Οι κόκκινες σημαίες γέμισαν το πρωί του Σαββάτου τον Αη Στράτη. Νέοι και νέες, μέλη και φίλοι του ΚΚΕ και της ΚΝΕ, αλλά και απόγονοι εξόριστων, στάθηκαν μπροστά στο μνημείο που έχει τοποθετήσει το ΚΚΕ στη «Λεωφόρο των Μπολσεβίκων», τον δρόμο που πήρε αυτό το όνομα στα δύσκολα χρόνια της εξορίας.

Η ατμόσφαιρα φορτίστηκε από την πρώτη στιγμή. Το σύνθημα «Ούτε σε ξερονήσια ούτε σε φυλακές, ποτέ τους δε λυγίσανε οι κομμουνιστές» αντήχησε δυνατά στο νησί, ανοίγοντας την επίσκεψη – προσκύνημα που οργάνωσε η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ προς τιμήν των πολιτικών εξόριστων.

Παλιές μνήμες ζωντάνεψαν. Ιστορίες ανθρώπων που βασανίστηκαν, πείνασαν και εξορίστηκαν, αλλά αρνήθηκαν να αποκηρύξουν τις ιδέες τους, επέστρεψαν στα σημεία όπου γράφτηκαν μερικές από τις πιο σκληρές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

«Δεν μας ζητούν μόνο να τους τιμήσουμε»

Κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης ήταν ο Φάνης Παρρής, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ. Στην ομιλία του συνέδεσε το παράδειγμα των εξόριστων με τους σημερινούς κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες.

«Το επαναστατικό παράδειγμα όσων δεν παραδόθηκαν, δεν λύγισαν στα μαρτύρια και στην ωμή βία, διδάσκει και σήμερα την ανυποχώρητη στάση απέναντι στην εξουσία των εκμεταλλευτών», τόνισε.

Αναφερόμενος στους πολέμους, στις οικονομικές κρίσεις και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι λαοί, υποστήριξε ότι μέσα σε έναν κόσμο που «φλέγεται» μπορούν να γεννηθούν η ελπίδα, η αντίσταση και μεγάλες κοινωνικές ανατροπές.

Κλείνοντας, έστειλε ένα μήνυμα που βρέθηκε στο επίκεντρο της εκδήλωσης: «Οι αλύγιστοι του Αη Στράτη, με όσα ονειρεύτηκαν, πάλεψαν και υπερασπίστηκαν με τη ζωή τους, δεν μας ζητούν απλώς να τους τιμήσουμε, αλλά να νικήσουμε».

Στεφάνια και ενός λεπτού σιγή

Μετά την ομιλία, οι συγκεντρωμένοι πλησίασαν το μνημείο των εξόριστων. Εκ μέρους του ΚΚΕ στεφάνι κατέθεσε ο Γιώργος Παναγής, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής, ενώ εκ μέρους της ΚΝΕ ο γραμματέας του Κεντρικού Συμβουλίου, Θοδωρής Κωτσαντής.

Ακολούθησε ενός λεπτού σιγή. Για λίγες στιγμές, τα συνθήματα σταμάτησαν και στο σημείο απλώθηκε απόλυτη σιωπή. Ήταν ένας λιτός, αλλά βαθιά συγκινητικός φόρος τιμής σε όσους έζησαν και άφησαν την τελευταία τους πνοή στην εξορία.

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν επίσης η βουλευτής Λέσβου του ΚΚΕ Μαρία Κομνηνάκα, η περιφερειακή σύμβουλος και επικεφαλής της «Λαϊκής Συσπείρωσης» Βορείου Αιγαίου Αγλαΐα Κυρίτση και ο γραμματέας της Τομεακής Επιτροπής Λήμνου του ΚΚΕ Κώστας Μαδυτινός.

Λουλούδια στον Κώστα Γαβριηλίδη

Η συγκίνηση κορυφώθηκε στο μνημείο του Κώστα Γαβριηλίδη, μιας από τις ηγετικές μορφές του αγροτικού και λαϊκού κινήματος.

Μετά το 1947 εξορίστηκε στην Ικαρία, στη Μακρόνησο και στον Αη Στράτη. Στο νησί άφησε την τελευταία του πνοή στις 27 Σεπτεμβρίου 1952. Στη μνήμη του, η Μαρία Κομνηνάκα κατέθεσε λουλούδια.

Ένα κόκκινο «ρυάκι» ανηφόρισε στον Άγιο Μηνά

Από το μνημείο, οι συμμετέχοντες ξεκίνησαν με τις κόκκινες σημαίες στα χέρια και ανηφόρισαν προς το ξωκλήσι του Αγίου Μηνά. Το πλήθος σχημάτισε ένα κόκκινο «ρυάκι» που κινήθηκε στα ίδια μονοπάτια όπου κάποτε περπατούσαν οι εξόριστοι.

Στον Άγιο Μηνά βρίσκεται το οστεοφυλάκιο με τα οστά νεκρών εξόριστων. Ανάμεσά τους βρίσκονται και άνθρωποι που πέθαναν από την πείνα την περίοδο 1941–1942, αρνούμενοι, όπως επισημάνθηκε στην εκδήλωση, να υπογράψουν δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ.

Γύρω από τον λόφο απλωνόταν η περιοχή όπου διέμεναν οι εξόριστοι, μέσα σε δύσκολες και απάνθρωπες συνθήκες. Εκεί, ο Φάνης Παρρής άφησε λουλούδια στη μνήμη τους.

Περιήγηση στα ίχνη της εξορίας

Η επίσκεψη ολοκληρώθηκε με ιστορική περιήγηση στη Χώρα του Αη Στράτη. Ο Θοδωρής Τσελεπής οδήγησε τους συμμετέχοντες στα σημεία όπου έζησαν οι εξόριστοι και αφηγήθηκε ιστορίες που πέρασαν από γενιά σε γενιά.

Οι προφορικές μαρτυρίες φώτισαν άγνωστες πλευρές της καθημερινότητάς τους: την πείνα και τις κακουχίες, αλλά και την αλληλεγγύη, τη συντροφικότητα και τη δύναμη που τους κράτησε όρθιους.

Η επίσκεψη – προσκύνημα έκλεισε εκεί όπου η ιστορία παραμένει ακόμη ζωντανή. Στα στενά και στα υψώματα του Αη Στράτη, οι συμμετέχοντες δεν τίμησαν απλώς τη μνήμη των εξόριστων αλλά ερπάτησαν στα βήματά τους και άκουσαν ξανά τις ιστορίες ανθρώπων που, ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές, αρνήθηκαν να λυγίσουν.