιών στην Ελλάδα, με τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου να αποτελούν μία από τις πλέον ευάλωτες περιοχές λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας και της καθημερινής επιβατικής σύνδεσης με τα τουρκικά παράλια.

Νεότερο έγγραφο της Γενικής Διεύθυνσης Κτηνιατρικής του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, με ημερομηνία 27 Ιουλίου 2026, προειδοποιεί για την παρουσία 53 εστιών αφθώδους πυρετού στην Τουρκία μέσα στο τρέχον έτος, αφρικανικής πανώλης των χοίρων και ευλογιάς των αιγοπροβάτων στη Βουλγαρία, καθώς και πανώλης των μικρών μηρυκαστικών στην Αλβανία. Ζητά, παράλληλα, την άμεση και απαρέγκλιτη εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων από τις περιφερειακές κτηνιατρικές αρχές.

Αν και τα νοσήματα αυτά αναφέρονται συχνά στον δημόσιο λόγο ως «ζωονόσοι», ο ακριβέστερος επιστημονικός όρος είναι διασυνοριακά νοσήματα των ζώων. Η αφρικανική πανώλη των χοίρων, η πανώλη των μικρών μηρυκαστικών και η ευλογιά των αιγοπροβάτων δεν προσβάλλουν τον άνθρωπο. Το ίδιο ισχύει και για τον αφθώδη πυρετό.

Η χώρα αντιμετωπίζει αυτή την περίοδο τρεις σοβαρές ζωονόσους ευλογιά, αφθώδη και καταρροϊκό πυρετό εδώ και δύο χρόνια. επίσης μόλις πριν δύο χρόνια αντιμετώπισε μια μεγάλη κρίση με πανώλη των μικρών μηρυκαστικών. Παράλληλα τα μόνιμα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γειτονικές χώρες των Βαλκανίων κάνουν άμεση ανάγκη τη στελέχωση των κτηνιατρικών υπηρεσιών την ανάπτυξη εργαστηρίων που θα μπορούν γρήγορα και αποτελεσματικά να διαγνώσουν τις νόσους και να συμβάλουν σε μέτρα εξυγίανσης του ζωικού πληθυσμού.

Επίσης μέσα στο πλαίσιο των εφαρμοζόμενων μέτρων θα πρέπει να περιληφθούν μόνιμα προληπτικά μέτρα βιοασφάλειας στις εισόδους και εξόδους της χώρας (λιμάνια, αεροδρόμια, οδικά σύνορα), στις εισόδους και εξόδους όλων των κτηνοτροφικών μονάδων και φυσικά όλων των μονάδων που επεξεργάζονται γάλα και κρέας.

Η Τουρκία παραμένει ο βασικός κίνδυνος για το ανατολικό Αιγαίο

Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη Λέσβο, τη Λήμνο και τα υπόλοιπα νησιά του ανατολικού Αιγαίου συγκεντρώνει η κατάσταση στην Τουρκία. Σύμφωνα με το έγγραφο του ΥΠΑΑΤ, από την αρχή του 2026 έως τις 8 Απριλίου είχαν κοινοποιηθεί 53 εστίες αφθώδους πυρετού, κατανεμημένες σε μεγάλο τμήμα της τουρκικής επικράτειας.

Τα στοιχεία του ευρωπαϊκού συστήματος ADIS, με περίοδο αναφοράς έως τις 29 Ιουλίου, εξακολουθούν να καταγράφουν συνολικά 53 τουρκικές εστίες του στελέχους SAT1 και ακόμη δύο αναφορές του ορότυπου Ο. Τα κρούσματα αφορούν βοοειδή, πρόβατα και αίγες και εμφανίζονται σε πολλές διαφορετικές περιοχές της Τουρκίας.

Η έκταση της γεωγραφικής διασποράς δείχνει ότι δεν πρόκειται για ένα περιορισμένο τοπικό περιστατικό. Η Τουρκία εφαρμόζει εμβολιασμούς κατά του αφθώδους πυρετού, ενώ το 2025 ανακοίνωσε ότι είχε αναπτύξει και χρησιμοποιήσει εμβόλιο για τον νέο ορότυπο SAT1. Για την εαρινή περίοδο του 2026 προγραμματίστηκε νέα παντουρκική εκστρατεία εμβολιασμού, από τις 16 Φεβρουαρίου έως τις 30 Απριλίου. Ωστόσο, η ταυτόχρονη κυκλοφορία διαφορετικών ορότυπων και η εμφάνιση εστιών σε μεγάλο μέρος της χώρας διατηρούν αυξημένο τον κίνδυνο διασποράς.

Αφθώδης πυρετός στη Λέσβο

Στην Λέσβο ο αφθώδης πυρετός από τις 16 Μαρτίου έχει δώσει 160 εστίες της νόσου. Το στέλεχος που ταυτοποιήθηκε ήταν το SAT1, δηλαδή ο ίδιος ορότυπος που κυκλοφορεί και στην Τουρκία.

Ο αφθώδης πυρετός μπορεί να μεταφερθεί με μολυσμένα ζώα και ζωικά προϊόντα, αλλά και μηχανικά, μέσω οχημάτων, υποδημάτων, ενδυμάτων, εξοπλισμού, ζωοτροφών και άλλων αντικειμένων που έχουν έρθει σε επαφή με μολυσμένο περιβάλλον.

Ιδιαίτερο βάρος αποκτούν επομένως οι ακτοπλοϊκές συνδέσεις Μυτιλήνης–Αϊβαλιού, Μυτιλήνης – Αλί Αγά, Μυτιλήνης–Δικελί και Μύρινας–Τσανάκαλε, ειδικά τώρα τους θερινούς μήνες, όταν αυξάνονται σημαντικά οι μετακινήσεις ταξιδιωτών.

Μόνιμα μέτρα απολύμανσης στις εισόδους και εξόδους της χώρας

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαγορεύει στους ταξιδιώτες από τρίτες χώρες, όπως η Τουρκία, να εισάγουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση κρέας, γάλα και τα προϊόντα τους μέσα στις προσωπικές αποσκευές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι παθογόνοι παράγοντες, μεταξύ των οποίων ο ιός του αφθώδους πυρετού, μπορούν να επιβιώσουν σε συσκευασίες τέτοιων προϊόντων. Προβλέπονται έλεγχοι στις πύλες εισόδου, κατάσχεση και καταστροφή απαγορευμένων προϊόντων και, όπου χρειάζεται, χρήση σαρωτών ή ειδικά εκπαιδευμένων σκύλων.

Το έγγραφο του ΥΠΑΑΤ της 27ης Ιουλίου επικεντρώνεται κυρίως στις εκτροφές: κλινικοί έλεγχοι, δειγματοληψίες, περίφραξη εγκαταστάσεων, απολυμάνσεις οχημάτων, υποδημάτων και εξοπλισμού, καταγραφή επισκεπτών και έλεγχος των μετακινήσεων ζώων. Δεν περιλαμβάνει, ωστόσο, ειδική αναφορά στον τρόπο εφαρμογής των ελέγχων σε επιβάτες, αποσκευές και οχήματα που εισέρχονται στα νησιά από την Τουρκία.

Τα μέτρα απολύμανσης δεν πρέπει να αφορούν μόνο τις εισόδους και τις εξόδους της Λέσβου αλλά και των άλλων νησιών του Βορείου Αιγαίου για την προστασία των κτηνοτροφικών μονάδων που υπάρχουν σε αυτά.

Αφρικανική πανώλη, πανώλη μικρών μηρυκαστικών και ευλογιά

Το επιδημιολογικό μέτωπο δεν περιορίζεται στον αφθώδη πυρετό. Το υπουργείο καταγράφει στη Βουλγαρία 278 εστίες αφρικανικής πανώλης των χοίρων έως τις 15 Ιουλίου, όλες σε αγριόχοιρους. Οι εστίες καλύπτουν σχεδόν ολόκληρη τη βουλγαρική επικράτεια και ορισμένες βρίσκονται πολύ κοντά στα ελληνικά σύνορα. Η νόσος θα μπορούσε πολύ εύκολα να περάσει στα σύνορα της χώρας και να μεταδοθεί σε αγριόχοιρους που ζουν στην Ελλάδα και στην συνέχεια σε εγχώριες χοιροτροφικές μονάδες

Στην Αλβανία είχαν επιβεβαιωθεί έως τις 22 Μαΐου τρεις εστίες πανώλης των μικρών μηρυκαστικών, στις περιοχές Ελμπασάν και Σκόδρα. Παράλληλα, στη Βουλγαρία είχαν καταγραφεί έως τις 24 Ιουλίου τέσσερις εστίες ευλογιάς των αιγοπροβάτων, στις περιοχές Φιλιππούπολης και Χάσκοβο.

Η εικόνα αυτή διαμορφώνει έναν ευρύ κλοιό ζωονόσων και επιζωοτιών γύρω από την Ελλάδα. Για τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, και ειδικά για τη Λέσβο που έχει ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα, η προστασία της κτηνοτροφίας δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην επιτήρηση μέσα στις μονάδες.

Πέρα από τις εγκυκλίους

Η κατάσταση στην Ελληνική κτηνοτροφία είναι ήδη δραματική εκατοντάδες χιλιάδες ζώα έχουν θανατωθεί ή πρόκειται να θανατωθούν στο όνομα της εκρίζωσης των ζωονόσων. Ωστόσο τα στοιχεία δείχνουν πως ο σχεδιασμός… αυτός δεν είναι αποτελεσματικός. Αντίθετα αυτό που κάνει είναι να μετατρέπει τις νόσους σε ενδημικές, δηλαδή να μονιμοποιεί την παρουσία τους στη χώρα.

Είναι πια φανερό πως ο κρατικός μηχανισμός πρέπει να αλλάξει στρατηγική. Να δομηθεί ένα μόνιμο σύστημα αντιμετώπισης των ζωονόσων που θα περιλαμβάνει ως βασικούς πυλώνες:

Α) την στελέχωση των αρμόδιων υπηρεσιών με το αναγκαίο προσωπικό

Β) Την δημιουργία εργαστηρίων με πλήρη στελέχωση ώστε να είναι εφικτή η γρήγορη και αποτελεσματική ανάλυση των δειγμάτων σε περιπτώσεις επιζωοτιών.

Γ) Μόνιμη επιτήρηση του ζωικού πληθυσμού και μέτρα εξιυγίανσης του.

Δ) Διαρκής εκπαίδευση των κτηνοτρόφων στην εφαρμογή μέτρων βιοασφάλειας αλλά και στην πρώτη διαπίστωση πιθανών κρουσμάτων.

Ε) Συνεργασία των κτηνιατρικών αρχών κρατικών και περιφερειακών με τις κτηνιατρικές σχολές της χώρας για την κατάλληλη διαμόρφωση του στρατηγικού σχεδιασμού που απαιτείται για την διαχείριση της κατάστασης που διαμορφώνεται εντός και εκτός συνόρων της χώρας.